Goudsche Courant, donderdag 22 april 1869

dut Ie n houdende vooreerst vn 1S57 in den geest waarin zij lot stand kwam wg igmg van art 2 2T en 33 vereischt vor lt ten andere dat aan eiken meer afdoenden waarborg van gewetens vrgheU wgz ain van art 194 der grondwet zal moeten voorafgaan Mei ttooTTopAe aanJaanJe bijeenko nst der hulpvereentg ng veL htl schnjver e s bij te dragen ter ondersteu g L noodig van het voorstel Daartoe wyst hij allereer taan P dat eelè duidelijk geformuleerde verkhr ng nu ral onmisbaar is voordede chris elijk histonsche S d de kabinas formatie van 1S66 op pohttek en Ff ement i te rein geen eigen bestaan meer had maar n gehjfd J onser vatieve party Zij moet than wederom bew st worden van hetgeen zij zelf begeert Vooral ook 2 omdat haar pro ras geraakt en bet ni onder uid gaf namelijk schoolset wijziging als mtenraaire voorning maar wij iging van art 1U4 der grondwet als eondi ine qua non van een dragehjken toestand 4 Door ver gram schier in VergUelheid was geraakt en het nu zaak wordt de zelfstandigheid te hernemen en te strijden viae r Sedert lang heeft zij een eigen programma gehad een plan de campagne een bazuin die geen onzeker gel zien tio = ine qua t nieuwde toetsing moet daar ian voor den strijd dien Ie geraoet gegaan wordt de noo lige kracht worden verleend ferwijl 50 op het iHit en de eigenaardige strekking van dat program welli t tut dus verre te weinig g let is In de tweede plaats neemï hy meer uitvoerig twee bedenkingen op ook onlangs no daareniegen geoj perd of namelijk de verwijdering uit art 23 van het woord christelijk door christenen mag worden begeerd of het gewag maken van art 194 der grondwet met voorbarig is Of de bestrijding van dit artikel met een ultimum remedium is wanneer elk ander middel te kort schiet e eerste vraag beantwoordt hij toestemmend de beide andere ontkennend en spoort zeer aan tot eensgezindheid en overleg in den eisch tot herziening van art 194 Er wordt overal in het rijk van overheidswege voldoend lager onderwijs gegeven Daarna eindigt hij zijn vertoog met een enkel woord maar regtstreeks aan de hulpvereenigingen tot doorgaamle popularisering der quaeslie vooral na de beweging uitgegaan van de maatschappij tot Nut van t algemeen en tegenover de modernen In den loop van het vertoog blijkt ock dat de heer Groen bij de aanstaande verkiezingen niet in aamerking wenscht te komen noch over de keus van kandidaten geraadpleegd Maandag is te Amsterdam eene circulaire aan de leden van de nederduitsch hervormde gemeente dier stad gerigt waarbij door 30 leden van den kerkeraad dier gemeente bezwaren worden ingebragt legen de wijze waarop die kerkeraad in zijne schoolcirculaire zich tegen het openbaar onderwijs heeft uilgelaten Tot die ÜO leden beho n U predikanten te weten de heeren Ernmund Blaauw Jloddt man Strieker van Bell Ph E Ilugenholtz Si luiuring Berlage Pautekoek P H Hugenholtz Jr en van Gorkora Onder deze circulaire vindt men de verklaring van adhaesie van een en twintig leden der Vereeniging tot hanilhaving van het liberale beginsel in de gemeente De onderteekepaars verklaren dat op die kerkeraadscholen die den naam van diaconiescholen zullen blijven behouden niet alleen gratis onderrigt zal norden gegeven maar ook aan kinderen wier ouders eene vrijwillige bijdrage betalen Naar hun oordeel is de kerkeraad niet geroepen om voor het onderwijs der k ndereu van bedeelde en niet bedeelde ouders te zorgen daar de slaat hierin kosteloos en naar hun inzien op voortreffelijke wijze vt Orziet Zj bc tnislen aan niemand het regt om bijzondere scholen te stichten maar meenen