Goudsche Courant, woensdag 29 september 1875

eSelenden be ehar nd ii iiiTloed op het iterker deel VM het menKbelijk geelacht uitoerenda dien j uit den aard ran baren aanleg bestend u te bebben eu in normalen socialen toeetand ateeds gehad beeft Gij icict bet M H het is niet een gerolg ran een onberedeneetden emancipatie zucht maiireenstreren naar iustanilhoudiAg der maatsehiippelijke orde een maatregel Iran aoeiaal If behoud die ouzea l jd drijft tot Terruiaing u den goettetykea horizon der fnuw VVeteiiKhap eu kunst en iaduatrie hebbes in de Jaalste bO jaren en loote rlaobt genomen De etryd drs levens beeft den man genoodzaakt eich door harmonische ootwikkeUiig tijner Tarmogeus beter Toor = te bereidea xor t werkkring in de mantsohappvi Slet JkH der algemeene bewharing is aanmerkelyk rerboogd Zal nu de rroaw goed haar roeping rerrullau en de plaaia behouden die haar an rechtswege ta komt tan behoort ook het peil harer rerstandel Jke ontwikkeHug evcBiedig rerhoogd baar bUk rruimd 4e jworden n z woet in Terband met haren aanleg eu faaM bestemming gelgken Ired kouden met de andere Ihelft fan het mensehelijke geslacht Van daar de eisdi Tan den Toiksvriend onzer dagen geef der Trouw een broeder degelyker basis Tan kennis zoadat tji in staat gesteld worde hare Tsrmogens harmonisch ite ontwikkelen Dergelijke eisch is g eel in orereenstemHing aet de opTatting welke de besohaafde chri telyke maat sohnppjj heeft Tan de bestemming der rrouw als gade en moeder Alleen zy die het cynisch begrip zijn toegedaan dat de hoogste bestemming der Trouw bestaat in bet voortplanten Tan ons geslacht kunnen zich Terzetten legen het beginsel waarvan het streven onrer dagen uitgnnt De anderen kunnen verschillen jo de toepnssing zij kunnen qunestie hebben over meer of minder maar zy zullen toegeven dat zij Tan het zelMe principe uitgaan Men heeft getracht aan den eiseli van onzen tijd te roldoen men heeft gestalte gegeven aan het denkbeeld dat den voorstanders van de verbetering van het onderwys der Trouw Toor den geest zweefde door de oprichting Tan hoogere burgerscholen Toor meisjes De naam is ontleend aan de bestaande inriohtingen Toor jungens doch ze zyn daarTon geen kopie Er is wel deugdelijk gelet op de hijzèiidere geaardheid aanleg en roeping der rronw maar mea beeft door dien naam willen uitdrukken Ie dat men algemeeno ontwikkeling wenschte 2e dat de school besiemd is voor dat aanzienlyk deel der burgerij hetwelk meer algemeene beschaving en kennis terlangt dan by 1 o te verkrijgen is In navolging van Thorbeoke t omschryving van het midd onde rwiJ8 Toor jongens ki n men dus eeggtns Het aidd ond Toor meisjes omvat de Tomiug rau die cfalryke Trouwen nit de burgerg welke het 1 o te boren trachten naar algemeene kennis besohaTing B Toorbereiding voor hare beotemming als gade n Moeder Voor het oogenblik is de foaeetie praotisch ap elost door de stichting Tan h bL voor m Niet dat dete tekolen bewenn Tolmaakt te zijn Maar cy rerwezenlyken wat het denkend gedeelte ran bet i tegenwoordig geslacht rerlangt dat aan Jonge dames lit den middelttaad worde onderwezen De tyd tal over dete inrichtingen wel iJtB raak doen de onJervioding is ook hier de bette leermeesteres Voor het oogenblik it in de praktyk de vraag deze is het m n 1 o VAldoeude vaor onze toekomstige rronweo eu moedert behoudt dan wat ge beÜ lOf verlangt gjj algemeener ontwikkeiender onderwijs in beter verhoading tot hetgeen onze jongens jceren richt dan h b voor meiiyes op Deze Traag ie in de laatste weken ook ia onze gemeente aan de orde Ëenig e ingezetenen gebraik makende van de gunstige gelegenheid die het ont lag van Julfr Hardeman aanbood hebben