Goudsche Courant, woensdag 5 juni 1940

Van Vulkanen en Geysers Vesuvius trots en schrik van Napels Prof Carlevaro s project De natuurkrachten van den Vesuvius dienstbaar maken aan de industrie De Vesuvius s werelds drukst bezochte vulkaan mag zich dezer dagen weer In hernieuwde belangstelling verbeugen door de plannen welke professor Carlevaro van de universiteit in Napels bezig is uit te werken en die ten doel hebben de groote hoeveelheden stoom die regelmatig uit den vulkaankrater ontsnappen af te lelden en dienstbaar te makeix aan de Italiaansche industrie De deskundigen geven toe dat het een kostbare onderneming zal zijn aangezien er een tunnel geboord moet worden tot diep in het inwendige van den vulkaan door welke gang de stoom dan gevoerd zal worden naar een krachtstation in Torre del Greco waar men het wil condenseeren met behulp van het water uit de nabije zee om er tenslotte een turbine mede aan te drqven die verscheidene duizenden kilowatts zou kunnen produceeren Ijs is mijn lichaam koude mijn ziel Het aiaehtice maar tcvena onceaaakbarc r nd Micbt w i glitnhwt Schoon eenzaam IJsland Tot de meest rouu tische landen der aarde behoort ongetwijfeld IJsland dat een bijzonder karakteristiek uiterlijk heeft dank zij de bergen van lavablokken Hier ziet men een eencame boerenhoeve de bevolking heeft de reden en gewoonten van de voorvaderen trouw in eere gehouden Eigenlyk is de Vesuvius de eenige nog actieve vulkaan in Europa geen byzondere berg Dat wil zeggen hij is niet hoog slechts een vierde van den Mont Bianc Op de hellingen strekken zich kostelyke w nbergen uit maar ook dat is niet zoo byzonder al hebben bepaalde wijnsoorten als Laeriinae Chnsti ïranert van Christus en Vesuvio bij fynproevers een goede reputatie Hoewel de laatste levende vulkaan van Europa heeft de Vesuvius er geen bezwaar tegen dat op gezette tyden een gemoedelyk bergtreintje de toeristen tot betrekkelyk dicht by den krater brengt Ja in vele opzichten doet deze berg denken aan een heer op leeftyd die met meer ulke beste longen heeft en van tyd tot tyd eens moet kuchen By een dergelyke hoestbui komen dan kleine roodgloeiende steentjes jiaar buiten die echter geen kwaad stichten Hoeveel onheil deze hoestende oude Jieer in den loop der eeuwen ook mag hebben aangericht de verwoeste steden Pompeji en Herculanum toonen door blootgelegde ruines dat de Vesuvius ncfoit veel gevoeld heeft voor half werk het schoone Napels tnet zn onvergetelyk schilderachtige baai die men volgens het oude gezegde eerst gezien moet hebben om rustig het hQofd te kunnen neerleggen heeft z n roem en vermaardheid toch maar voor een belangryk deel te danken aan dezen vredigen onruststoker 0 VMDTios ttjdCM MB kncMife iritbantiBg De H aa to i i d e üaMeeMjes wdke kUoBctera hoor OKewaryen win4en bicn WB ft mtaathel i MhMiwipal U wm Elke eeuw doet de Vesuvius eenige malen van zich spreken Met tusschenpoozen van enkele tientallen jaren heeft er eenkrachtige uitbarsting plaats By de laatstehevige eruptie van 1906 verloren rond 150 menschen het leven De asch werd vyf kilometer omhoog gestooten en de fynstedeeltjes bielsen wereldreizigers Zy verwyderden zich van den krater tot op een afstand van 1500 km en stierven hun roemloozen dood m de wateren van de Oostzee By die gelegenheid bood Napels een ongewoon schouwspel De stad was g uld ingrauwe nevels Het regende letterlyk steenen De hoeveelheid steen welke bij dezegelegenheid naar buiten werd geslingerd bedroeg naar schatting ongeveer twee honderd millioen kubieke meter Tien milhoenvierkante meter van de hellingen werdenbedolven onder een gloeiende lavastroom die alles wat op zyn weg kwam verteerdeen verwoestte I Toch wanneer wij denken aan de zwarte zyde van den Vesuvius dan gaan de gedachten terug naar de verschrikkelyke lamp van het jaar 79 Den 24sten Augustus van dat jaar onder het bewind van Keizer Titus werden in tyd van enkele uren een welig bloeiende natuur en verscheidene dorpen en steden totaal vernietigd Het moet voor de Napolitanen een fantastisch maar tevens vreeselyk schouwspel geweest zyn den berg geheel in vlammen gehuld te zien terwy de vuurschjnsels kilometers hoog oplaaiden Toen spleet met donderen4 geraas de berg vaneen en stortte omlaag De steden Herculanum Pompeji en Öabiae tegenwoordig Castellamare erden overdekt met een dikke laag modder en lava Volgens de overlevering bleef het tot den avond van 25 Augustus Op weg naar IJsland komen we met de boot langs de Far Oer Reeds wanneer deze eilanden opduiken aan den horizont beseffen wy m een andere wereld te verkeeren Niet alleen zyn de troostelooze rotsblokken die den indruk wekken of in vroeger eeuwen hier een spel gespeeld 13 met ontzaggelyke steenklompen