vooral in dezen tijd niet stilzwijgend te mogen aanzien dat door een ligchaara als de kerkeraad een blaam wordt geworpen op de staatsschool Zij ni len voor niemand onderdoen in waardering van het godsdienstonderwijs zij stellen den hoogsten prijs op het aankweken van christelijke godsdienstige beginselen dat op de staatsschool r iet nitgesloien is Zij ontkennen dat het de taak van den kerkeraad is voor het maatschappelijk onderwijs te zorgen Zij eindigen aldus Ailes op z u ijd en ieder zijn werk Aan den slaat het maatschappelijk n de kerk het godsdienst onderwijs Laat de kinderen op de staatsschool onderwezen worden Op elke Btaatsschool kan men zich de gelegenheid verschaffen tot het geven van kerkelijk onderwijs Indien de groote som die nu gevraagd wordt voor de zoogenaamde diaconiescholen gegeven en gebruikt erd ler verbetering van het godsdienstonderwijs in het algemeen wij honden ons overtuigd dat de gemeente een veel beter werk zou doen Mi n schrijft uit Meeuwen Door het warme weder der laatste d igen is het gras in de weilanden zoo gegroeid dal men nu Hr na overd vee vlri irri fn en flk n dag er nog vn r al zijn vee in de weide hebben terwijl hij vóór U dagen in t geheel er nog niet aan dacht De muizen echter die nog in menigte aanwezig zijn maken het vooruitzigt donker De verschillende steenvruchten beloven over t geheel een goeden oogst Gemeogde Bcrigten Bij de voorgestelde italiaansche legerorganiaatie worden de actieve troepen bepaald op 400 000 en de reserve op 220 000 man Het deficit op het nieuwe spaansche budget wordt geschat op 700 miliioen realen Aan de hoogeschool te Weenen docerL o gedurende bet zomersemester van dit jaar 103 professoren en 72 privaat docenten Te Koningsbergen hebben zaraenscholiogeu van arbeiders plaats Het verzoek der trappisten om vergunning tot kolonisatie in Creatie is afgeflezen Tn IbfiS hebben 62 190 landverhuizers Ierland verlaten dit ib bijna 20 duirend minder dan io 1867 Het eng guavernement heeft eindelijk besloten de hatelijke predikatien van Murphey tegen RoruC ernstig tegen te gaan Men beweert dat de onrustwekkende aanplakbilletien te Praag uit bet noorden worden ingevoerd Om financiële bezwaren werden zoo onlangs in Frankrijk 250 000 frs voorde onderwijzers geweigerd en nii wil de keizer 10 raiJlioea frs uitgeven voor de oud soldaten lu Spanje is de invoer toegestaan van bijbels en andere iu vreemde talen gedrukte protestantsche erkboeken tegen het gewoon tarief Een eag vaartuig met wapenen lor de insnrgenteu op Cuba is genomen door een Rpaansch oorlogschip i p Candia willende iosurgenten de wapenen niet tegen vergoeding uitleveren Te Londen wordt het getal personen die geen werk kuaneu vilden geschat op 30 000 De spaansche ro nister van financiën wil in juuij de rente niet uitbetalen maar die voegen bij het kapitaal In maart jl hebben 15 jonge dames te Philadelphia het geneeskundig examen afgelegd en het diploma ontvangen om de praktijk uit te oefenen De fransche werklieden verwachten niet veel goeds van de afschatüng der livreiteu Lopea versterkt zich met 7000 man te Ascura en reorganiseert zijn leg r In Humenie is eene nieuwe volkstelling gelast in verband met de voorgenomen ve outing van het leger Alle beschikbare schepen zullen uit Spanje gezonden worden naar Cuba In Portugal zijn op verschillende plaatsen onlusten uitgebarsten Men verneemt uit Teheran dat den 29 maart ald iar een militaire opstand met vreesselijke gestrengheid is onderdrukt President Grant heeft dezer dagen drie postdirectrices benoemd Kunat perkaroent wordt thans iu Engeland op groate schaal van