zich gewend tot den raad met yertoek dat deze de bedoelde sehool reorganiseere om haar beter te doen beantwoorden aan de eischeu van onzen tijd De adressanten Tragen niet direct ora eene h b maar het is niet twijfelaehlig dat de meesten hunner die gaarne zouden zien indieu de finaneieele bezwaren uit dea weg geruimd konden worden Keeüs Troaf er is de oprichting eener middelbare school voor meisje en pont van overweging in den raad geweest doch toen om redenen van Snaucieelen aard niet saugenomeH Het was naar aanleiding van een adret Tan den heer A A G Tan Itcrson die in Juni 1873 de oprichting Tan eene h b T m met 6jarigen cursns gerraagd ha 1 met OTcrlegging Tan een gedetailleerd plan en gemotiTcerde toelichting De actualiteit in onze gemeente an de quaestie Tan het onderwgs roor meisjes heeft mij op het denkbeeld gebracht dit onderwerp heden avond in ante vereeniging te maken tot een punt van debat Ik geloof dat het daarvoor alleszins geschikt is Wel is my gebleken dat sommigen het voor een debatingclub Tan te locaal belang achten Maar M H achter dit locaal belang schuilt een groot algemeen belang achter de concrete vraag Is een h b r m TOOT Óoudt gewenseht steekt de abstraote vraag Is het moderne M O gewenseht Toor ome jonge dochters Ik schreef aan de leden tou deze Tereeuiging genoeg scherpzinnigheid toe om te begrypeo dat de algemeene qnaestie noodzakelyk Tooraf moet gaan en in dies geest zal ik de door mij gestelde Traag dan ook inleiden Het scheen my eooAoM toe de locale qnaestie als punt Tan aanraking met yu hoordert te gebruiken Dikwyis genoeg verloopt aoze diaeossia avar algemeene quaestiéu tot een gedachtewisseling over locale belangen Vergun my au omgekeerd de plaottelyke toepassing als aaaloop te gebruiken tot een quoeatie tos algemeaoea aard Ik roep uwe toegevendheid in toot myne inleiding Tan het debat Eerst voor enkele dogen toen reedt het onderwerp ran den eigenlijken spreker ran dezen arond zoa worden bekend gemaakt kwam ik op bet denkbeeld om deze mag aan de orde te steUeu e wilde ik ran de actaeele belangatelling gebruik maken dan Bwett ik onmiddellyk my Tan deze spreekbeurtverzekeren Hetgeen ik u roordraag is het rluchtig neergeschreTeo resultaat ran sen paar dogen orerwegent Na betgeeu il a nya inleiding over het beginsel S etefd heb kon ik na solstaau met de Terklaring at ik my geheel schaar aan de zyde dergenen die de tegenwoordige ateisjesscholen OBToldoeode oebteo Toar onzen tyd Men eutwikkelt de Trouw tbsns slechts in ééna iahtiog en oog gebrekkig terwyl ik met jEOOTeel anderen ran oordeel beu dot oe tyd eischt harmonische antvrikkcling van alle vermegeat Van de vrouw gelyk de nieuwere tyd doet by den man altijd by de vrouw in verband met haar aanleg u bestemming ten einde geene klove te doen ontstaan tussohen de beide üeek u van het meiiscbdom ten einde de vrouw in staat te stellen die hoogere wyding aan de samenleving te geren dien veredeleuden invloed uit te oefenen waa ioe haar geprononceerd gemoedsleven haar in staat stelt In beginsel ben ik dus roar liut tegpuwoordig midd oud aan meisjes Maar zal aien zeggen waarin rersctiilt eene middelbare school ran een lagere Eerst wanneer dit ODS duidelyk ie kunnen we oordeelen of wij met n een h b r meisjes rerkieslyk achten Ik zal trachten in korte trekken die rraag te beantwoorden Ik ga daartoe des te eerder orer daar het mij roorkomt dat dit verschil roer leeken in het rak niet recht duidelyk ia en ik geloof dat de weinige geestdrift die er roor een zaak als deze bestaat bij reien welke anders niet kunnen beschouu d warden als tegenstimder4 ran ontwikkelti g on bescharing roortrloeit uit de meening dat deze