Goudsche Courant, zondag 28 september 1873

Bg Icgei eid van de IsmdbouwteHtoOkstelling te AmhtmluiB rijn o a bckrooud de hh M Bisdom van Vliet te UaastreoUt voor veraohilleuJe verzaiueIriigen vruühien C Doglerom te StoUvgk en A van Vliet te Berg Ambacht voor kans n U de Zwajjf te üiidewatrf voor hoelijzcrs De heeren Zwart en Tolk te Haastrecht wenden pogingen aan om aldaar eene rederg kerakamer op te richten Ree8a hebben verioheideae heeren hunne medewerking toegezegd Donderdag is te Ondewater bij den heer D Boer togemeuthouder brand ontstaan Gelukkig zijn dankzg de windstilte en spoedig aangebrachte hulp sleohts een paar hooibergen en een soliuur verbrand en zgn de andere gebouwen gespaard gebleven Alles was geassureerd In eene tCrgodering der vereeniging Winterlezingen 11 Dttbdmdag te Berg Ambacht gehouden zgn als bestuursleden herkozen de heeren 1 O Bettink i V Molhs tede en B Oskam I Bg de Ckr Qercf gemeente te Berg Ambocht ia I httot fkn ds H H Middel pred te Wolfaartsdgk De eerst naHursveemarkt te Beijg Ambacht zal Tobr m jait gehouden worden op Vrgdag 3 October Woensdag jl werd voor dit jaar te Lekkerkerk de eente pi jaarsveemarkt gehouden De aanvoer was zeer gering Obchoon er veel veehandelaars waren werdoii er Batige prgzen besteed In de afdeelingeo van de tweede kamer heeft men zich Donderdag bezig gehouden met bet onderzoek van de wetsontwerpen 1 tot bekrachtiging van den onderhajidsoheu verkoop van de zeewering der redoute op het Schor te Bergen op Zoom 2 tot outeigening ten behoeve van een spoorweg van Tilburg naar Ngmegeu 3 tot vereniging der gemeenten Charlois en Katendrscht V tot het sluiten eenep overeenkomst met de gemeente Breda betreffende den afatand van gronden enz 5 tot kwijtschelding van eeoige den lande aankomende vorderingen 6 tot onteigening ten behoeve van de verbreeding en gedeeltelgke verlegging der Willemsvaart 7 lot naturalisatie van B J Toss en vier anderen en 8 tot nadert Igdelgke beperking der bevoegdheid tol aanmuuting van zilveren stanü penniugen De afdeelingen van de tweede kamer der stntengeneraal hebben gisteren een aanvang gemaakt met hst ondersoek van 44 Ontwerpen aitmakende de Ne derlandich Indische begrooting voor 1874 Tot bevordering der opleiding van onderwgzers wordt voor 1874 wederom KOÓO bestemd De dasverre verkregen resnilatao doen zien dat die opleiding looals tg nu geschiedt goede vruchten disagt maar op verre na nog niet in de behoeften voorziet Van vele zijden zgn aanvragen oa ondersteuning ontvangen en menig bekwaam onderwjizer is bereid bg eenige vergoeding voor gemis van tgd zich met de vorming van onderwgzers te belasten Herhaalde opmerkingen van bevoegde z de to de Begeeriiig genclit betreltcude deu toestand waarin bij voortduring de gedeukteekens verkeereii van onzeVaderlaudgche geschiedenis en kunst hebben tot de overtuiging geleid dat de materieele hulp die tot instaadhouding der munuaenten verstrekt wordt nil gebrek aan deskundige voorlichtingen niet leidt tot bet geweuschte resultaat Het is gebleken voor de Begeeruig van groot beljiug te zijn dat zg zMh voortdurend het advies i eriekere van bevoegd erkende beoefenaars der vaderlandsche oudheidknnde Bestauratie der gedenkteekens op zich zelve is van luttel beteekenis zuolang zg geene waarborgen oplevert van nistheid die alleen verkrijgbaar ie door kennis van letgeen behoort gcdnaii of nagelaten te worden Gelden beschikbaar te stallen tot bewaring en herstel onzer monumenten zonder zekerheid dat ze doelmatig en naar eioh worden besteed staat gelgk uet het doen voorduren van het vandalisme waaraan gedurende de laatste jaren deze