gezuiverd Ieder afval vervaardigd De Perzen en Kurden een stam der Turkomannen nan de grenzen bij Aslrabad en Koras an ziju geslagen Te Samarang is de heerschende ziekte eenigzins aan het afnemen De goudvelden in Zuid Afrika beantwoorden niet aan de verwachting De toestand van keizerin Charlotte is zoo verergerd dat zij vlagen beeft van razernij In Borinage duuit de werkstaking Eene levensvraag Vervolg van nummer 736 Al eer wij verder gaan slaan wij een enkelen blik op dien loeden ouden tijd waartoe men ons weiiigt zou willen terugvoeren Het was de eeuw dat er zno als een uitstekend geschiedschrijver zegt nog slechts edellieden priesters en eindelijk ook steden bestonden Het volk begint naauwelijka uit de kluiten te wassen waarin het bedolven lag Behoeftigen verkochten zich als slaaf om den hongerdood te ontgaan Angstige verdrukten verkochten zich om niet de prooi te worden van het geweld Personen die in Gods oordeelen ongelijk hadden gekregen gestrande zeelieden landloopers vreemdelingen misdadigers di buiten staat waren de bun opgelegde geldboeten te voldoen werden allen van hunne vrijheid beroofd doch de rijkste bronwei voor de lijfeigenschap was de oorlog Eene vrijgeborene vrouw die een lijfeigene huwde doemde daardoor zich zelve en haar kroost tot eeuwige slavernij De eigenlijke lijfeigenen werden geheel als beesten behandeld Hun waren alle regten uer aienschheid ontzegd hun leven en dood was in de hand huns meestert zij hadden geen aanspraak op het kleinste stukje lands dat zij zelven bebouwden of op de minste vrucht van hun arbeid zij moglen niet in den echt treden dan op de meest vernederende voorwaarden De hoevenaars maakten de tweede minder verwor pcu klasse uit Maar genoeg t Is eene herinnering an een sinds lang vervlogen tijdperk en t zal wel geen betoog behoeven dat het volk er thans vrij wat beter aan toe is en vooral ook dank zij der openbare school steeds zal blijven voorwaarts streven Met het gestadig toenemen van den bloei der wetenschap paart zich ten naauwstc de verheffing der lagere standen het gaandeweg verdwijnen van de slagboomen tnsschen menschen en menschen Dat edele werk des tijds gaat zijn onweerstaanbaren gang j slavernij geloofshaat wat er aan standentrots rest dat alles bezwijkt mettertijd voor den invloed eener edeler beschaving Welk eeue schrede voorwaarts hebben wij gedaan sedert 48 toen de nieuwe begrippen van vrijheid en gelijkheid ruimer en onbelpmirerder w erden in toepne ins ïebracri sedert streeft het naar gelijkheid Alloen de openbare school kan en zal dat streven regt en reden verleenen Kunnen de belijders van verschillende gezinten wij nemen hier eene in zwang zijnde tegenwerping op vrede hebben met de openbare school Herinneren we aan een schoon woord door de Bosch Kemper in zijne brochure De openbare lagere school aangehaald en afkomstig van den katholiek van Wes senberg die in zijn geschrift Gott und die Welt aldus spreekt oHet verstand en het geweten plaatste Christus bij eiken mensch op den voorgrond als de inwendige lichter zonder welke hij de goddelijke leer niet kan verstaan Het ventand en het geweten ziedaar juist het gebied van den onderwijzer die niet alleen ouderwij er is maar tevens opvoeder Dr Friiukel opperrabbijn te Zwolle schreef aan gezegden hoogleeraar dat alle rabbijnen in Nederland voor zoover hem bekend was overeenstemmen dat de kinderen in de bijzondere scholen eeue zeer eenzijdige rigtiug ontvangen en die scholen minder gelegenheid geven tot ontwikkeling dat de algemeene school de gebreken van de bijzondere scholen kan vermijden en dat zij ook het best de