Goudsche Courant, vrijdag 2 juli 1880

hoofd en eerste handeUtad daarover anders dacuteo daar bleek het door dezen tot dit doel verzamelde niet eens voldoende om de daarvoor gemaakte kosten te dekken Gelukkig echter dat hier weder de spreuk bevestigd werd vele laatsten zulle de eersten ïyn Want waar vele grooteu en tdclen en machtigen daarmede iii gebreke bleven daar hebben tooh mannen van allerlei raag en stand en uit iedere volktklasse 2aoivel uit Ncilerlaud en Insuliude daartoe hunne steenen of steentjes aangedragen Iteeds in dien zin mag liet dus een nationaal gedenkteeken worden genoemd dat het een taorlirengiel n eteu ijke mdtrlaiidtlitjde vun velen te achten is Waar ook evenzeer ojndat het geheel op taderlenêache bode door nn Ntderhnder onlicorpen en tertaardigd wenl Neen wij vonden geene vrijheid OU in den vreemde te gaan zoeken wat binnen onze greiizen te vinden was Wij hadden geene vryluoedigheid om onze kunstbroeders voor het hoofd te stoeten en te ontmoedigen door ze bevooroordeeld reeds voonif by ancjeren achter te stellen £ u wy zouden hit kwalyk voor u kunnen veranturoorden Mijne Heeren wanneer wij de stotfel ke bijdragen ons toevertrouwd en waaraan onze kunstenaarswereld zfiozeer behoefte heeft aan hunne hand onttrokken hadden om ze in een vreemden schoot uit te storten Met vertrouwen hebben wij ons daarom voor een ontwerp tot enkelen hunner gewend En gij Mijnheer Stracké die eerst in den door ons uitgeschreven wedstrijd de eerekroon hebt weggedragen en wien wij vervolgens de gctieale uitvoering van het werk opdroegen gij hebt dat vertrouwen niet beschaiund geenszins eu in geenen deele Integendeel gij hebt onze beste verwachting overtroffen en u op eeue onberispelijke wat zeg ik allerloflel jkste wijze van uwe taak gekweten Ontvang daarvoor hier in t openbaar ons aller dank uit mijnen mond Neem hem aan met den weusch dat deze eersteling nog do vele groote en omvangrijke kunstgewrochten gebeiteld door uwe hand moge gevolgd wordeu Maar ook tegelijkertijd met de bede blijf ofschoon ook gevoed door den kunstzin en de kunstkenuis van den vreemdeling hetz j uit vroegere eeuwen hetzy uit lateren tijd blijf nochtans gelijk uw reeds vermaarde vader Nederlander in al uw werk En toon het immer gelijk gij het hier toondet dat gij tot iets dergelijks geroepen de geschiedenis van uw volk kent maar ook den geest van het beste gedeelte uwer natie huldigt die zich immer in de meest glansrijke tijdperken van haar bestaan door eenvoud üoowel als door kracht en waarheid gekenmerkt heeft Ja door eenraiid tracU en tcaarhtidl Dat zich daardoor werkelyk ons volk vroegM en later onderscheiden heeft het is hier de plaats niet om dit aan te toonen Maar wel om er M jne Heeren uwe aandacht op te vestigen dat zich daardoor ook ons monument onderscheidt £ n ook op grond hiervan durven wij het al verder een echt nationaal gedenkteeken noemen Wat Let eerste iiew eenwud betreft dit al wel geen betoog behoeven evenmin als het daarvoor vatbaar is Het kunstgewrocht zelf moge daarvan aanstonds getuigenis afleggen En dit zal Uet ook voor lederen onbevangene en die daarvoor eenigen tin eu gevoel bezit Dat daaraan evenwel geen krachl en hier meer bepaald geen kracht mn zin en MeekenU is opgeofferd het zal u blyken dit zyn geheelen aanleg en aameustel Vier scheepjes tuit gy daar gedeeltelyk voor n zien de namen van Mauritius Uollandia Amsterdam en het Duifken Toerende waarvan het laatste de pinas gelijk men het toen noemde of bet ailvies jachl gelyk w j thans zouden zeggen veel kleiner van omvang dan de overige is en die met elkander onze eerste Oost Indiaohe vloot uitmaakten Een steen dragen ie die den naam van de Geir de Boutmaa iateorlingen en poorten mm Gouda alt grmdteiler van iel lertie verbond geiloteu Itatcken Nederland en InfUnde ten opschrift voert £ u die sieen wederom wordt gekroond door eeue zinnebeeldige