gedeukteekens ten prooi waren Onfcrantwoordelijk mag het heelen zoolang te blijven wachten met voorziening totdat niets meer te bewaren zal overgebleven zijn Een desbetreffende memorie is door den Minister van Binnenlaudsche Zaken van belaugstcllende en bevoegde baud ontvangen De taak eu werkwgze der adviseurs zal gaandeweg definitief bepaald worden Het getal leerlingen der Latgnsehe school te Bolsward bedroeg in de laatste jaren gemiddeld twee in den cursus 1871 72 was er zelfs geen enkel Dientengevolge is aan het gemeentebestuur de opheffing der inrichting in overweging gegeven fraaie gekleurde dikke glazen platen Grooie behoefte aan glaswerk bestond er echter bij de bewoners tier zoideUjke landen met Eerst het christelijke Bome en z jne eercdienst naar de Katakomben der stad verjaagd waren de aanleiding dat er voor de onderoardsche tempels eenigszins meer werk gemaakt werd van het fabriceercn van glas Hier ontstonden de erste werkplaatsen voor christe lijke kunst en talrijke vondsten in de katakomben der eerste Christenen gedaan tonnen ous dat bet emailleeren van glas reeda te diCr tijde tot zgne volkomen ontwikkeling gekpwn waa Met zekere voorliefde rervaordigde aen kleine medaillons nil blauwe stiAken glai üoiii öp Vond men met tcutljds bet beeld van de apostelea Fetrua t l dulus of ouk christelgke sjrmbolea als een visoh een lam een hert een haan een pelikaan een pkenix eene tlang eene kroon het schip van JPetrus op zee enz Dergelgke schitterende gekleurde medaillons vinden wg tairgk verteganwoordigd in dé Bomeiiuche uu Ma Wanneer wg zeggen dat het glas nit den tgd der Bomeinsche heerschappij wat de hoedanigheid en de afmeting betreft een primitief fabrikaat geweest is wilen wg daarmee nog niet beweren dat door het gebrek aan bouwstoffen ook hel kunstig aesth tisch effect der glasfabrikauten op een lagen trap gebleven is Integendeel het historisch eerwaardige der oude glasplaten ia niet het eenige wat ons zoo onwederstaanbaar aantrekt het gewone glas der ouden kreeg door bet gebrekkige van zgn fabrikaat en zekeren stempel het werd echt monunenteel het geleek op doorschgnead metaal door de bgmenglng von onzuivere aorddeelljea was het voor kleurloosheid bewaard en door de onzekere bekrompen pj rotechuiek dcf onbeholpen glasmakers kreeg het glas die bekoorlgke oiieffcuhedeu etreepeu en blaasjes welke oau de antieke gla eii uit die eeuwen deu spiegelenden parelenden lutatcr geven Tegenover natuurlgke onnavolgbare metaalackerven van hst oude onvolkomen vensterglas zgu onze moderne volmaakte glasruiten vooral de groote gepolgsie epiegelruitm nit het oogpuut der bouwkuust en der aesihetiek letterIgk ledig en ara Al de veilijode kleurlooze glassoorten van den nicuHcren tgd hoe onovertreffelgk zij ook in zuiverheid en doorschgncudheid mogen wezen vormen in bare onzichtbaarheid in hare optische oulichamelijkbeid een voartrelTelijk materiaal voor ramen van woonkamers en gasUntarens voor e tt monuuienteel gebouw kunnen zy wegens hart naakfbeid eu gladde oppervlakte geene aanspraak maken op de archlteotoiiischs üeteekenis van het oude glas Oui modern verblindend wit vensterglas ernoxyderrij silicaat is voor het oog en moet voor hetoog zijn een veriicliamelgkt nihilisme een luchtdichtIfriig AUem de grensign het raam om het glas maakt het schoone en urcüitectonische onzer vensters uit hci glas M blijft voor het oog een rechthoekig kgkgst CU uit een arebiiectonisch oogpunt is het slechts eene opening in den muur Even als de indruk dien een geel geworden pcrkaincnt oorkondc naast een dun nieuwerwelsch velletje postpapier op ons msakt werkt ook op onze fantasie een