bouwsteenen bewaart waarop elk bijzonder kerkgenootschap zijn eigendommelijk kerkelijk leven kan opbouwen En de hr Godefroi de israeiitische vertegenwoordiger sprak aldus Ik lees in de wet alleen en niets anders dan opleiding tot christelijke deugden Welnu die opleiding mag vrij een ieder genieten welke godsdienst hij ook belijde Geen oietchristeu hoe gehecht ook aan zijn geloof tenzij hij door dweepzucht verblind mocht wezen zal ontkennen dat de christelijke en maatschappelijke deugden de beginselen zijn waardoor de levenswandel van den mensch tot w elke godsdienst hij moge behooren moet worden beheersoht deugden welke ook de Israëliet betrachten kan en moet tenzij hij uit dweepzucht de zaak verwerpe om den naam En zelfs zoo gij den onderwijzer als zeden teraar wilt beschouwen dan wordt toch zijne werking als zoodanig geheel bepaald door het resultaat zijner eigen vorming niet door de toevaltlige leer welke hij belijdt Zoo een onderwijzer tegenover zijne leerlingen laat doorstralen weike godsdienstleer hij is toegedaan zouden wij durven beweren dat hij den waren weg der opvoeding verlaten heeft en zich op dwaalpaden begeeft Vervolg in Uet volgende nummer Varia A Nu de afschafTing van bet dagbladzegel aangenomen is schijnt de patentbelasting aan de beurt te zijn Onder voorzitting van prof Modderman is te Amsterdam reeds een vergadering gehouden waar de grond gelegd is tot een antipatentwet ver bond Veel is ook tegen de patentbelasting te zeggen Het patentregt toch is een inkomen belasting ten laste van nijverheid en handel met vrijstelling van velen Alle bekwame staathuishoudkundigen zijn het eens dat de patentbelasting in strijd is met alle goede beginselen van staathuishoudkunde eindelijk zijn aan de heffing dier belasting groote onregelmatigheden en gebreken verbonden Maar het eijuivaleut bij den tegenwoordigen toestand der schatkist zal moeijelijk te vinden zijn als men altijd zoo bevreesd blijft voor een belasting op het inkomen en toch daartoe zal men moeteu komen eu is zij eenmaal ingevoerd dan zal het ook blijken dat men zich die zaak erger heeft voorgesteld dan zij is Iu Engeland werkt zij goed en zijn dan de hoofdelijke omslagen in vele gemeenten wel iets anders dan belasting op bet inkomen Hier te lande wordt nog voortdurend in de meeste streken strijd gevoerd tegen de mollen die door vele landbouwers als groote vijanden worden aangezien Geheel anders handelt men in Pruisen daar heeft men onlangs voor ƒ 300 mollen aangekocht om die in het regeringsdistrict Pof n in de bosschen te doen ter vernieling van velerlei ongedierte Wanneer zal men bier zoo wijs worden om de mollen als vrienden eu niet als vijanden te leeren beschouwen De amsterdamsche kerkeraad heeft eindelijk zijn mandement tegen de openbare school uitgevaardigd Langzamerhand gaan wij vooruit met de schoolwet agitatie Hoorde men eerst slechts onbestemde kiagten de bisschoppen zijn ruiterlijk voor hnn gevoelen uitgekomen en de protestantscbe clericalen volgen nu dat voorbeeld De kerk niet de staat moet belast zijn met het onderwijs de kerk moet niet naast maar boven den staat zijn iieu Vkoruen uu cciuimuieera en daardoor de bestrijding des te gemakkelijker Reeds eenmaal beeft de kerk hier te lande het onderwijs in trenrigen toestand gebragt het nederlandsche volk zal wel wijzer zijn om de kerk daartoe voor de tweede maal in de gelegenheid te stellen Da mannen der revolutie in Spanje hebben hun opleiding in geestelijke scholen ontvangen de gevolgen dier opleiding zijn zigtbaar In België werd na 1830 het onderwijs den geestelijken toevertrouwd zonde de geestelijkheid