voorstelling die u aan scheepvaart en koophandel eu heur rijke en weldadige vruchten herinnert gelyk deze eenmaal in hetgeen faun hier tot steunpunt dient hunnen mildaten bron en tot op den dag van heden nog Toor ons vaderland hunneu bechsten grondslag vonden Ik vraag bet u kan men werkelijk door beitel of penseel een der merkwaardigste feiten onzer ge cbiedenis met zijn gcwicliiigsie gevolgen in korter en krachtiger treliken uitdrukken M iar is nn die geheele opvatting ook waar zoo hoor ik sommigen Tragen Of wordt wellicht door bet een en ander den genius der geschiedenis geweld aangedaan Ik zou m j schamen Mijne Heeren myhe huidige taak onder u te hebben aanvaard indien omtrent het een of het ander zelfs nog maar een zweem van twijfel bg roy was overgebleven Neen welke pogingen men ook in t werk hebbe gesteld in ouen tyd om hem van die eerekroon te berooven het valt niet te ontkennen Cornsus de Hodtman w i wel waarlyk de grondlegger van het eerste verbond tus ohcn Nederland eu losulinde Een enkel partydig dagboek door een jong en onbezonuen vriend zyns bitterslen vijands goscbnveu is niet in staat hem van den voorgiund w iarop hem lijflgcncot en nakomeling herfl geplaals luuir den tïcluergroiid te vrrdriiigeii Zoo vele andere vaii meer bezonnen en onpartijdige tochigf nooteii die wijten uelke gewichtige belangen het hier geldt waarvan gene in zyne oodergesohikte scheepsbetrekkiug niet eens kennis c iynt gedrfgeo te iKbben staan nog immer ge reed om hem te wederleggen Maar ik beu heden niet onder u opgetreden om my op nieuw als tot een vroeger reeds gestreden strijd aan te gorden Sleobti datgene mag ik hier niet geheel verzwijgen wat later onderzoek zoowel van mijzelveu als anderen sedert aan het liclit heeft geürjcht om hem als het hoojd en met skclits as de reckterhand te handhaeen Wie toch ik vraag hei u speelde reeds toeu hg aangaande alles wei ingelicht uit Lissabon was wedergekeerd een hoofdrol ouder de Amsterdarasohe reeders e kooplieden Het is Cornelis i E Houtman geweest die de eerste stukken betrettende dien tocht en gericht aau de Staten van Holland eu West Vriesland mede oudertcekend heeft Wie werd niet alleen lot Hoofd Uommies aan booid der schepen maar boveu de drie overigen zelfs met praeadvies in iedere zitting van den Scheepsraad en b j slaking der stemmen met eeue beslissende stem benoemd Het is wederom Cornelis de HouiMAN geweest gelyk uit de instructie vauden Soheepsraad op dien tocht ontworpen en vastgesteld blijken kan Wie gold eu liet zich gelden als de C epitano mqjor by hunne aaukouwl te Bantam hi ld daar als zoodanig een pleohtigeu intocht opende daar de eerste onderhandelingen betrelfeude een te sluiten verbond P 1 Alweder het is Cornelis de Houtman geweest die bij het een en ander krachtens het hem verstrekte patent in geen geringer waardigheid dan van tegen woord iger van zijue Vorst Excelleulie handeldej Maar waarop bet ons bier boven alles aankomt wie heeft werkelyk op een der eerste Julidagen van 1S98 dat eerste verbond of gelyk bet in het stuk zelf luidt ndie ligne van vmnttcAap en verbondtenu wuarby bet deu onzen werd toegestaan in die haven ende ttede ie handelen copen vermangelen ende te eercopen m dkk ende menighmaelen het hvr gelieven zou gesloten en onderteekend Het is Cornelis di Uoutuan eu niemand anders dan CoHNEUs D £ Houtuan geweest die het eenige maanden later zelfs op deu 11 October omdat men dit onder invloed der l ortugetzeo had gesohondeii vernieuwd verscherpt bevestigd heeft Ik weet bet wel dat bij bier niet geheel ouafhankelyk en vrijmachtig handelde Aan zijne iustruotie vau i Excell Graaf Maurits van Nassau was bij gebonden Maar gelyk deze reeds op zich zeil zeer vrijgevig was leverde zy ook later gten beletsel op om in het gesloten verbond zelfs de woorden op te nemen met den doorlvchtigen Print voor en met VBd Ik weet het evenzeer