oud zg het ook nog 00 eenvoudig glasraam in tegenstelling mot de dunne kleuren ormloore glasruiten in onze moderne gebouwen Laatstgenoemd glas ontbreekt over t algemeen dat degelijk karakter waardoor het stevige V oneffene glas der obden de openingen in den muur too harmonisch wist te verbergen en ten tweede de scholen waar hetaletide kinderen gaan moeten met groote sommen ondersteund worden ende armescholen komen geheel ten laate der openbare kosten Bekent Ben nu die nitgaren a 50 procentdie nn voor rekening der gemeenten komen dankan de staat die 60 procent op de geufeenlen Verhaalde door weer een gedeelte der personele belasting tot zich te trekken of op een andere wgs voorde overige 50 procent geheel gratis onderwijs leveren Bg de invoering zonde Ben ook iu de gelegenheid tgnhet onderwgs deugdelijk te maken dat belaas nunoch veel te wenschen overlaat door onze wet ophet lager onderwgs zeer illusoir is alleen door datde gemeenlebeeturen de koorden der bèfirs in handenhebbea waarvan hel gevolg is dat er In de bladenonmogelg ke salarissen zaowe voor hoofd sis voorhulpondarwyzcrs iiitgeloofü warden zoadat alleen opds kitaliteit veel aan te merken valt maar het personeel ontbreekt welk gebrek in de toekomst noggrooler zal worden zoo men op dezelfde nog bigftvoortgaan wil men dus het lager onderwgs vormentol hetgeen het zijn moei dan muet men met deschoolplicht voorop Maar wil men het van staatswegen te ver trekken gratis onderwgs dat ieder daarvan gebruik kan maken en het onderwijl deugdelijk iA zgn want de schoolbanken zijn slechts muidelmaar deugdelgk onderwgs doel en wij gelooven datbg het invoeren van zoodanig onderwgs de schoolplicht in ons land onnoodig zgn zoude mocht echterIn hel vervolg blgken dal schoolplicht noodig is ueliiu dan zgn er vele beswaren weggevallen daar het onderwgs dan goed zgn zal de kleine man geendabihele laaien opgelegen worden en de afbrekersweinig lust zullen gevoelen dogmatische schooltjes opte richten J m i J i l il JU i ll II Burgerlijke Stand flBOBlK Sd Scpt Aafje ouders A vau Vlsardiagea en O de Wwk W Jmih oudtn W Pastoors eu J Hterkcn SS Ggsbcrt Adrisaus oodera k J Sparnaaij en II vander Kiut M PieliT ouder P Koppondraaier en A IJnelitgo Maris Xlisalielb ouders A Peetera ca T Ikralaeo Ovrai tniKi 26 Sept C Uorat 7 r Dl Kumtbode bevat eenige artikelen over geacUlderde glazen ter versiering van profane gebouwen waaraan wg het volgende ontleeneii Het glas was reeds uitgevonden en er werden reads sieraden medaillons paorlen vazon uri n drinkglazen en gewijd vaatwerk ja zelfs gekleurde waudbedekkiugen van gemaakt en nog was en bleef bet gebruik van glazen venslerruitea onbekend De uitvinding en t gebruik van het veuster as msg men daarom niet voor geigktijüig geschud hocideu met de uitvinding van het glas in het algemeen zg is van veel latere dagteekeuing Hel zal ons daarom met bevreemden dat men toen in het oude itome het ghiswefk reeds een groote weelde erd en zich daari t eene b laugrgke industrie ontwikkelde in de vennliers sleclils doorsohgnende steeneu surrogaten in plaats van glas gebruikte De Bomeinscho edellieden wejgvenlen met elka in het gebruik van de kustbaarstt soorten van zulke venstersurrogatcii Dun geslepene doorschguende platen van allMst agaat tnlketeoii uf iets dergelgks verroardigd uit iteenblokki ii ilieaicn uit Cappadocic en Spanje liet komen gebruikie men om de kleine vcusteropeNiiigeii der Buuieinsulic paleizen en villa s te vullen Die platen naren te kostbaarder naarmate zg zuiverder eii door cbijncnder waren Ouder den vriehdelgkcu Italinanschni liuaiel moest het echter den Bdiaeiuscheu