Goudsche Courant, vrijdag 14 april 1876

C JIc5a ¥ nBi port SB817 37 s 39400 100 865 09 7B68Ï 46 laiernt ie gö d i Au r tp¥ïrt verkregen ƒ 2918 13 Ten voordeele der inleggers versoheen 1659 98 31 ft fl258 ÏO SeJuia Oi Oukotten 423 62 Vermeerdering van t reservefonds ƒ 824 58 Het Kapitaal der Bank bedraagt 6766 68 £ u 1 8cl U a Crwüteoren 68926 78 7B682 46 Mé 4DB HCLPBAJïK nist Tapitaal dezer inrichting bestond ait 142 aandeelen a 25 3BB0 en jqjgcn bi 112 35 Daarenboven heeft de Bank bjij de alhier gevestigde Spaarbank een doorloppend crediet van ƒ lOOO waarvan in JTanuaii y 600 en in October andermaal 600 voor kprten jd werd gebruikt Er werden 69 aiuvragen goedgekeurd 6 minder dan het vorige jaai 11 personen meldden zich voor fcet eerst aan £ r weiden gesloten 1 leefdng i 80 80 41 8 40 120 fc ll 50 650 9 u J l 60 60 mmr J 70 140 4 i f 0 80 840 J8 0 100 1800 Xih 1 0 130 130 S 0 160 460 lit Ê 0 0 200 1200 fc44 ki Z 300 2100 M J S w 0 400 3200 V m 9520 Ik 1874 went ƒ 9540 ter leen verstrekt Aan boeten werd 1 23 ontvangen De borgen behoefden nimmer aangesproken te worden De interest ten behoeve der Bank verschenen bedroeg S68 22 makende met de boeten 1 23 369 45 Ka aftrek der salarissen en onkosten 183 81 Blijft 85 64 Dnmm uit te keeren aan 141 aandeelhouders een der aandeelkooders stelde zqne coupons ter be ohikking van de Bank 4 183 30 r 22 34 Termeordering van het eigen kapitMU Door Z M den Koning is aan de hh van Hall en Montyn concessie verleend tot droogmaking der plassen ouder Reeuw jk en Sluipwyk De oomisissie van advies bestaat uit de hh F H Buitens BnA Kruijt Joh Kruijt Dz en O van Toor de afdeeling Waddinxveen van FolktoHdtrnyi trad Maandagavond als spreker op Mr A Kerdijk die het voorstel Moens met nadruk aanbeval en den leerplicht als het eenige afdoende middel beschouwde tot wering van het schoolverzaim dat door zedelgken invloed niet schijnt te verbannen uit onze maatschappij Discussie werd gevoerd door de hh Uittenbroek en Ecgelbots resp hoofdond aan de ohr school en pred bq da ohr geref gemeente te Waddiniveen De tqd nadert waarin het de taak der Commissiën Toor den watersnood z n zal zooveel mogelijk de schade te vergoeden waardoor minvermogenden van de middelen zqn beroofd om in het vervolg in hun behoeften te voorzien Voor die schadevergoeding zgn niet onbelangrijke sommen beschikbaar De Vereenigde Commissie te Amsterdam en de Commissién te Rotterdam en te s Hage zijn nu in overleg getreden over de wijze waarop die sommen het best zullen kunnen worden besteed en hebben zich thans tot de verschillende districtsoomités gewend tot het verkrijj en van inlichtingen over de schade die in de districten is geleden Zy vragen daartoe Door wien schade is geleden Wat is zijn betrekkingP Is hq geheel of gedeeltelijk Itrroofd van zgne middelen van bestaan Waarin bestaat de schade en hoe groot is het bedrag in geld f Is er reeds aohadevergoeding verleend en voor hoeveel Zij u er in de afzonderlijke gemeenten of wel bij Uwe Commissie nog middelen ÈschikWr Toor verdere schadevergoeding en zoo ja welke De antwoorden hoopt meil met op en aanmerkingen vtrr kt Ipo spoedig mogel k terug te ontvangen Z M de koning heeft aan de tooneelschool te Amsterdam voor het jsat 1876 77 weder een subsidie va 5000 rerlrand na het uitgebracht verslag van het hoofdbestuur van het tooneelverbond betreffende die school te hebben goedgekeOrd Naar het Torf venleemt is van Jan Holland d Vitringa den bekenden schrijver van Keesje Futbus en van wien men ten minste onder dien speudoniem in lang niets vernomen heeft een roman in twee deelen ter perse bq deniboekhaudelaar W Hulscher GJz te Deventer De vr pikante titel is Darwinia Boman door Jan Holland Op de quarantaine plaats te Wieringen zal dit jaar een groot kruidmagacijn gebouwd worden In de afdeeling tuinbouw der tentoonstelling te