beide takken ran onderwijs zich alleen onderscheiden door de qaaatitait der rakken door iets meer o minder maar da in de rakken die beide gemeen hebben het onderwys aan eene o I s minstens eren goed is Het rertohil bcstaai rooreerst ia de methode Bij 1 o heeft men klatseleeraors en leeraresten bij het m 0 vakleeroars Bij het lager onderwijs staat een docent voortdurend aan bet hoofd derzelfde klasse en onderwijst allem de rersehillende rakken Ned Bekeukunde Aardr Geschiedenis enz bij het m o nemen de docenten rersohilleade rakken geheel roor hnn rekening en oaderwijzen die ia alle klassen den gebeelen cursus door Ik kan niet beter doen don omtrent dit punt aanhalen wat Dr Steyn Forré de inspecteur m o zagt iu de Eeonomiet 187 deel I bl 6 vHet onderscheid toch tussohea lager en middelbaar onderwgs is niet uitsluitend gelegen i i de rakken integendeel dezelfde rakken kunnen ÊÊt reeds is opgemerkt tot beide behaoren men m moet het rerscbil rooral zoeken iu de methode al moge dan ook de wetgerer zich daarmede niet kunnen inlaten De onderwijzers in de lagere school zijn klasse leerareu zij moeten roldoende bekend zijn met alle rakken die in de lagere school te huis bebooren om daarin een ontwikkelend onderwijs te kunnen geven ei om te kannen zorgen dat het eene het andere aanvulle eu alle te zamen een goed geordend geheel uitmaken Noch in rekenen noch in het Nederlaudieh noch in geschiedenis noch in aardrijkskunde beboeft de onderwijzer in de lagere school eene specialiteit te ziju het is zelfs niet eens wenschelyk dat hij het zij daar hg in dat geval lichtelijk aan dat vnit tot nadeel ran de andere een orerwegenden in loed by zijn onderwys zal geven Bij het middelbaar onderwijs is het daarentegen anders gesteld Als de leerling de moedertaal tamelijk zonder fouten heeft leeren ichrijren en daarran rekenschap weet te garen rlug heeft leeren rekenen en eenige kennis ran aardrijkskunde en geschiedenis heeft opgedaan wanneer rooral zgne rerstandelyke vermogens daardoor eeuige ontwikkeling hebbeo verkregen dan kan hy verder gaan en moet hg in de onderscheidene richtingen welke die vakken aanwgzen verder ontwikkeld worden het spreekt ran zelf dat dit moet gepaard gaan met eene rrij aanzienlijke uitbreiding ran zgne kannit Diq kennis kan hem echter op doelmatige wijze slechts gegeren worden door een leeraar die zich op een hooger standpunt berindt die het geheele gebied der welen schap orerziet en dus zelfstandig kan beoordeelen wat hg daat uit moet nemen roor het onderwgs en in welken rorm hg het moet gieten opdat tyne leerlingen het behoorlyk kunnen opnemen en assimileeren de middelbare school eischt dus specialiteiten dat is rakleeraren Dit belet niet dat aan elkander rerwante wetenschappen zooals byV wis en werktuigknnde nataureu scheikunde geschiedenis en aardrijkskunde door een zelfden leeraar kannen worden onderwazen maat het is bepaald noodig dat het onderwijs iu aenig rak ran de laagste tot de hoogste klasse zooreel doeolyk door denzelfdeu leeraar worde gegeren ea oldos een goed geheel uitmake Door onderling arerlag itusohaa de leeraren moet dan in het onderwas door k p in de onderscheidene rakken gegeven eenheid en verband gebracht worden het i vooral de zeker niet gamokkelyke taak ran dea directeur hierroor zoig te dragen Voor den bekwoamstco onderwyzer it het zelft niet mogalykwezenlijk goed onderwys te geren in de rersehillende rakken die byr in de laagste kloiae aeoer hoogere burgerschool worden onderwezen namelyk wiskunde natuurlijke historie Nederlandsofa Franach Duittch aan sommige ook neg Engeltek gesehiedcait aardrijkskunde en teekenen ook dan zelft niet wanneer men dH loattta