wijsjfeeren dien openbaren odenfechtcrs des volks als een teeleii van verzwakking voorkomen dat de arittocratie zich van zulke agaatuf albastplateu bediende om zich in hunne huizen voor deu tocht te beschulteu en schrgvers als Uartialis en Seurca vellen op verscheidene plaatsen een streng oordeel daarovrr Het splgten en slgpen dier ulbastplaieu was intusschep ren uitgebreide tak van nijverheid ge ordcn in de stad Home bewoonden de platentlgpers en kuDStglaswerkers eene afzonderlijke wgk van de sind en ten tgdc ran Martial beitond er in den circus Flaminius eene glasfabriek die veusterpinten van steen en kristallen bokalen van wezeulgk glas lererde Ten tgde van Salla was de gla beworking reeds zoo vergcvord l dat de znilengangen van het groote nmpliitlieater met rijk gekleurde glazen platen prijkten Het gunstige klimaat is er de oorzaak van dut het ginsvcrbruik zich lengen tijd tol het inleggen van zuilen en ivnnden beperkte en men voor de eigenlijke vciislerbedekking het materiaal vond in de agaat en nlbaatplaten Men kan het niet loochenen dat de lichtstralen welke door die warmkleunge platen de vertrekken binnendrongen een bnitengewonen invloed oefendm op de Etrurisohe muurkohilderingen nnu den huise Igken haard Zöo diemleii de steenen venatcrglassnrrognten den ouden Bouieiueu niet alleen tit beschutting tegen het weder maar ij waren ook een middel dat de bouwkundigen gebruikten om vooruamelgk aanr de badkamers eu galerijen een aangeiiamen iudru te geven De opgaviiigen te Herculonum en Pompeji hebhen stukken glas opgelcriird waaruit blgkt da dr fraaie agaten en albasten platen der ouden ten tgde der laatste Bomeinsche Keizers grooiendeels reeds door glas verdrongen waren Toch bleven beide suurten van venaterbedekkingen nog vele jaren nevens elkaar in gebruik Terwyl de Uumoiucn en Grieken echter na n deu kant in de openingen der muren in plaats van gliis steeneo platen gebruiken vervingen zg aan den audereo kant vlpersleeiien hunucr tempels doW ADVERTEWTlllN Ondertrouwd SIMON DIBKZOON KOOTEB I t van Gouda fe S i II n KS Bjg I W OÜTBRA THERESIA BBANDSBN 3 Wed T VAN DK Beek 1 K van Amersfoort j pBeceptie Zondag 5 Oct te Oouds lEHH KUUS Gisteren werd in het palcis voor Volksvlgt te Amater4am de een en twintigste algeneene tentoonstelling geopend welke de Hollandsche Maatjchappg van Landbouw houdt bg gelegenheid van hare op a s Maandag te houden 27ste algemeene vefgadering Heden morgen werd op de Veemarkt de tentoonstelling van vee en paarden gehouden A s Dinsdag heeft om 11 uur in de tuinen van het paleis voor Volksvlg t de opening plaats der tentoonatelliug van pluimgedierte en honden Van acht tot elf ure werd Woensdag avond de aangekondigde vredemeeting gehouden die zeer talrijk bezocht wds De voorzitter ur D van Eek heeft den heer Bichard verwelkomd De beer Bichard hield daarop cent belangrijke rede wnarin hij verklaarde dat zgiie reis door Europa strekt om de openbare Beening gunstig te stemacn voor het beginsel van een internationaal scheid gereobt Ook de heer Dudijr Field uit Amerika heeft gesproken Er werd eene motie van orde van deu beer Bachiene aangenomen en er werden volks en vredeliederen gezongen Donderdag middag ten half zes ure is bg Z M den koning ten gehoore toegelaten de commissie vande tweede kamer belast met de aanbieding van hetadres in antwoord op de troouiede die commissie aan wier hoofd zich de voorzitter der tweede kamer bevond was zamengesteld uit de heeren Kappeyne van de Coppello Bluseé Nierstrasz Begro VirulyVerbrugge van Harinxma thoe Slooten Schimmelpeiininck van der Oye en van Baar i Naar men verneemt bestaat het plan om