trotsch zijn op haar kweekelingen als zij de meerderheid nagaat die zich daar met goed gevolg voortdurend tegen het streven der clericalen aankant en door de groote meerderheid der kie ers gesteund wordt In geheel Europa is verzet tegen den invloed der geestelijkheid op het onderwijs Zijn de nederlandsche clericalen zoo van gisteren dat zij de teekenen der tijden niet zien en hier zouden willen verkrijgen wat men hun in geheel Europa tracht te ontnemen Een banvloek is tegen de maatschappij tot nut van t algemeen geslingerd door een utrechtsoh inquisiteur Een gelukkig verschijnsel Het blijkt daaruit toch dat men de bemoeijingen der maatschappij in zake van het onderwijs vreest terwijl de beschuldigingen geen doel treffen omdat het verleden der maatschappij die voldoende weerlegt Juist door de onderwijskwestie heeft de maatschappij in krachten gewonnen De oprigting van nieuwe departementen de toetreding van velen als lid getuigd daarvan Uit een ingesteld onderzoek is gebleken dat onder de 421 leeraren die aan de middelbare scholen in M werkzaam waren zich slechts 9 gewezen predikanten en 22 treemdelingen bevonden en dai het gemiddelde traktement dier leerraren 1033 bedroeg alsook dat duor de geregelde toeneming van het getal leerlingen op die scholen blijkt d it ons land behoefte had aan zulke inrigtingen Wat blijft na deze cijfers nu over van de kiagten ten opzigte der middelbare scholen ook met allerlei variaties iu de tweede kamer geuit Wat moet men m een bestrijding deuken die op zulke losse gronden steunt Een erns ige waarschuwing is niet overbodig nu wedet adreskaarten in den vorm van bankbriefjes van ƒ iUO iu de wandeling zijn Een nieuw werk van Victor Hugo getiteld rhomme qui r vier deelijes groot brengt hem ƒ 1Ü0 00Ü als honorarium op zoodat h j ruim 3 per regel zal ontvangen Het werk wordt tegelijk in 19 landen en in 14 talen uitgegeven Voor de miserables heeft hij 300 000 fr en voor les trataUleurs da la mer f 120 000 fr als honorarium ontvangen Het éta ilissement van de compagnie die het Liebigs vleeschextract te Fray Bentos in Zuid Amerika maakt beslaat 20 000 vierkanle voeten en is met glas en ijzer gedekt Vier snijio ichines kunnen elk per uur het vleesch snijden dat 200 ossen opleveren Elk der 12 kookketels bevat 12 000 pond rundvleesch Het wordt gekookt onder eene stooradrakking van 5 tot 6 atmospheren Het van vet en albumine en spiervezels en phosphorzur magnesia bevrijde afkooksel wordt door luchtpompen die door stoommachines van 32 paardenkraoliieu worden bewogen in twee ontvangers gevoerd die het wider verder verplaatsen De verdamping heeft plaats door luclittrekking terwijl het afkooksel sleeds wordt in beaeging gehouden Overal ziet hel er hoogst zindelijk uit De slagter der compaf nie doodt 80 runderen per uur Door een tweesnijdend mes wordt de wervelkolom doorgesneden het dier valt ouniiddelijk in een wagon en wordt naar eene plaats ge bragt aldaar 150 man bezig zijn om het vleesch voor de factorij voor te bereiden door elk rund in 6 stukken te snijdeu Men bewerkt er zoo vierhonderd per dag BUEGEBLIJKE STAND GOUDA Gkboben 17 April Catharina ouders A Schoouderwoerd en M Wartz 18 Cornells coders P Boot en G Kunst Lena Pieternella Christina ouders P Zorg en J H Haesen Cori eiis ouders J MuUaart en C Label 19 Jan ouders A Kietveld en M vaa Eede 20 Clasioa ouders W Zegveld en J Koopman OvEEttDEN 13 April J Wiescr 63 j W C E von HulKn 14 j 18 S W VVoUfraat 11 m D do Jong 7 w L Polet Ü 11 in N W Tuijnenburg Muijs 56 j £ J Langeraar 4 m J de Vrij 27 j M de Jong 11 w 19 H Buijteweg 90 j wea van N Brinkman