Philadelphia zal Nederland door vijf firma s vertegenwooidigd zijn t w J F R Galesloot te Amsterdam vruchtboomen in verschillende vormen W C Boer te Boskoop 24tal Semper vireutes nl 12 Coniferen en 12 Hex soorten J H Krelage firma E H Krelage Zoon te Haarlem boi en wortelgewasssen bestemd om in het Fark in perken in den vollen grond te worden geplant in 8 soorten elke soort voor een afzonderlijk bed F van Nes te Boskoop ruim 100 boomen en heesters v n verschillenden aard A C Groenewegen firma A C van Eedeu Co te Haarlem Album van Ëeden Haarlems Flora afbeeldingen in kleurendruk van verschillende bol en knolgewassen met tekst geredigeerd en uitgegeven door den inzender Men meldt uit s H rtogenbösch De verwoestingen door de jongste wsterramp in een gedeelte van Noordbrabaiit en GelderUnd teweeggebracht doeu andermaal de noodzakelijkheid gevoelen naar maatregelen om te zien om den b na elke vyf jaren wederkeeren v and die zooveel ellende en kommer aanbrengt voor altqd te weren Als afdoend middel daartoe wordt genoemd de heropening van den boveumond der Oude Maal waardoor het water van ile rivier de Maas in i aats van iaugs Hedikhutzen naar Oorinchem dopr jje Oude Maas Qaar de rivier de Amer zou warden afgcvoenl De Oude Maas zou tot dien afvoer door rerbreeding en verdieping geschikt moeten worden gemaakt Naar men verneemt ia dit deukbeeld in het ooUegie van gedep staten van Noordbrabaut tot een punt van ernstige overweging gemaakt De vangst van haring op de Zuiderzee te Lemmer was deze week zeer gering Gemis aan wind belette de vissohers vele dagen naar zee te gaan ter vissohery De vergadering van de Ned Herv Fredikantenvereeniging zal gehouden worden op Dinsdag 25 April des avonds ten 7 ure en Woensdag 26 April des voörmiddags ten 9 ure in het gebouw voor kunsten en wetenschappen te Utrecht Gisterenavond had de geannonceerde vergadering van Folluonderwijt plaats waarin de hoogleeraar Mr B H Pekelharing als spreker optrad Het is opmerkelyk aldus ongeveer ving spreker aan dat uit den boezem der tweede kamer in zake het bekend geval betreffende duregelmatigheden bij een verkiezing in Gelderland de wensohelijkheid is erkend van wijziging der Grondwet In ons land zijn buiten de kamer reeds bing verscheidene stemmen opgegaan tot betoog dier weusohelykheid en wel voornamelijk naar aanleiding van het voorschrift van art 194 der Grondwet waarbij aan de Staat de plicht wordt opgelegd te zorgen dat overal in t land voldoend lager onderwgs gegeren wordt met eerbiediging van ieders go lsdienstige begrippen Deze strijd heeft het noodzakelijk gemaakt aan de eene zijde de gronden te toetsen waarop de Staatszorg ten behoeve van het lager onderwqs berust en aan den anderen kant te onderzoeken of de Staat zich het lager oud r i wijs aantrekkende een ander onderwijs kan doek geven dan het zoogenaamd neutrale Daarop beantwoordde spr eerst le vraag welke toestand zou bestaan als de Staat t lager onderwijs geheel overliet aan de werking der maatschappelijke krachten Daartoe was echter vooraf noodig dat men zich duidelijk rekenschap gaf van wat eigenlijk de maatschappij is De msatsohapp is eene vereeniging van ongelijke krachten die echter vereenigd aanhoudenden strijd voeren tegen de natuur De gemeenschappelijke behoeften doen een aaneensluiting ontstaan die voortbrengt wat tot gemeenschappelijk onderhoud ta tot gemeenschappelijke ontwikkeling wordt veMuehiV Geeuzius zijn alle evenzeer en evengoed gewapend in dezen stryd Evenals bjj de dieren het geval is hcersoht ook onder de menschen een groote mate van verscheidenheid en ongelijkheid Sommige weten xioh van een grooter aandeel in de vmchtep der gemeenschappelijke voortbrenging meesteif te maken nl de vlijligen de sterken de spaaraamen en de vooniofitigen die in verhouding tot hun arbeid meer profiteeren van aller werkzaamheid dan de