bg degroote garnizoenen eigen slachterijen op te richten men zal alsilan tijichlen den soldaat beter n goedk ooper vleesch te geven V D Bevallen van eeu Zoon E M VEBHEU L Buïï Edam 27 September 1873 ♦ lieden overleed na een laogdarig lijden onze geliefde Zuster en Behnwdzi ster Mejufvronw ANNA van VEEN in den oaderdom van 39 jaren Gouda Uit aller naam f 24 Sept 187S O van VEE Voor de vele blgken van belangstelling betoond gedurende de ziekte en na het overljl den van mjjiien geliefden Echtgenoot èen Heeï MEINDEET ELIAS KNAAP betuigt de ondergeteekende ook namens hare Kinderen en Behuwdkinderen harteljjk dank Gouda C P TAN DEB HAEGHEN 26 Sept 1873 Wed M E Knaap Het Vtr Da U behelit onder het opschrift Voor de Utrechtsche waterleiding een gedicht gelei kend ll eets waarvan de tneo eerste couplettenlui lull Voert water asn voert water aan In frissche heldre stroomen Zooals de hooge God het geeft V Vuur neg ié mensch tbedorveu heeft Voert water aan voert water aan Laat laat de Godsgnaf komen I Voert water aao voert nater aau Uil zilv ren waterwellen I Geen dr ili waar ziekte en dood nit gist Mailr zuivre bron die t bloed verfrischt Voert water nan voert water aan Dat kriinken doet herstellen I Ann de Ziilph tkmr wordt medegedefrif ilnt liet plan beslaat den koning bij zyne 25 jange regeeniig tn Mei a s een nationaal geschenk te doen aanbieden door alle ichoolkiiidereo van Nederland beueden de 16 jaren Alle belijdenissen en zoo el openbore als bijzondere scholen worden beoogd Aao dit ontnerp moet eene zeer eigenaardige wgze van aanbieding verbonden zgn Laatste Berichten New York 2 1 Sept a avonds Er beerseht ooïekerhciil of er geene algebeelc stagnatie znl tplaa s © 4liE CTlSll Ondergeteekende heeft de eer te berigten dat de KLN DERDANSLES weder zal aanvan fn MAANDAG G OtJTOBER a s van 5 tot uur on ook de PRIVAAT LESSEN primo October zullen beginnen Tevens zal er les gegeven worden uitsluitend om aan te leeren de Quadrilles Le3 Laiiciers eu Le prince imperiale alsmede de Sicilienne elke DON DERDAGAVOND van 7 tot Qi uur Gouda H F GORISSEN September 1873 gpleringstraat Jjik Inirdyk het kouden der re U ers van deu barWrijlMa tand d opleiJinj der giestelgkjieid het Hinim Van alle geestelijke anih m zyn zoovele onderwerpen velke dringend herziening vorderen De berichten omtrent de Knaucieele crisis in de Verrenigde Staten vu Amerika zijn weder ernstiger geworden iiitaaseheD t n de laatste lelegramneu f erasUtelleader BINNENLAND GOODA 7 Sbptembïe Qiaterea heelt de ommissie toor het oituorkunclig staatsexamen hare eerste zitting gesloteo Van de 88 ymonen die aan het litt mathem examen hebben de lgettöiBen n n er II toegelaten waaronder o a behoort ome atadgekoot de heer K i Koppenolg B j besCbikkiBg Tan den minister w arine is Bet ingang vtn den l en Octdbér a è benoemd tot student voor den Biliiairen geneesknndigen dienst by de leemackt o a den keer d ü C W Boldanos Donderdag avond werd in eene vergadering ran ons departement ter bevordering der Ny verheid eene spreekbeurt vervuld door Dr Wefers Bettink nit Utrecht Het beatuur had tot bywoaiog dier vergadering welwillend een goed deel der buigerg met Bars dames uitgenoodigd Jammer dat Ei5d weinige aan die itooodiging gehoor gaven Hissohien was kct vroege spreekuur 7 uur daarvan de ooRsak Via hopen evenwel dat wanneer het dep v Nyverheid weder eene deigelijke uitnoodiging doet de genoodigden tioh de kleine opoffering van een deal van hno theeunr e zullen getroosten om aan die uitBDodiging te voldoen het departement moet in een VoUa aal de aanmoediging vinden om op dien weg otfti te gaan De spreker ad tot