Goudsche Courant, donderdag 27 mei 1869

U Mei De eue Presse meldt dat de wet op de landweer door ien keizer is goedgekeurd en eerstdaags gepsbliceerdzal Hordeu Aartshertog Keiniej zuu opperbevelhebber vande oostenrijksche landweer worden Madrid 23 Mei Bij de Cortes is een ontwerp ingediend lol vtrhoogiiig der grondbelasting en an hei pülentregt Op lie rente zal gedurende de vijf eerste jaren 33 pet eii de volgende vijf j ren 25 pel gekcfi worden Voor 5 onlen bij een jut verp op reheven de staatsraad het hoog militaire geregtshof het directeur generaalschap ïan oorlog en het ministerie van koloniën Het aantal kersspelen hoofre ol olen militaire afdeelingen in de provinciën wordt rermintk jJ 24 Mei Het voorstel om op de rente gedurende de 5 eerste jaren 33 pCt te korten is iu de eortes 11 zaturdag nietdoor den minister van financiën maar sleshts door een afgevaardigde gedaan Lissabon 22 Mei ne Commercio raeldt djt de infant Augusto broeder dea Ivoniiigs v in i oriugalj koning van Spanje zal worden en in het huwriijk zal treden met eehe dochter van den hertog van Montpensier 1 0 financiële ontwerpen der regering hebben eeue agitatieveroorzaakt ömncnlttnö fiOlU V 20 Mei De eerste kamer heelt alie maandag aan de orde gestelde ontwerpen aangenomen Alleen over dat tot regeling dergrensscheiding tusschen Zuid llülland en Zeeland is eenigediscussie ontslaan maar is len slotte aangenomen met 28 tegen 2 st II di vMissie over de overige wets ontwerpen Aaii lit lu die Ki mer der slateu gener ial is door de regering a ingi uu en een wets oniwerp strekkende om den post suUiüie aan de lederiandsche bezuiingen ter kuste m Guinea van het negende hoofdstuk der begrooiing v tn suiaisuitgaven dienstjaar l C9 te verhoogen met ƒ 125 000 en al zoo te brengen op ƒ 251 000 In tie memorie van toelichting bij ditontwerp behoorcnde wordt deze verbooging als gevolg derbekende voorvallen op de kust van Guinea De X üron Courant antwoordt met volle regt op de raag of er aan het batig slot wat kleeft Bij Gud ja erkleeft bloed a m het hloed van den armen bewoner van Java geen conservatieve diogredeoen zullen die bloedvlek kunnenuitwisschen LI zaturdag erd Ie s Hage de gewestelijke vergaderingvan het onderwijzers genootschap in deze provincie gehouden olechts 7 vau de 21 afdeeüngen hadden afgevaardigden gezonden Naar aanleiding van den besc l ijvings brief voor de algemeene vergadering gaf de vergadering baar goedkeuring tekennen omtrent de h linge ar het hoofdbestuur ten opzigte der schoolwet agitatie Ais uJ eiing die voor de volgende drie jaren in do keuze van een uitvoerende commissiezal voorzien erd s Giaienhage gekozen terwijl de afdeeüngenDordrecht Leyden Alblassernaard Gouda en Delft werden aangeweien om een lid in het gewestelijk bestuur te benoemen De afdceling Alblasserwaard werd aangewezen om de gewestelijke vergadering een vnisend jaar te ontvangen Belangrijkediscussien werden gevoerd over schoolverzuim over de avondscholen in verband tot het schoolverzuim over den fabriekarbeul der kinderen enz Het Handelsblad van gisteren zegt In ons nomnier vanmaandag maakten wij gewag van een berigt van het HaarlemschWeekblad omtrent voornemens tot aftreden bij een of meerministers ontstaan Wij gaven onmiddellijk onzen twijfel tekennen aan de juistheid van dit berigt daar naar het ons toescheen het aftreden van een of meer ministers noch door dehijudiiig der ministeriele kamerleden noch door eenige andere reuen werd gevorderd Wij kunnen thans ten stelligsteve zekercn dat het geheek