zwakken en de tragen Er zijn dus in de maatschappij klassen die heerschappij voeren en andere die worden beheerscht Kan men nu aan de zoogenaamd hoogere standen de zorg voor het onderwys overlaten voor de minder ontwikkelden Neen dat is r niet t geval en dat is uoinl het geval geweest De geschiedenis der maatschappij leert dan ook steeds noe weinig er van de vrije werking der sociale krachten voor het volksonderwijs is te verwachten Spr wees daartoe onder anderen op de regentenge slachten van onze republiek Hadden die zorg gedragen voor een soort volksonderwijs Volstrekt niet Leert trouwens de geschiedenis van onzen eigenen tijd niet dat de klasse der kapitalisten onrijpe urbeidskruchten d i jeugdige kinderen aan den arbeid stelt in de fabriek zonder zich om de verstandelijke outwilckeliug ta bekommeren Ook hier is dus van zorg voor hi t onderwijs weinig of niets te besiieuren Eu zelfs daiur waar onze meer gegoede klassen hooger inzicht tooiien te hebben voor de belangen der maatschappij zelf d mr is de toestand niet goed daitr de zorg der raeergegoeden voor het onderwijs der minderbedeelden t kiirilkter blijft dragen van een ffi i een aalmoes Jn onzen lijd is men minder gesteld op giften raea staat meer op zijn rechten De maatschappij is dus niet denkbaar zonder ver Bcheideuheid van klassen zonder strijd van belangen zouder overheenchiug er is echter uog iet anderv dan de maatschappij op geheel andere grouduLigru gevestigd en uitgaande van andere begiuseleu d i de Staat In den staat treedt de gemeenschap op als een persoonlgke eenheid met hare ejgene ikheid en haren eigenen wil De staat uit der menschen persoonlijkheid ontstaan is wat zijne kracht ontwikkeling en welvaart bctrtft geheel afhankelijk van het peil door zijne in eutriieii bereikt Het is de roeping van den Staat ont te Ijewerken dat de voorwaarden waaronder zijne biirirer tot welvaart kunnen geraken inderdilad arinwexig z ju Daarvoor heeft hij te zorgen maar wlichls in zo iverro lat bij alleen dat mag verrichten teu behoeve zijner ingezetenen wat niet aan eigen werkzaamheid kaït worden overgelaten Handelde hij anders hij zou zoonis het communinM doet de iudividueele zelfstandigheid venrietigen Tot zijn taak behoort o a de verst indelijke en zedelijke ontwikkeling der menstihen Want zij kan niet anders verkregen worden dan in en door de gemeenschap Zij is de onmisbare voorwannle voor hoogers besobaving De staat dus geroepen om voor aller belang te waken heeft vooral ten opzichte lan de lagere klassen een taak te vervullen omdat die t minst in staat zijn voor zichzelf te zorgen De staat moet derhalve in de eerste phiats zich het volksonderwijs aantrekken Hij moet dit doen in ziju eigen belang en ook ter ontwikkeling van het maaischappelijk organisme Zijn onderwijs moet wezen toegankelijk voor allen Hij mag geen partij kiezen in den strijd waarin d ingezetenen onderling zijn gewikkeld hij mag in geen geval de eene of andere kerkelijke richting bevooideeles Deed hij dit hg zou verlaten zijn hioff standpunt dat verheven moet zijji b ven den socialen of kerkelijken strijd hij daalt af tot den rang van een gewonen sterveling hy veriiest met ziju zedeiyken toestand zyn prtitige Het is dus niet twijfelachtig zeiile spr of de staat lager onderwijs moet doen geven en wel ia hü verplicht dit te doen op een wijze die alle godsdienstige gezinten kan vereeuigeu Niet het minst is hg daartoe geroepen in onzen tyd waarin de aaiitrekkiugskrnoht der kapitalen de neiging heeft een scherpe tegenstelling te vormen met den van kapitaal verstoken arbeid Vooral in onze tijd is de staat verplicht tot een ingrijpende zorg voor het volksonderwijs nu van kerkelijke zijde een zoo herige strijd is aangeboden tegen zijn eigen zelfstandigheid Uitgaande van deze beginselen zeide spr is onze onderwijstoestand zooals die nu is niet goed