onderwerp gekozen de aniline UenrstoiTea Ha eeae inleiding waarin de spreker betoogde hoe laogzaaKriiaod uit de alchimie en het toeken van den steen der wyzen eu het leventelixir zich een Beer ratioucele schi iknnde ontwikkelde toonde kjj aan luw inzonderheid in dezen t d da scheikundige zioh val en vuil tot onderwerp rnn ayn onderzoekingen kiest en hoe de uitkomsten dier onderzoekingen in da hand der indnstrieelen dikwgls een bron warden Tu genot en welvaart voor de maatachappy Tot Toofbeeld de kootteer een nevenproduct bij de bbrieoatie van lichtgas uit steeakoJen waarvoor de fiibrielant tot voor weinige jaren geeu weg wist dan ze in zee te doen uitstorten Door distillatie weet de dieiknndlge hieruit de zware en lichte steenkolenteerolie te bereiden waarvan de eerste onder den naam Tan ereosootolie ruw oarbolznnr bekend is en voor Kt conserreeren van hout en desinfectie groote diensten bewnst terwyl de laatste gezuiverd onder den iwaa vao kaïol benzine teeraaphta of vlekken water bekend is Deze benzol met salpeterznar bejMadeld doet de nitro benzol eau de mirbtne kunstlutige biltere amandelolie ostataan die in vele ge Mien de bittere amandelolie kan vervangen zelfs dik ir jls boven de verkiezen is Wordt nitrojbauzol geditaoxvdeerd door aiddel van waterstof tfan ol taat ducmt de aniline olie die met ekloorkalk olloorIcwik enz behandeld de sohoona kleuren doet on taan ttktnd onder de namen van aniline kleuren Haftnta Mauv ae Solferiao Bismarck Havanna ma enz IXi scheikundige werkingen die aan die verschil nde bereidingen ten gupndslag ligjen werden door den spreker met behulp van proeftiemiogeii zoo dnijelyk mogelyk uitgelegd zoodat wy mogtn veronderstellen dst hst kleine doch uitgelexena puhiliek voldaan huiswaarts gekeerd is en bg eene volgende griegenheid zal medewerken om de goede bedoelingen van het Dep van Ngverheid te bevorderen VERGADEBINQ ta den GEMEENTERAAD Diagsdag den 30 Sept 1873 des namiddags ten 1 ure De staat van bcgrooting der kosten van de dienstdoende schutterij over het dienstjaar 1874 Verzoeken tot ingebmikgering van grond door de ftoeiaa C van Dillen en Zoon G den Heldt Z van Kooijea en A l a eber Veraoa van den heer M 6 Barbiers om den vooiaaligen grooten volmolen aan hem te verhuren Voorstel van de commissie van toezicht op het Middelbaar ootlerwya betreffende het onderwjjs in het boekhouden aan de burgeravond chool Vooiatel van B en W tot af en overschrgving van poMen op de staat van begrooting der inkomsten en uitgaven dienst 1873 Benoeming van loden der eommiseie belast met het ontwerpen enz van verordeningen tegen wier overtMd ug stnf wordt bedreigd grijpen De gond ogio is lot 13V pct testewn nn het herichtjder dMingvan i K i Clt 2Z op de Europeesche benrzej en tengevolge der moeilijkheden die gerezen zgn bg de liquidatie der Trens een m goud Te Chiej o hebVn drie bonke de beUlmgen ge horst n de UnUm National U UanuJacWr Hatxonal en de Second NatioHol Bank teten Tzi er da n BorUjn 26 Sept De koning v n Italiè ontving heden ten 3 ure den heer on Bism rck Z M had een onderhoud Bet den mmister van IV uur BerlUp 26 Sept De k ning van Itali f Xn vo id vertrokken na een IW rUlijkst aBwheid Van den keizer en de keizerluke famihe £ was bii het tatiou een kolossale volksmenigte op de been en Cr JixtKkto de grooute geestdrift INGEZONDEN Het lagfer onderwijs In navolging van andere rgken wil men ook in ous land het verplicht biger onderwgs iuvoeren Vreciud is dal vcrschgnsel niet ons eigen denkvermogen hebben wg op een enkele uitzondering na reeds Isng prgs gegeven en het gevolg daarvan is dat wg juist handelen als ons Voorgeslaeht