aan eau alzonderlyken leeraar opdraagt Ik heb menigmaal rerdieuslelyka onderwijzers die aan t haafd ran eene Fransche school of een inttitnat stonden zich koorea beklagen dat zij als t ware ondergiflgen in de raelbeid der rakken en onmogelyk zelfs voor enkele op de hoogte hadden kannen blijren Het tweede reitchil tusssehen de tegenwoordige aeiq csscboiil en de h burgerschool ligt iu de leerstof den omvaug ran bet onderwys Het u l o roor meisjes bestaat hoofdzakelijk uit de moedertaal on de 3 gebruikelyka rreemde tulen maar rolgens de wet en in rerband met de gewone kundigheden der oodarwyzeresseii alleen in de beginselen Wel beweert men op sommige inrichtingen ook letterkunde te geren maat wat die dames zoo noemeu is niets dan een naamlijst raa de roornaamste sehryrers met de titelt hunner werken Kennismaking met da roortbrengseleu der letterkunde is uitzondering en kan natuurlijk alleen iteehiedeu met die mei cs die uit eigen liefhebberij laigar de school bezoeken dan bet gros Want dit verdient ook opgeinerkt te worden de meisjes verlaten de sclool in den regel op 14 IS hoogstens lüj irigen leeftyd ea het kost allerlei kunst en vliegwerk om ze zoolang te houden Zelfs hier ter slede waar de scuool in haar soort goed is en da hoofdonderwgzeret bij ouders au laerliugan algemeea geacht en bemind gelukt bat deze alleen door overreding der leerlingen eelren door de betuiging dat ds meisjes door baar bly vsn haar petsoonlyk genoegen tullen doca ze te houden tot dat de grammatische kennis der tslen eenigtzins afgewerkt is Deze taalkennis it by na alles wat de meisjes opdoca De rast is bgzaak Men lee t geschiedenis ja maar als mca bedenkt dat ds eiseh voor de acte van bekwaamheid roor de minstens 18 jarige hniponderwijeeressen alleen rardert ie kaofdpnU ier feuhiedenU i iel algemeen en die da vtuhrlandt iu iet igtoiukr vooral gedurende de lauMe eeuowii en dat wal zander onderling rerband want daarin rerschilt juist de eisch roor hoofdoiiderwyteressen dat deze ook ket oitderlimf terbaud moet n kennen waaneer mea op dele eisohea roor de onderwijteresten let zeg ik dan kan mea begrijpen dat de historihche kennis het begfip der gesohiijdenis onder haar leiding by de leerlingen niet bgster groot is ol door grondigheid uitmani Hetzelfde geldt roor de sardryktkunde De wetenschap der hulponderwyzereeseu bepaalt zich tot eenige kennia ran Earopa NederUnd ea zgne bezittingen alleen da boofdonderwyzeres nuet met de andere werelddeelen bekend zgn De roorraad kennis dei leerlingen bestaat dan ook gewoonlijk ait de topograpliie ran Nederland en de roornaamste Europeetclie btuten Van natuurkundige laat staan wiskundige aardrijkskunde hebben leerlingen noch onderwijzeressen de aitzouderingen onder de laatste daar gelaten in den regel eenig begrip Dat het rekenen onder de dames geen rak ran liefhebberij is ook niet der onderwijzeressen is ran algemeene bekendheid Het is een natuurlijk gevolg ran de geringe eisohen die de ouderwetsobe samenlering stelde aan de rroaw Het programma roor hulponderwljzeret rordert grondige bedrevenheid sohrik niet van die grondigheid M U in de vier hoofdbemerkingen der rekenkuaü loowel nut geieone m tiendeelige breuken alt met geheele getallen en daarenboven vaardigheid in de toepatring dtf hoofdregeli bij de ichri telijke oplotiing van vraagttékken en het rekenen uit het hoo d i Voorts de kannit van het metrieke stelsel jran maten en gewichten Wanneer men ran den 18 jarigen leeftyd waarop dete eisohen slaan weder teruggaat tot den U a 16 jarigen en den prikkel ran bet examen wegdenkt dat de onderwijzeressen tot geregeld werken dwingt dan kan men zich lichtelgk roorstellen boa