De staat moet niet alleen voor t onderwijs zorgen maar hij moet t goed doen Hij mag t niet overlaten aan onrijpe krachten moet geen wanverhouding Uten bestaan in t getal kinderen en t getal onderwijzers bij bczoldige de onderwijzers zoo t behoort enz enz Spr wees daarop op t ontwerp van den Sueeker afgevaardigde den heer Moens en zette dijns voorstel kortelyk uiteen herinnerde dat daardoor meer en beter onderwijzers zouden komen doordat ze beter bezoldigd zouden worden en meer geschikte gelegenheid zouden bestaan tot opleiding Volgens het ontwerp Moens zullen er nl 10 kweekscholen voor mannelijke kweekdin gen en 3 voor meisjes komen Voorts worden er mia ia HilmtM é u onderwijiei toereHtoiiyf ilua jongelieden zal voor eifn vorming gelegenheid worden gegeven op de schodl te leert onderwijzen Dit alles zal gggetwijfeld veel kosten maar waar ons land voor aujtre zaken o a t defensie wezen voorzeker niet onjoodig volgens spr zoovele millioenen over heeft nag t daarvoor t onderwijs ook niet iets over hebben De gemeenten worden gedeeltelijk ontheven van de oantiéelen druk doordat t rijk de kosten van een deel voor haar rekening neemt Daar die onderwijlers echter niet plotseling in ee te vinden zullen zijn zoo lal worden een overgangs tydperk vastgesteld van 10 jaren Zeer juist heeft de heer Moens ingezien zegt spr dat hü alleen moest voorstellen lo wat t meest noodzakelijk was en 2o wat t meest kans heeft vm te zullen aangenomen worden Daarom is zeer terecht de leerplicht nog niet in t ontwerp opgenomen Eerst daannede eehter eent raet de invoering van leerplicht zal zeide spr het aohoolvetzuim op afdoende wijze worden bestreden Berst daardoor zal het schoolbezoek algemeen worden en eerst don ui t roljcsouderwijs kunnen worden gezegd wat art 194 der ondwet eisoht voldoende te zijn Het is wa r zeidè pr htl kut niet Tordea ontkend dat er bezwaren bestaan tegen dezen ihaatregel van wettelijke leerplicht maar n een grondig onderzoek aan welke zijde de meeste voordeelen zijn moet t door ieder onpartijilige toegegeven worden dat de som der voordeelen v tu de leerplicht die der nadeelen overtreft Spr uoe mds en bestreed daarop de bezw iren tegen leerplicht aan din vrijheidszin en t volkskar ikteT outletnd erkende gedteltelijk het nadeel van mogelijke winstderving maar meende dat dit slechts vin tij ii lijkea duur zju zijn ea toch ook de looneu der volwaaaenen zullen r jzen wanneer de kindereu ophouden werkkracht te zijn Spr wijdde ten slotte eenige beschouwingen aan de gemoedsbezwaiKu die trouwens ook bestaan tegen de opoub school even goed als tegen de leerplicht Zg zijn ouder de arbeidende klas dau ook niet zoo algemeen verspreid als men wel gelieft te zeggen en van een alge0uemeH tegenzin in de openbare school is geen sprake Dat er zijn hun getal is betrekkelijk klein en dat nog veelal op gezag van anderen die boven hen staan die et eeu levi uslicschonwing op na honden die geheel ouvereenighoar is met het neutrale onderwas is leker waar ra iitr zij moeten evenals bü menige andere miudcrheiel het geval ia een offef brengen aan talgeineen belang Daarop sprak de heer Pekelharing over de mjie Kinroflü leetfüBlil nK st ceregeld worden waarbij wij zeilhtandig moeten te werk gaan en niet blindeling een baiteiilandsehe organisatie volgen Spr Bcbetite kortelgk de organisatie die hij voor Nederland het geschiktst zou achten waarbij in ieder gewest een bezoldigd beambte t schoolbezoek zou controleeren en voorts in iulire provincie een adjunot inspectear zou zijn 1 11e met t toezicht op schoolbezoek belast A in de sohooleoinmissieu zim t toch wel niet zijn op te dr igeti duar de leden dier coininissieu het allicht op elkander Z juden laten aankomen en ook veelal Toor bekleeden eeucr onbi z lüigde betrekking tegen de Vele moeiten zouden opzien aan deu maatregel ver bonden Spr is d