dat die eerste expeditie niet terstond al de vruchten afwierp welke sommige zich daarvan voorgesteld hadden Hij zoo min als de bestuurders der Compagnie van verre schijnt dit zelf verwacht te hebben Want in al hunne daarover met de Staten gewiax lde tukken spreken zij gedurig van ticee voyagiet Maar loob 87 UOO na aftrek van alle koaleii eu schaden eu ondanks de weigtring der schippers om ter verhooging daarvan ook de Molukken aan te doen was ook in die dagen vooral geeu onaardige winst Én van welken iuvloed zij in het vervolg van tyd voor koophandel en zeevaart zou kunnen worden beivees reeds terstond het jaar 1598 toen er in Holland en Zeeland n algemeene yver ontstond om naar Oost Iudië te varen en Amsterdam alleen reeds weder een negental schepen langs dienzelfden weg derwaarts zoiid Neen er valt niet aan te twyfelen zij het ook met hulp en voorlichting van anderen Corn de Houtman heeft ons den weg naar en in Oost Indiq gebaand Hij was werkelyk de grondlegger van het verbond tusschen Nederland en Insuliude Eu heeft hg het hoewei zyns ondanks op zijn eerste reize reeds door bet tijdelyk gemis zyner vrijheid en op een tweede zelfs door bet verlies zyns leveus met zijn bloed verzegeld gelukkig dat hij van een jongeren broeder werd vergezeld die in het leven niet alleen gespaard bleef maar die ook door zyn edele houding en den goeden dunk dien hij den inlanders van echt Hollandsche trouw wist in te boezemen den invloed der Portugeeten gefnuikt en het verbond door dien broeder gcslolen bevestigd beeft Bij de beschouwing van ons monument als een echt nationaal gedenkteeken dringt zich eindelijk nog een denkbeeld aan mijnen geest op De plaait waar wij het stichtten geeft daartoe aanleiding Met het verbond ttmchen Nederland en Inaulinde zoo wierp men ons tegen iee t Gouda niets meer dan elke itad vun Holland en Zeeland ie maken Men liet er echter onverwijld op volgen temij ah de gebooriettad van Houtman Maar ik vraag het Myne Heeren kon men wel een beter wapen ons in de hand geven om onze keuze van de plaats waaraan wg boven ieder ander de voorkeur gaven te verdedigen Juist als de geboorteplaats van de Gebr de Houtman komt aan Gouda de eer van een monument voor die Gebr DE HoutmaV te bezitten toe Eu waar een Vlissingen u op het standbeeld van M Adb de Buvteb een Delfshaven op dat van Piet Hein en om ook eens even een ander gebied te betreden een Brouwershaven op dat van vader Cats wijzen evenzeer inboorlingen dierzelfde steden doch die zich levens jegens ons geheele vaderland verdienstelijk maakten daar durven wy dan ten slotte zelfs ook op dien grond gerustelijk ons monument een echt nationaal gedenkteeken heetenl aar genoeg reeds tot staving onzer stelling Wellicht heb ik te veel van sommiger geduld gevergd Men ontblöote thans het kuustgeWrppht en make het zichtbaar voor ons aller oogen terwyl de tonen klinken van ons geliefkoosd volkslied Hierop volgde de onthulling onder het spelen van het Wien Neerlandsob bloed door de muziek Als zoodanig geven wij het dan ook heden aan u over Edel Achtbaar Bestuur der gemeente Gouda Ontvang het als een huldeblijk aan twee uwer grootste inboorlingen en burgers uit naam van een dankbaar nageskchf zoowel in Nederland als Insulinde Neem het als zoodanig voortdurend in uwe hoede eu bescherming Onderhoud het en zoig er bestendig voor opdat het gelyk het thans werkelyk is steeds als een sieraad binnen uwe veste pryte Wijst er uwe medeburgers op als op een teekea van de waarachtigheid en trouw dier zinspreuk uwer vaderen die gij in uw stedelyk wapen voert maar ook als een weg vyzer voor henzelven en hunne kinderen per aepera ad aura Ik heb gezegd Namens het gemeeutebestottr neemt daarop de heer Eemij wethouder der gemeente het waord om bet gedenkteeken te aanvaarden met de volgende rede Zoo beeft dan de feestredenaar zijn taak geëindigd en zeggen wg hem welgemeend