praatje geen den minsten grond heeft iusscben Ie leden van het kabinet ouderling en tusschen hetkabinet en de liberale meerderheid bestaat de beste verstand hondiog en er is hoegenaamd niets dat eenigen schijn van lKi 4 geveu kan aan het door bet Haarlemsch Weekblad medegedeehj verzinsel De rereeniging voor christelijk nationaal onderwijs hield voorleden week hare algemeeue vergadering te Utrecfit t e vergadering werd voorafgegaan van het uitspreken eener feestrede in de domkerk door d Kuyper De eere voorzitter de heer Groen van Prinsterer leidde de beraadslagingen Alvorens over te gaan tot de discussie over de voorgestelde wijzigingeu in de schoolwet verklaarde de vergadering gelijk regt voor alUa te begeeren en dus geen voorrang van de staatsschool en geene aalmoes voor de bijzoncïere school Na uitvoerige beraadsl gingen besloten de afgevaardigden met ii tegen 9 stemmen de verwijdering van het woord christelijke lit art 23 en met 47 tegeu 14 stemmen de bijvoeging van de woorden het openbaar onderwijzersambt is voortaan onvereenigbaar met kerkelijke bedieningen bij art 2 i voor te stellen Met algemeeoe stemmen nameu de afgevaardigden het besluit dat aan elkea meer afdoenden waarborg van gewetensvrijheid wijziging van art 194 der grondwet zal moeten voorafgaan krachtens welke het vrije onderwijs regel bet openbaar aanvulling worde Ook verklaarden de afgevaardigden zich voor de verpligting eener heffing van schoolgelden behalve van onvermogenden Na de behaudeliug van verschillende andere onderwerpen hechtten alle afgevaardigden hunne goedkeuring aan hetgeen de hoofdcommissie geschreven had aan de vereenigmg voor gereformeerd onderwijs daarop neerkomende dat men de oprigting dier veieeuiging betreurde maar broederlijke zamenwerking met haar wenschel jic achtte Ten slotte wees de heer Groen neg op het belang der aanstaande verkiezingen en wel in den geest zijner laatste bekende geschriften Zij die oordeelden dat aan het bijzonder onderwijs de voorrang moest worden toegekend kouden orden gesteund maar op den voorgrond moeat staan dat bij Je verkiezingen niemand werd aangenomen die in de onderwijs quaestie lijnregt tegen de vereenigiiig overstond De vergadering deed bij acclamatie van hare instemming daarmede blijken Uit het verslag blijkt dat de uitgaven der vereeniging over 1867 08 hebben bedragen ill hSC tjOVa de ontvangsten ƒ 22 400 79V2 II = tekort is uit de restanten van vroegere jaren bestreden L it deze fondsen zijn ruim 90 scholen ondersteund Men schrijft uit Den Alblasserwaard Naar wij vernemen voldoet volgens voorloopige proefneming het stoomgemaal aan den ishout volkomen aan de verwachting en zal de eind beproeving op den 12 der volgende maand plaats hebben De beschikking over zoodanig krachtig stoomgemaal doet de ingelanden met gerustheid de toekomst tegen gaan vooral sedert de laatste jaren de noodzakelijkheid van de daarsteiling eener verbeterde polderbemaling hadden aangetoond Gemengde Berigten De wurkgtakiug der gcbeepstimmerlieden te Amsterdam is vruchteloos geemdigd Keizer Napoleon vertoont zich dtzer 3ageu dikwijls in het openbaar lu Poseii klaagt mea over bet üortdureu der braoditicbtiDgen De veetjplius heeft opgehouden u Gallicie na van julij 1868 tot april jl in 103 plaatsen gewoed te hebben met eeu verlies vaa G2S2 runderen De boeren dur z afnkaaiische republiek rooven nog altijd kafffTkuideren om die tot slaven te bezifreu De mobiele natiouale garde te Parijs zal eindtdijK worden gewapeod njdag is de te Borselen aangespoelde