rhalve van oordeel en hierme de meert hg ten slotte zijn rede dat t ontwikkeling ijd perk waarin onze niaatsch ippij verkeert dringeoS di invoering van dcu leerplicht vi reischt terwgl juist de verstandige toepassing van dezen raaatrgjel hciiyin een hoogere ontwikkdiugsphase overb idig zul make Nadat spr gee indigd had werd hem dooreen aanhoudend applaudissement de hulde van de vergadering gebruoht waarop de voorzitter der afdeeling mr J Fortuyn Droogleever den heer Pekelhariug dank betuigde Toor zijne heldere uiteenzitting van het onderwerp Zoowel dieitone welke het met de rede ecus zijn als zg elie t daarmede niet eena zijn zullen zeide spr voorzeker den heer Pekelharing erkentelijk zynvoor het gehoorde Daarop werd een oogenblik pauze gehouden Na de pauze werd gelegenheid gegeven tot debat naar oianleiding van het 66t de pauze gesprokene De heer S A van den Hoon uit Breukelen opende de disottsüe en ving aan met te zeggen dat hü in hoofdzaak kon instemmen met verscheidene door den heer Pekelharing behandelde punten Bekend was t zeidehü dat evenals de heer Moens een ontwerp had ingeeliend ook eenige anlirevolntionnnire leden der 2deKamer spr gaf te kennen de eer te hebben tot deantirevolutionnaire party te behooren zich onledighielden met de samenstelling van een ontwerp I e argumenten die de heer Pekelharing had aangevoerdvoor den leerplicht konden echter door spr niet alle warden gedeeld Spr was niet tegen leerplicht uiteen beweerden vrüheidszin want gedachtig aan de woorden Hy alleen die de vryhcid in Christus deelachtig is is waarlijk vry kon de vrijheid niemand ontnomen worden evenmin voor de winstderving van de oaders maar wel wat de gemoedibezwanen betreft De heer Pekelharing had t doen voorkomett alsof een kleine minderheid die bezwaren had en dat was spr niet eens met hem Spr geloof het tegeuded en tot bewys van zyn woorden wgst spr op den uitslag der verkiezingen van de 2de Kamer in t vorig jaar toen 37000 personen zich tegen en sleobta 32000 zich voor de openbare school verklaarden Spr meent dat dit een meerderheid aanwyst die tegen de openbare school is Minder aangenaam had t spr getroffen dat een uitdrukking was gebruikt die veel van een insinuatie had dat ui de tegenstanders der openbare school dat niet uit eigen overtuiging maar op aandrang van hooger stoouden waren Daartegen kwam spr ernstig op Zeer aangenaam was het ipr dat de heer Pekelharing had gezegd dat de staat boven de partgen moet verheven zün en geen der kerkel partijen oegunstigen by t door hem gegeven onderwgs Maar doet de taat dat Volgens spr volstrekt niet De openre school heet neutraal te zyn maar is het niet In Brabant heeft ze een katholieke kleur op de Veluwe een Protestantsche en zeio meer hetgeen luidelük bewgst dat de school uiet neutraal ia Op de openbare school in t algemeen worden de moderne beginselen de kinderen ingeprent Uaar is tin alle gevallen eerUjk vraagt spr dat de anti revolutionnairen moeten betalen t openbaar onderwgs door hen niet gewiU door hen niet gebruikt door hen verderfeUjk geacht De heer Pekelharing brengt daarop hulde aan vorm en inhoud van het door deu heer van Hooru gesprokene alleen speet t hem dat t woord insinuatie was gebruikt welk woord hg geloofeie dat niet in ongunstigcn uu bedoeld was hg althans had met de gewraakte zinsnede niets beleedigend bedoeld Spr had van de Uatote veriiiering gezwegen omdat hy over den toestand in t algemeen sprekeude niet één geval nilde aanhalen dat toch weinig bewees Hü sprak van geheet t volk ni van het xijri o Mogen er al 370ÖO tegeu d openbare school en 32000 daarvoor gestemd hebben die twee getallen van personen te zaïnen vonnen nog niet t geheele volk Vooreerst waren er nog de niet gestemd hebbende kiezers en dan de uiet kieiers Waar hy gewaagde van het volk in t algemeen gaat t niet aan om hem de uitspraak van