weinig wiskanttig eu logisch onze meiyes redeneeren alt zy de school rerlaten en begrgpt men dat de beste niet meer rekenen rerttaan dan abtolunt noodzakelijk is roor de raktijk eener huishouding Van Tormlaer en kenuis der natuur kan nauwelgks ernstig sprake zijn als men de kennis ran die rakken afmeet naar de ontwikkeling der onderwijzeressen in de andere wetenschappen die roor hoofdvakken doorgaan Op da school bestaat de vormleer uit de maièinale optelling ran ribben hoeken lijnen en ponten en de les u de kennis der natuur uit het ta hooi en te gra lezen van eenig nataarkundig leetbodc Ziedaar de geheele menu ran de tafel waaraan tiyauwoordig onze jonge dames rocdtel rinden root bon rentand de bagage waarmede ty au dan nog alleen de beate daaronder de laventreis beginnen Niet zonder opzet heb ik de eiachen roor bet balponderwyzereaaeoexamen alt punt ran reigalyking f ebetigd Ik had er nog aan tweede doel made k wilde tt vragen zijn deigelgke jonge dames die dan todi de helft zoo niet zoools op het oogenblik hier ter stede byna olie klosaeu onder baar Itidiug keuen geschikt om jonge meines ran 12 tot 18 jaren degelgk ontwikkelend onderwys tt geren in al aa zoaeren genoemde rakken plus een paar rieemde talen Zoolang men het myns inziens roor te ntpraak niet wel ratbora begintel wil kondharen dat de fuderwyzer zal hy ontwikkelend onderwyt geran neer behoort te welen dan juitt datgene wat by aou zgne leerlingen moet mededeeleo kan er geen twytel bestaan of deze rrnog moet ontkennend beantwoord worden Er t jn er enkelen onder welke tegen die taak zgn opgewassen althans onder de hoofdonoerwijzereaaen maar dit is meer in weerwil dan tengeroige ran de programma s roor de octen 1 o Men bedenke wel Dete onderwyzeressen tyn bestemd om kinderen ran 6 12 jaar te ontwikkelen door onderwijs op te roeden en doorroor weten tg genoeg Maar men aiscbe niet ran baar dat zij goed onderwijs geren aan meisjes die zy in Iteftgd en ontwikkeling bitttr weinig roor zijn Dat beeft nooit gelegen in de bedoeling ran de wet op het I o en alleen de chaotische rerwarring die ontstaan is door da partieele regeling ran de rersehillende takken ran het onderwgs door de inlossching in da wet 1 o ran de beginstlen der lerende talen bij het amendement Bosscha door de afwezigheid ran al wat naar eene regeling Van het meisje nderwijs gelgkt iu de wet op het M O gepaard aan de allet behalre heldere begrippen die da autoriteiten veelal hebban rou 1 en m o en het keumerkeud onder icheid tutscken dete beide tokken ran ons rolktondtrwgt zyn oorzoak geweatt dat loo long au na nog op rele plootten bet onderwys ran meisjst uit des betcbiafden ttand ran 12 tot 18 jaar grootendaelt in banden it ran onberoegdeu dat het tohooltoezicht ran 1 o in dit opzicht Godt water laat loopen orer Godt akker en dat de autoriteiten op het gebied ran m o dit lijdal jjk moeten aanzien mdat da wet ban niet toelaat daaraan iata te doen dan goadan raad geren Gelukkig dot er nog menschen t jn die noor goeden laod willen luisteren gelukkig dot er nog gemeenlabesturan garonden worden die het gewicht ron dit itneaiend rolktbeloag hebben begrepen en dot er bier B door roadtleden zyn die hart hebben roor nog iett aeer don loater ttoffelgke belangen en kleine hooMelüke omslagen Aan hen hebben wy bat te danken dat ar enkele b b roor meitjet rarratefi zyn dot de regeering altkont iett doet door tnbsiditering ron date inrichtingen dot er geligeuheid is gegereu aan dames om octen voor M O te verkrygen en er dus personeel oonwezig ia om aan die toholen werkzaam ta igu dat er een begin it von een betereu toettand de dogertad van ean nieuw leren Ik kom na tot de rraag