walvisch vei kocht voor ƒ 51 0 De munster van justitie in Oo tennjk verklaart dat het concordaat opgehouden heeft te bestaan Om de geestelijkheid te wioaen hebben bO officiële fransche kandidaten verzekerd dat zij voor de wereldlijke magt van den paus ZijD De zeeuwscbe afgescheidenen hebben eeu predikaat van zijn ambt ontzet Te Nieuwediep is de eerste steen gelegd yoor een nieuw instituut voor de marine Te Utrecht hebben belangstrilenden besloten om te Amsterdam uit te geven neen christelijk nationaal dagblad dat tevens volledig handelsorgaaa zal zijn Ecuador bevindt zich in de onmogelijkheid om de met zijne schuldeischers gesloten overeenkomst na te leven en acht zich öu daarvan ontslagen Nabij Coblenz vallen groote rotsblokken uit de wanden der leigroeven Te Home rijn van de beschuldigden van 22 uct 1867 eindelijV 62 personea veroordeeld tot levenslange galeistraf eu andere tot mindere straffen Aaa Amsterdam wordt op nieuw verHeten dat het volhoudt met smakeloos en onpraktisch te bonwen De fransche pakeibooten brengen voortdarend Candioten terng naar hun eiland Nog 800O uitgewekenen bevinden zich in Griekenland De werkstaking te Preston is üen nadeele der wevers afgeloopen De honved werving in Hongarije mislukt Vele fabrieken te Barcelona staan geheel stil De beijersche verkiezingen vallr oDgunstig uit voor de liberalen Mazzini zal zijn domicilium overbrengen naar Lucern Weldra zal eene atoombootvaart tusspbea Stettin en Amerika geopend worden IngezoDdeD Verkiezingshrieven II Mijnheer de Jtedacteitr In myn vongen brief meldde ik U de drieledige beaohui a ïfenfifr Dr Bosscha ingebracht 1 Ongodsdienstigheid i Republicanismus SO Pruisisehgezindheid Het is 7 cei gemakkelijk iemand gevoelens toe te dichten die bij niet heeft wanneer men meent geen bewijs te moeten leveren van hetgeen men zegt en hoogst moeilijk bewijzen van bet tegendeel te geven Dat welen de tegenstanders der openbare school ook uel en daarom wenden ze bet juist over dien boe Het gaa er mee als met den man dien men om de eene of andere reden voor gek wilde doen doorgaan Allen beweerden dat de maTi zijn verstand verloren had en of nu de patient al verzekerde dat hij zich volkomen wel gevoelde en zijn hersenkas in de volmaakste orde was de belanghebbenden hielden maar staande dat het niet zoo zijn kon eu zeiden tot de omstanders Dat is zoo zijn idee Jixe hij houdt zich voor wys maar eigenlijk is hij stapelgek fin door altijd op hetzelfde aanbeeld te slaan en allen één lijntje te trekken kre g men het publiek op zijn hand De man werd in een verbeterhuis opgesloten Teder is en moet het wesen Wat de werelt van hem seijt Als ze morgen van mij zeggen Die Alijnheer Verax is atheïst wat zal ik er aan doen Mijnheer Verax komt niet in de kerk want hij sjmpathiseert niet met de dominee en belaas de dominees zijn tegenwoordig de kerk Men gaat alleen naar de kerk om dominees te hooren preeken of voot zijn fatsoen Doet men dat niet om welke reden dan ook dan heet men ongodsdienstig En toch Mijnheer de Eedacteur Verax dient God op zijne wijze Hij zoekt Hem in de natuur en de geschiedenis hij ziet Zijn naam in vlammend schrift geschreven aan het uitspansel en hoort zijn stem iu den stormwind hij speurt Gods hand in zijn leven en eert den Mensohenzoon hij streeft er naar eerlijk en oprecht nederig en verdraagzaam te zijn Toch zou ik geen kans zien om te bewijzen dat ik geen atheïst ben Alleen zou ik meenen mijn aanklagers te mogen vragen Waarmee bemoeit ge XJ en welke gronden hebt gij voor Uw beweren