een deel van t volk tegentewerpen Spr meende trouwens op die getallen wel iets te kunnen afdingen daar hg in t distrikt Zutfen waar hij 7 jaren had gewoond tcitt dat verscheidene conservatieve kiezers die voor den antirevolutionnairen Mockaj die troswens ook niet steeds geheel tegen de Me bare sohoul was geweest badden gestemd Mkold gaak tegenstanden der openbare school W T i De heer van Ho Maa voorts gewezen op de scholen in Brabant en de mawe die wel degelijk een zekere goelsdienstige kleur hadden maar wat bewyst dit Dat t openbaar onderwijs in t algemeen niet neutraal is Volstrekt uiet allcfen dit dat in de genoemde streken afwykingeu plaats btbben die met dewet stryden en waartegen t schooltq icht moet waken Spr ontkent ten stelligste dat de openbare school moderne godsdienstige beginselen bg den leerling aankweekt De heer vau Hoorn antwoordde daarop dat hy een voorbeeld van het tegended van t aangevoerde kan aanhalen dur in t distrikt door hem bewoond tegensUndsrs van de openbare school op da heer Bsstert gestemd hadden doch hg herhaalt de vraag is t eerHjk dat de onti revolutionuaiieo moeten betren aan de niet gewilde niet gebruikte openbare school en voorts beweerde spr dat de godsdienstige kleur der openb school veel meer olgemeen was dan alleen in gfenoemde streken Hier in deze gemeente Gouda zelf bestond die en t schooltoezicht kou al dadelyk aan t werk om die tegen tegaan Toen spr toch voor een paar weken in deze gemeente een rede had gehouden was door een openbaar ondenvyzer nit deze gemeente en nu ook hier tegenwoordig erke dat er wel degelyk godsdienst op de school was Daarop vroeg de heer Posthumnt het wdoid Deze gewaagde van de openbare school als een dierbaar kleinood dat Nederland tot eer verstrekt Het is waar zeide spr er is een nieuwere wereldbeschouwing en een oudere maar ik vraag u wat heeft het kind daarmede van noode Er is een opvoeding in het huisgezin in de kerk en in de school Ieder heeft zgn eigenaardige took en zoo hoort o a t godsdienatonderwgs in de kerk niet op de school Er is onderscheid tusschen godsdientonderwgs en godsdienstig onderwgs Spr betreurt het dat het godsdienstonderwys slechts in de meeste gevallen zich bepaalt tot ééu unr in de week maar geen reden meoht dit zijn het op de school te brengen De heer Lalleman is het geheel eens met den heer Posthumus en wylt er op dat de zonden die het huisgezin CU de kéik jpp t gebieel van onderwüs begaan op de rekening Istefden geschoven van de school Dit is onbillyk r Ook spr erkende dot in de zuidelijke provinciën de openbare school niet neutraal is maar geenszins kan de schuld daarvan worden toegeschreven aan de well maar wel aan t onvoldoende schooltoezicht Daarop stond de heer Gonda op en maakte zich bekend als de ondenvyzer door drai heer van Hoorn bedoeld als hebbende voor een paar weken na een lezing van dien heer gesproken over goeisdienst op de openbare sohooL Hy meent als t ware met den vinger aangewezen niet te mogen zwygen en wil de aanleiding mededeelen van t door hem beweerde dat de openbare school niet zonder godsdienst is De redenaar van dien avond had t voornamelijk gericht tegen t materialisme onzer dagen en beweerde dat de neutrale school een materialistiscbeu geest bevordert Toen had spr gezegd dat de openbare school niet godsdienstloos is Er worden geen dogma s verkondigd maar godsdienstige geest is er wel Spr had gewezen op de versjes in zyn school geleerd waarin van God als aller Vader gesproken wordt Hü had toen ieder der aanwezigen nitgenoodigd om op zyn school te komen om zich te overtuigen of er een godsdienstige geest heerschte of niet De heer H W Kramers zeide daarop niet dexelfele uitnoodiging te doen aan ieder om op tg n school te komen maar toch hü durfde beweren dat zoowel op rijn school ala op de andere openbare scholen in Gouda en ja op de openbare