wat geeft de h b roor meiqetP wat geeft z j meer dan de zooeren betobreren scholen Om die rraag te baantwootden heb ik mg gewapend met een progromma ron de b b r m te Arnhem het eerste het beste dot m j dezer dogen in handen kwom Ik geef dit alt roorbeeld de andere komen in hóbfdzaken doormede orereeu een klein rerscbil in toapotiiug schaadt niet oou de richting woorin ziob het onderwijs beweegt Deie school geeft op het gebied van taal en letterkunde niet minder don een meisjesschool zoools b T hitr ter ttede integendeel meer en beter Vgf jaren taolttndie en ttyloefening Twee jaren loutere tooittudie worden gevolgd iu het Se jaar door het lezen ran enkele ttnkken uit den niauwtten of dan klaiaiaken tyd alt inleiding op de geaahiedenii der letterkiude welke in de beide loattte jaren behandeld wordt naar oanleidiog ren en in verband met de bette roortbrengselen ron da letterkunde der nieuwere rolkeo Nederlandsch in de respectieve klossen 8 3 3 8 2 = H uur per week Froutoh 5 4 8 2 2 = 16 uur Duitsoh 5 4 3 2 2 = 16 uur üogelsch in da 4 hoogste klosten 4 4 4 3 = 16 uur pet week in de geheele school Volgt de getchiedenii 3 ant per klaite per week = 15 uar n de drie eerste joren een roUedi overzicht der algemeene getchiadenit paralel aan de raderlondache tot op bozen tyd 4e kloaae Nieuwste getchiedenia Uitbreiding en herhaling der vaderlandtche om in de 5e te worden besloten met algemeene beschouwingen en nadere behandsling raa sommige tijdrakken Aardrijkskunde 2 2 2 1 1 = g imr per week in de 5 klassen Von Naderhind beginnende in de Ie klosse KurOpa en de oreriga wtrelddeelen in de 2e 3e en klasse om in de beide hoogste nog eens uitroetiger berhosld te worden Tareus wordt doorby ta Arnhem in elk der beide hoogste klotsen 1 anr wilen natoutkuodige aardrykakande eotmograpbie gevoegd door den leeraor in wiskunde ea nataurlyka hittoria Gy tiet het M H Op ket gebied ran de letterkuncUge rakken gwft deze aohool de oude aiijettchool niets toe Integendeel In orereenstemming et de leaaen dar erroring zoekt tg b j roorkeur in deze rakkeu het rormead eleaMot roor de damea De Btectterstakkea ran de lette kanda der moderne Tolken de laaaea der geachiedMit geren roadselaau bet geBoedtleran der rroaw 4lleiilendot in degoede richting Dit onderwyt wordtjiegeren door rronwen die de keroegdheid hebben rodent de wet op ket ii O dia das tpeoialiteiteu ziju in hnn rak dat geheel orerzien eo doocdoor in staat zijn hoor onderwijs in te richten noor de berotting horei leerlingen Volgens de ry der rakkaa op het programma komen wij tot de wiskunde Dit rok wordt te Arnhem gegereu door een leetaar omdat er tot nog toe geen leeroressen zich op die wetenschappen hebben toegelegd Maar niets rerhindert dat dit in hetrerrolg geschiede en het is zeilt wenschelijk dot de dames zei ren er les iu geren Te Arnhem geeft men aan de wiskunde 4 3 3 3 3 = 16 uur Bekenen is de hoofdzaak Niemand tal afkeuren dat er meer werk ran gemaakt wordt don op de logere school ook theoretisch ter ontwikkeling ron het denkrermogen Moor daorby konen in de 3 hoogere klosten olgebro en meetkunst Deze woorden in rerband met jonge dames M H beboereu U geen schrik oan te jagen I Het doel is niet positisra kenoie maar bet is te doen om de methode Het onderwijs wordt gegeren in den geest ron dr Steijn Porié die in het reeds aangehaalde stuk zegt lk zou echter gaarne ie meisjes ook eenig onderwgs in wiskunde willen doea ontrongen en wel bepoald iu meetkunde ttelkande kunnen zg misten een eenroudig rroogstuk in getallen door middel eener rergelgking oplossen dat kannen zy in de rekenles areo goa4 laersn en het sol faswr oattiger zgn don de kennis ron de