Zoo denk ik dat het misschien met den Heer Bosscha gelegen is Ik weet het uiet Ik weet niets van het pariiculiere leven van dien Heer eu ben niet met zijn bijzondere gevoelens bekend Maar weet U wat ik wel weet Mijnheer de Redacteur Ik weet dat aan een Volksvertegenwoordiger mag gevraagd worden Zijt gij eerlijk Zijt gij bekwaam Hebt gij hart voor s laüds zaken Maar uiet Van welk geloof zijt gij Wat denkt gij over God en den godsdienst TJergehjke vragen komen niet te pas in een land als het onze wair kerk en staat elk hun bijzonder gebied hebben Ik weet ook dat de Maatschappij tot Nut van t Algemeen niet tot Voorzitter van de algemeeue vergadering zou gekozen bebben een ongodsdienstig man Die maatschappij heeft onder bate 14000 leden menschen van de meest verscheiden richtingen maar allen één in het geloof aan God en in liefde voor den naaste die maatschappij heeft tot bestuurders de uitstekendste mannen sieraden aller kerkgenootschappen Het Hcofdbestnor kent den Heer Bosscha sedert jaren het kiest hem tot zijn voorzitter is er vleiender blijk van vertrouwen denkbaar Is dat een bewijs dat Dr Bosscha ontrouw is aan de beginselen der genoemde maatschappij die godsdienst en wetenschap beschouwt als de zuilen der samenleving Wat vreest men van den Heer Bosscha Dat hij in de 2 kamer den godsdiens zal afbreken Mijnheer dat is immers al te dwaas Heeft de Heer B dat als Inspecteur van het Middelbaar Onderwijs dan gedaan Mijnheer de Eedacteur ik heb een paar neefjes die op Burgerscholen gaan jnist in het district van Dr Bosscha onder zijn onmiddelijk toezicht Ik beu wat nieuwsgierig uitgevallen en snuffel wel eens in hun boeken als zij bij mij logeeren Ik zag boeken over natuurwetenschap die een juist inzicht geven in de wetten der natuur en door bekendheid met de groote werken des Scheppers opleiden tot diens vereering Ik zag taalen letterkundige werlcen met uittreksels en voorheelden uit de beste schrijvers In de hand van den een ag ik Vondels Lucifer met de schoone rei Wie is het die zoo hoog gezeten Zoo diep in t grondelooze licht Van tyd noch eeuwigheid gemeten Bij zich bestaat geen steun van buiten Ontleent maar op zich zelven rust Dat s God Oneindig eenwig Wezen Van alle ding dat wezen beeft I Vergeef het ons o nooit volprezen Van al wat leeft of niet en leeft Nooit uitgesproken noch te spreken Vergeef het ons en scheld ons kwijt Dat geen verbeeldiiig tong noch teeken U malden kan In den Gijsbrecht van Amstel van miji ander neefje las ik r Al wie door ootmoed wordt herboren Die is van t Hemelsche gesJacht en zooveel andere schoonheden meer Heet dat afbreken van den godsdienst Is daarin de iurloed van een atheïst merkbaar Is dat ongodsdienstigheid Mijnheer de Eedaeleur God geve dat we nog lang zulke scholen houden waar niemand wordt verketterd of uitgesloten waar verdraagzaamheid eu liefde de onderwijzers bezielt waar de geest van het jonger geslacht wordt gevoed met wetenschap en echte humaniteit waar tecdere hersenen niet gekweld worden met leerstellige begrippen die boven hun bevatting gaan waar een dampkring heerscht die hei gemoed vatbaar maakt voor de ontkieming der zadea van godsdienst die HUISGEZIN en KERK er in behooren te airooien Inspecteurs die zulk onderwijs inrichten en voorstaan bevorderen het waarachtig belang des vaderlands en als zij dan daarenboven bereid zijn die scholen te verdedigen in de Kamer dan verdienen zij den dank en de toejuiching van iedereen eu allerminst de beschuldiging van ongodsdienstigheid en gebrefc aan vaderlandsliefde