dank voor ieder woord door hem gesproken eu voor het geschiedkundig licht dat bij voor ons deed opgaan Thans rust ons oog net welgevallen op hel zoo even onthulde eenvoudig maar sieriijk nationaal gedenkteeken dat daar staat opgericht als buldeblyk van een dankbaar nageslacht ter ere van twee onzer verdieustelykste stadgenooten Dat monument wordt der stad Gouda welwillend als een geschenk aangeboden door U mync Heeren die als Leden der Hoofd Coininissie aanspraak hebben op ome rkeutelijkheid die wij U dan ook gaarne toebrengen Het is uw verlangen dat het door het Gbmeentsbestuur worde overgenomen om het te onderbonden eu te beschermen Welnu dan in naam van dat Gemeentebestuur verklaar ik ond r dankbetuiging dat aau uw verlaugen tul worden voldaan dat wy het up iltu iuveutnris van hetgeen der gemeente toebehoort zullen plaatseu om er voor te zorgeu eu het als een kostbaar sieraad der burgerij aan te bevelen maar b iveiial om hel hiiir te doen Beschouwen als een spti kend teeken dat onze Natie de verdiensten barer burgrn weet re waardeerea en zoo roepe dan dit iiiuiiumeul jaar in jaar uit het eiken ïoorbijgaujcr tue Laat uw licbt schijnen voor de mensohea Begraaf uwe talenteu niet Werk zoolang het dag is en bevorder met lust eu met yver alle wat strekken kan tot bloei eu welvaart van ons dierbaar Vnilerlaiid Ten slotte brengt de heer Scheltema uog namens de commissie een woord van dank aau alliii die het stichten van het monument hebben mo i lijk gemaakt dlor hun bydrageu en aau allen ilie door hunne tcEenwoordigheid blykeu hebbeu gegeven van hunne bcmngstelliug Daarmede is dit deel der feestviering afgeloopen Onze lezers wenscheu zeker niet van ons eene besohryving van het mouument dat zij thans alle dogeu kuunen gaan beziohtigen Dit alleen willen wg zeggen dat bet bg vluchtige kennisinaking op ons een aangenameu indruk maakte voord inden bloementooi waarin het smaakvol stond opgericht on dat naar onze meeningl de lof door deu ferstredenaar toegezwaaid aan den beeldhouwer Sirackc welverdiend was Het komt ons voor dat het uiDMUineiit geheel past bg de omgeving eu een waar sieraad mag hceten voor dat deel onzer stad De co iiaiissie verdient den dank van ons allen omdat zij trots alle hinderpalen de zaak tot stand bracht eu wel op eene wgze die haar goeden smaak eer aaiiiloet Na een druk bezochte Matinee in Ons Genoigin bad de aangekondigde maaltyd plaats Wy halden geen gelegenheid dien by te wonen Wij veriiemtn dat de eerste dronk is uitgebracht op Z M den Koning door den Burgemeester en dat daarna de beer van Goltsteiu de stad Gouda heeft herdacht Indien wij nadere bijzonderheden daaromtrent vernemen deelen wij die in ons gewon nummer morgen mede Een luisterrijk vuurwerk bekroonde het feest Eene onafzienbare menigte bedekte ons marktplein dat voor dergelijke gelegenheden zoo uitnemend geschikt is Eene gepaste vroolykheid heerscbte onder het publiek nergens voor zoo ver wg weten door wanorde gestoord Wg zullen geen afschrift geven van het uit 9 nummers bestaand programma van t vuurwerk maar vermelden toch dat no 6 souvenir aan de Gebr Houtman en inzonderheid bet prachtige slotstuk een kotter in vjoUe zeilen algemeene toejuiching ronden Met de bouquetten was ook de feestdag weggestorven Onze vreemden gasten haastte zich den laatsten trein te bereiken en Onze Stadgenooten keerden huiswaarts met de blymoedige gedachte dat trots alle tegenwerkidg en dank z j de inspanning van hetfecstcomiti ten slotte e ne welgeslaagde hulde is gebracht aan beroemde stadgenooten en de energieke vaderen die ben wisten te waardeeren Het monument dat wij rijker zijn geworden blyve voorstaden landgenoot het symbool vai den band tusschen Insulinde en het moederland een herinnering aau hetgeen Indië voor geweest is cilaan de verplicbliiigen die beiae deelen van onzen Ki derlaujischeii slaat tegenover elkander hebben