eigensohappau der ertoreJigheden woormede men nu weleens in de lagere school zelfs d meisjes lostig rolt doch iu de behandeling der oebepoolde grootheden zie Uc roor hoor geen aiUjl meetkunde wil ik baor echter loten leeren om w methode Ik geloof dol men het dtarorer reeds loi eens is dat geen rok meer dan dot oonleiding geaift tot lo itck danken tot juiste redeneeringan en tot strenge gerolgtrekkingan Wy zien ket maar a te dikwijls hoezeer de meeste rroawen daarin uw te kort schieten en ik meen dit te iMeten toeackt ren niet zoo als sommigen beweren aan horen uituarlykcuooaleg of lierer gebrek aaa aonleg moor olleen daoroan dot onder olie rokken waarin tij in hare jeugd onderwgs hebben genoten e geen enkel roorkomt woordoor z j in die ric nlng worden ontwikkeld Ik terloug echter rolstrekl geen geregeUen cursat rolgens een of ander roor de middelbare scholen roor jongens bestemd meetkundig leerboek maar slechts de behandeling rsn kele booUstukken die het meest geschikt zyn oai dit doel te bereiken Het it mg don ook rrg ourerichillig of de meisjet kennit opdoen rou rele meetknndige eigentcboppen of ttellingen want telfi alt die geheel tal zgn rerdwenen tal toch de daardoor rerkregtn reiitandelyke ontwikkeling haar bij big ven Thans it de beurt aan de tweede categorie ran leerrakken de natuurkundige wetenschappen Doorin ligt een dar groote roordeelen ron het m o dot deel wordt nagenoeg geheel gemist hy het m u I o £ r wordt gegeren n tuurlgke historie in elke klasse 1 aur natuur en scheikunde en gezondheidsleer alleen in de 3 hoogste klassen 2 3 4 = 9 uur De meisjes leeren daar in hoofdtrekkeu bet leren rau planten en dieren kennen eu wanneer eenige kennis ran de lerende natuur opgedoan en het woornemingsrermogen doordoor gescherpt it rongen tg met iiotuur en tcheikunde oon niet oJFtonderlgk maar als een geheel Niet rolledig en in wetenschappelgken samenhang maor de leeraor doet een keus uit de over rloedige laerstof die dot feld ran menwhelyke kennis aanbiedt in een rorm voor meiqes geschikt Geen physiscbe en ohemische foriAnles moor wat noodig is om tol von verschijnselen in de natuur au ket dogelyksche leren te rerkloren met de eenToudige natuurwetten die daaruit af te leiden zgn Op del kennismaking met de hoofdwaarbeden op natuur en sbiuftundig gebied rolgt von zelf da toepassing op onderwnpen die ia den werkkring der vrouw het meest roork imea en welke inrloed uitoefenen op het leven en de gezondheid der entchen Hieraan roegt het Arnbemtohe programma aog toe 1 uur iu de 4e en 1 in de 5o ttaatbuishoudkunda eu staatsinrichting om de leerlingen hekend te maken met enkele koofdwaarheden op econumisoh gebied en met de grondslagen onzer staatsregeling 1 uur boekhouden in de 5e kl niet om den geheeleu omslag ran het Ilal boekhouden te leeren maar datgene wat da Trouw iu hoor beperkten kring nuttig ia om hare zaken en huishouding met orde ts beheeren 1 uur iu de 4e en 2 in de 5e klasse klassieke oudheid woarin de Mythologie en oude letterkunde bekoudeld worden roor zoover die noodig zijn xim vela klassieke werken uit den nieuwcren tgd te verstaan en te genieten Het 10 nat teekenan 2 iu elke kl 12 uur bandwerken in de 4 onderste 4 3 3 3 en 1 uur zang ia elke klosss is het programma kompleet Gymnastiek ralt buiten de gewone lesuren Deze laatste rakken teekeaen handwerken zong en gymnastiek rallen weder geheel in het kader der oude meisjesscheol Veel zal dat onderwijs niet in methode velschillen op de beide inrichtingen Bg de oprichting eener h b t blijven dezelfde personen als leeraars die reedt bg bet m n 1 o werkzaam waren want ook daar it het regel dat er roor die rakken pertonau ziju