Op dit laatste pnnt republikeinsehe Pruislustigheid hoop ik nog terug te komen Gouda 23 Mei VERAX ERRATUM In den eersten brief nC 746 steat op bladz 3 kol 2 eerste regel van boven bij vergissing drie aan elkander duhiele moet zijn driedubbele an dm heer mr JT M DS BRAUJF De brief door u aan de kiezers in ons hoofddistrict geschreven is ook tot mij gekomen en ik lees daarin dat gij a niet alleen weder verkiesbaar stelt maar tevens meent uw regt op eeue juiste beoordeeling te moeten handhaven en dat niet beier te kunnen doen dan door rondborstig uwe overtuiging in zake van het volksonderwijs uit te spreken Dit geviel mij uitmuntend dan wist ik waaraan mij te houden want er is spraakverwarring in den lande Wintgens en Bichon zijn te Dordrecht van hetzelfde gevoelen De toestanden zijn veranderd velen zijn de oogeo geopend voor het gevaar dat de volksschool bedreigt Wie weet mogt ik denken of ook onze bekwame en schrandere vertegenwoordiger niet eindelijk inziet dat hij dwaalde toen hij zich zoover inliet met de dood vijanden der volksschool VVel heeft bij tot hiertoe te veel toegegeven aan die onverzadelijken maar bnu steun had hem gered toen hij zoo veeg stond en hij was met zijn wetsvoorstel zoo ver mogelijk gegaan om hen tevreden te stellen En nu zij wel dankbaar maar onvoldaan zyo zal hij zich van hen afwenden en beteren steun zoeken De rondborstige verklaring nu Inidt voor het openiaar ondermijs handhaving tan de jemengie school en soader aanrandinr van deze Kerkelijke vrijheid van het bijzonder ondertvijs sonder verdrukking noch regtdreeks noch zijdeling Welnu i dat niet voortreffelijk en n eer dan genoeg Al de liberalea willen hetzelfde Uwe zaak is gewonnen Maar toch er blijft bezwaar Die handhaving is kostelijk en zonder aanmerking zij scheidt u volkomen van de vijanden der schooi Elk groeniaan of ultramontaaa die zijne stem op u uitbrengt beleedigt u schandelijk Zij willen geen handhavers maar omverwerpers en zullen zij zich dan nu niet geheel in u bedriegen Maar de tweede alinea is mij niet rondborstig genoeg Het bijzonder ondervvijs is dat onvrij wordt dat verdrukt Zie hier zit de knoop Wordt de grondwet geschonden of moet de grondwet veranderd worden De grondwet verklaart het bijzonder onderwijs vrij behoudens toezigt doch eischt in eeu onderwijzer bekwaamheid en zedelijkheid Wat willen de voorstanders van het bijzonder onderwijs Eerst ontheffing van de voorwaarden vervolgens de suprematie de bjjz school regel de volksschool uitzondering en het einddoel is de school ondergeschikt aan de kerk aan bijzonder leerbegrip Zoo ver zult gij wel niet medegaan maar evenwel ligt ia uwe woorden eene kwalijk verborgen beschuldiging van ongenoegzame vrijheid en van verdrukking Deze insinuatie werpen wij van ons en zij beperkt voor ons gevoel de rondborstigheid uwer handhaving Wij zouden nog iets meer van u vragen eene duidelijke verklaring dat de bloei onzer maatschappij de volksschool eisobt als noodzakelqke ▼ oorwa wde als grondslag van onze zelfstandige nationaliteit Uwe woorden worden nevelachtig en wij mogen die niet in den gnnstigsten zin opnemen En wie zou ons dit waatronwen ten kwade daiden ook gij niet mijnheer uwe antecedenten spieken te doidelijk Uwe zucht om den antirevolutionairen te believen en aan die teedere gemoedsbezwaren te gemoet te komen kan niet geloochend worden Al zouden wij overigens elke bedenking terughouden tegen uwe vroegere politieke houding dat altijd verwerpen van eiken liberalen maatregel bevalt slechts aan weinigen