voigena de leer van Dorwin niet dst wg tot diegenen behooren die willens en wetens de oogen sluiten voor het geea andere ons leersu kunnen maar wg haten met al wat in ous is die blinde nattprrg dia zonder iich rekenschap te geven van andere zedrn en andere deiikwgzeu lan ons volk die mei eens zich afvragen of zoodanige wetten goed of kwaad werken te mrt geweid willen doordrgveo en daardoor juist hetgeen zg willen verbeireu vernietigeu ot zoude men van meeniug zgn dat men het onderwgs den volke makelgker maakte door een gedwongen schoolgaan te firovoceeren omdat de kleine aan geen honger wil g dru of 00 als op de jongste algemeene rergadering van het school verhoud een afgevaardigde in ecue kernachtige rede betoogde de jeugd met ge eld naar d school gedreven moesl worden oadst er eenige leden van het verbuud uit zgne afdreling bedankt hadden Daar wg dien weg niet zullen volgen willen we ons eerst de gevolgen voor oogen stellen van een Wetsontwerp vau vcrplieht l er onderwgs Er bestaan iu ou land verschillende parlgen die hoewel lu beginselen juist tegenvoeters zich op hel eene punt vereuiigea de be tc idliw vou ous ueiftraal Onderwgi bet onderwgs dat ona door alls landen bengd werd lig het indienen nu van bovengcaoeiud wetsontwerp tullen vele liuerajan daar hunne goedkeuring aan onthouden De grootste steun zal men ver krggen uit de eoiiservatieveu duch onder die voorwaarde het stelsel van subsidie aan bg aadere scholen uorden toegepast en eenmaal de vost op dien weg gezet hebbende kan men aau den een met weigeren wat men aan den andere heeft toegestaan waarvan het gevolg ral zgn dat hst onderwgs aan defi ataat schallen zal kosten De neutrale school zal vervallen het deugdelgk onderwgs vernietigd en liei opkomend geslacht met allerlei drogredenen en geloofsbaal opgevuld worden Al verder stellen wg ons de vraag nit welk rechtspnnt optieenen wg het reeht oa met geweld onze naasten die kennis deelachtig te doen worden die z niet begeeren F Met welk recht ontrooveu wg hen hunne vrgheid van handelen menKklievendheid of begeerte om onze naasten op te heffen hoe schoon dat klinke moge verleent ons daartoe geen reeht Daar is maar een puut daar wg Zoodanige handa lidg mede zouden kunnen verdedigen en dat is het algemeen of beter ailgedrukl het staatsbelang en dat is juist dat elk individu genoegzame kennis beiil is niet alieeu bet belang van ieder individu hel is ons aller het is van groot belang voor de staat maar als dat juist ia dan moet de staat ook zorgen voor goed onderwgs opdat de dwang het individu opgelegen niet noodeioos zij en dan is de staat ook wel degelijk verplicht tie kosten te belalen Men kan toch ieder met dwingen tia hem vap zgn vrijheid beroofd te hebbeu dat hg de noodige gillen voor de kosten bezit bij een vraag door ous op eene I vergadering gedaan hoe of het moest gaan met hem I lie bg toeval geen middelen bad om schoolgeld te voldoen kregen wg Icii antwoord dal die zich bg den armenkas meest vervoegen dat niet zeer humaan Is maar daar men bij gedwongen sobjolpliclit op dat puut al zeer ftijs lo werk zoudo moeleu gaan zo zoude men vreemde vcrsolignselcu aea dut liet verplichte onderwijs gebriiikl werd om hel paupensme te bevorderen daar hij die zich hed ii er over been et om aan de armenkas ondeiattuning te ragen voor schoolgeld morgen al overgemakkelijk voor den broode dieiizelfdeu weg in slaat het Ia waar hel zoude grooie uitgaven aan Ie ataat veroorzaken maar toch met zoo viiel ale men oppervlakkig zoude mecnen leu eerste is het lager uijdenvijs geheel In diens haudeu dan kan zij goed onileriujs lour bctrekkelgk het minste geld leveren