buiten de gewone onderwijzeressen Ue strenge kloasenrerdeeling ron de midd ochool echter doen aji rertrouweu dot het roordeel weder Z4l zijn oou da z jde der h b want b j de lagere wordt daarop in den regel by die bijrakken weinig gelft No dit rlaohtig orerzicht von het Iragrammo eenet in werking lyude h b rroog ik Is deze opleiding niet te rerkieten boren de tegenwoordige educatie ron meisjet Vooreerst dit is wel niet de hoofüzoak maar toch een niet te rersmaden voordeel onze jonge dames besteden een poar jaren meer die thans roor ern groot deal in laf gebeuzel roorbijgaan aan nuttige geestelijke bezigheid de tgd waarin zij van neisjts rronwen wordea wordt daar ebracht in geregelden arbeid onder leiding ron be choofde dames die toegerust zyn met poedagogische erroring Moot ten oudere eu dit is het radicale verschil de oonstoonde vrouw an moeder ootvongt die olzijdige ontwikkeling waotian zy tegenwoordig zoo groote behoefte heeft Men goot daarbij uit van hel m i gezonde beginsel dot olie vermogens der vrouw tot haar recSt moeten komen dot men haar niet alleen in staat moet stellen haar gemordslei en aan te kweekan maar dat ook haar denkvermogen haar verstond leiding behoeft om de rede te mak n tot meesteres die de orde haudkoaft op het gebied ran bet geestealeren der rroaw I Ik geef alweder het woord aan Dr Stegn Porr Woorom t ch moet men in één rak of in écne ridifiiBg uitsluitend het rormend element zoeken roor de opleiding der rrouw Is dit denkbeeld niet lijnrecht in itryd met ket begintel ran degelgke en reelzgdige ontwikkeling Zal men haar wezenlijk ontwikkeld noemeD die erraien ia in gaecfaiedenis en in letterkunde en met de roortreffelylitte roortbrengseleu daarran bekend is doch geheel eene rreemdeliuge is gebleren op t gebied der nalBor en zelfs ran de eanroodigste rerschijosalen geea rerklaring weet te geren i Walken naam zal en aan de rronw geven erraren in natnurwetentchap maar gebrekkig bekend aet de leasen der geschiedenis en met de roortbrengselen der letterknnde en zonder eenig begrip ran j nnst of kunstzin Juist in de harmonische samenwerking ran deze rersehillende middelen moet mijns inziens het rormend element roor de oproeding eu beaoharing dat rrouw gezocht worden in die zamenwcrkiLg vindt meo dea noodigen waarborg dat noch het realistische noch het formeels idealistische of aesthetische bi insel te veel op dtn voorgrond zal treden tot groot nodeel van die veelzijdige ontwikkeling welke de vrouw behoeft als huismoeder by de opvoeding van hora kinderen ols echtgenoote opdat z bij baren man niet in kennia zooveel ten achter sta ols thans veelal het gevol is ols beschaafde vrouw in den maatschappelijken omgang als ongehuwde eindelyk die in welke riohting dan ook zich een bestaou moeten zoeken Maor 18 het wel mogelyk aan meisjes die kundigheden mede te deelen haar die verschillende wetenschappen gelijktijdig te doen beoefenen Wanneer men verhingt dat de vrouw de lagere wiakunde de natuurkunde de tcheikande de natuurlyke historie in haren geheeleu omvong tal leeren kennen dat met het verkrijgen van die kennis eene wijsgeerigc studie der geschiedenis aene uitgebreide beoefening der letterkunde een degelijke oefening in schoone kunst gepaard tal goaa dan zeker zal men van de school te veel vergen maar zoorer moet zich bet doel niet uitstrekken Het is niet te doen om den leerlingen die wetenschappen in boren gonschrn om nng te leeren kennen en haar tot geleerde vrouwen te maken moor alleen om in het onderwijs die uilkomtlen ea die beschouwingen op te nemen die het meest geschikt zyn om aan msiqtt die kennis en ontwikkeling te geren die zy in karen cigeaaordigeu werkkring