scholen in Nederland zoo werd onderwezen dat de kinderen tot maatschappeUjke deugden werden opgeleid Am wordt men vraagt spr oon de heer van Hoorn opgeleid tot Chrielelijti deugden i Nadat de heer van Hoorn daarop nog kortelijk t woord vjserde en gewezen had op j niet neutrale karakter der ojlenbare school en eenigsrins uitweidde over t woord ChruUlgke deugden vraagt de i eer M vou Dantzig aan den heer van Hoorn wat t verschil i tussdien braelitische en Christelyke deugden De grootste deugd in de openbare scholen is gelegen volgens spr in de verdraagzaamJieid die zy huldigt Spr zelf had niet op een neutrale school gegaan doch al zone kinderen wel en mocht t spr in zyn jeugd gebenmi door andere jongens uitgescholden te worden en zelfs met vuil gegooid daar hy een jood was zyn kinderen leerlingen eener neutrale school was dat nooit overkomen Wellicht ware t beter geweest dat t woord Ckrutelyk niet in de Wet was opgenomen maar de reden waarom dat geschiedde was dat men bang was voor agitatie in den lande en t was merkte spr op een jood geweest in de Tweede Kamer de heer Godefroi die er den doorslag aou had gegeven dat t woord in de Wet was gekomen daar t resultaat van een enkele stem afhing § ft herhaalde de vraacf wat is t onderseheid tusschen Christehjke en Israelitiesche deugden Evenals verscheidene vorige werden ook deze woorden luide toegejnidit door vele leden der vergadering waarop de hen van HeMwn weder t woonl vroeg en t bejammerde dat het reeds zoover met zgn volk gekomen was dat onder luid gejuich de vraag van een Israëliet werd begroet j wat t onderscheid was tusschen Christelgkc en Israëlitische deugden De nakomelingen van ben die geroepen hebben Kruist hem Kruist hem vragen naar dat onderscheiden het wordt door eene vergadering als dexe luide toegejuicht Het is al ver met t volk gekomen I Spr vroeg ten slotte nogmaals om antwoord op zgn vraag aan den heer Pekelharing gedaan of t niet oueerigk is de anti ievolutionnairen te biten betalen in de kosten der openbare school De heer Pekelharing zegt dat de bescheidenheid aan een spreker grenzen stelt in t aantal keeren dat hg t woord mag voeren maar nu hij zoo herhaald om antwoord gevraagd wordt zal hg niet zwygen al verwondert het hem van iemand die dezer dagen een rede tegeu het materialisme hield dat hij zoo by uitstek de materie boven de zaak zelve stelt Zgne overtuiging is dat het niet oneerlyk is dot de a inhangers van t byzondere onderwijs hydrogen tot de kosten van het openbare Het byzonder onderwijs is ja geheel vry maar von eigetilüke concurrentie van t byzonder met t openbaar onderwijs kan geen sprake zyn De stoot heeft het bger onderwijs om redenen daar straks aangetoond onder zgn hoede en van eigenlyke mededinging is geen quoestie ksngeen qnocstie zyn Het is b v evenzoo bg de rechterlijke macht Het is door de wet volkomen toegestaan datpartg n niet bg den rechter konen met kunne geschillen maar zg kunnen de beslissing hunner zaak gemstelgk opdragen aan scheidsrechters maar nu gaat t toch niet aan om hen die van arbiters gebruik maken vrü te stellen van de bgdragen in de kosten der rechtspleging Zoo ook bg t byzonder onderwgs ten opzichte van het openbare Nogeens de bijzondere school is vry ni Tar t gaat in de verste verte niet aan om t byzondere onderwys de evenknie te achten van t openbaar ouderH ys Daarop vraagt de heer M van Dantzig nogmaals antwoord op zün vraag aan den heer van Hoorn w it is t onderscheid tusschen Israëlitische en Christelyke iatgi Spr komt op tegen t zooeven door dien heer gesprokene en vindt t onbillyk dot de Israëlieten van den tegenwoordigen tyd verweten wordt watzooliug geleden door hunne voorouders is gesohied welke spr door den heer von Hoorn beautwcod wordt die wijst op t woord van den Heer nwr wien de deiii lni Ckritlelgk genoemd worden Gelooft in den V tder