vreemd voor onze o9gen di meer gewend zyn aan regelmatiger overgangen maar het meest mysterieuze is wel het licht Ongetwyfeld zult ge wel eens schilderyen m deze streek gemaakt hebben geiien en het hoofd geschud hebben over de felle kleuren Maar toch zyn die felle kleuren werkelykheid Een dergelyk violet groen en rood dat overgaat m purper zouden alleen mogelyk zyn op het palet van een met overvloedige fantasie begaafden schilder maar in de natuur En nu men het met eigen oogen ziet is men over die schilderyen in een heel ander opzicht teleur gesteld Het groen van de zee het violet van de oévps het bruin rood van de steile bergwanden het is alles van een zoo intense li htkracht dat deze spot met de mogelykheden die het penseel biedt Deze openbaring van nimmer geziene kleuren en bovendien van een onvermoede intensiteit het IS het eerste geschenk dat de toerist in den Noordelyken Atlantischen Oceaan ontvangt Maar dit alles is nog slechts de ouverture Plotseling staat daar als verrezen uit eëu wolkenbank in het neerstroomende licht onverwacht naby een glinsterende witte massa scherp afgeteekend tegen den hemel Men onderscheidt duidelyk een blanken bergtop de voet aat schuil in een mistbank Maar dë zon giet triomfeerend haar stralen uit over het zichtbare gedeelte Voor ons oog is het een bonte mengeling van diep groene blauwe en roode tinten met duizenderlei schakeering Maar ondanks al die schittering bhjft de berg m zijn witte massiviteit ongenaakbaar onaan tastbaar Uit ijs t estaat zijn lichaam de koude IS zqn ziel en zoo staat deze monumentale rota daar reeds tienduizenden jaren en men ziet het hem geenszins aan dat hu m zyn sctioot nog steeds de herinnerinc pikdonker m de stad Nergen was een mensch te zien Allen waren gevlucht Maar waar men zich ook verborgen hield overal drong het stof door en vrywel allé bewoners van de steden stierven den verstikkingsdood Anderen werden op hun vlucht achterhaald door den lavastroom die een ondraaglyke hitte vÊrspreidde en verbrandden levend Toen enkele dagen later de activiteit van den vulkaan verminderde hing over de stad Napels en omgeving een ly kwade van asch en s ik Dat wy van deze ernstigste uitbarsting zooveel byzonderheden weten is te danken aan twee brieven geschreven door Plinius de Jongere aan zyn vriend Tacitus waarm hy vertelt hoe 7yn oom Plinius de Oudere bev elhebber van de Romeinsche vloot welke gestationeerd was te Misenum by de IJSLAND aan f en wilde stormachtige jeugd bewaart toen hy verrees uit de kokende golven als een vurig ziedende kegel Dat is de eerste indruk wanneer men van het Zuiden IJsland nadert Hier begint het land dat zyn diepste wezen alleen prys geeft aan dengene die gekomen is met den onverzettelyken wil het te doorvorschen De hoofdstad Reykjavik is een teleurstelLng Doordat men op IJsland een chronisch tekort heeft aan hout hebben de bewoners Het nimmer kunnen brengen tot een eigen bouwstyl Men heeft gebouwd waar plaats was en later zyn daartusschen andere gebouwtjes gezet toen men plaatsgebrek had De stad heeft van de 114 000 IJslanders alleen 35000 to zich getrokken Men kan zich niet vry maken van de gedachte dat het leven in deze stad op Amerikaansche wyze is genioderniseerd De oude en de nieuwe generatie staan hier schril tegenover elkaar Men cntmoet in de straten moeders en dochters die elk een aparte wereld vertegenwoordigen de moeders die van het verleden de dochters die van het heden De oudere vrouv en dragen nog de oude IJslandscne dracht de met goud geborduurde kap lang haar m vlechten een zwart kleed waarvan de gordel bewerkt is met gouddraad Maar de jongere vrouw draagt een confectiecostuum uit Kopenhagen schoenen met hooge hakjes een koket hoedje wat scheef op het hoofd Maar deze indruk die daarom deprimeerend werkt aangezien wy erdoor werden overrompeld is vervlogen zoodat wy eenige kilometer verderop het land ingegaan zyn Om dit land juist te beoordeelen dient men m gedachten te houden dat m het ijinnenland nauwp s een IJslander op een vierkante kil f r voorkomt Hen moet ook het een ander uit de geschiedenis weten Volgens de overlevering van lersche monmken hebben hier Noren tegen zen ramp om het leven kwam De Romeinsche admiraal had een merkwaardige wolk waargenomen waarvan niemand de herkomst begreep Onderzoekend als hy was zette hy terstond in een boot bemand met veertig roeiers koers naar den Vesuvius Onderweg ontmoetten zy vluchteilde scharen m de boot regende het steenen en sto Maar Plinius zette door Toen hy aan wal ging stond de Vesuvius geheel m vlammen Hy bracht den nacht door in hel geheel ontvolkte Sabiae Maar de uitbarsting werd zoo hevig dat hy het beter achtte ook terug te k ren Tegenwind belette hem evenwel de haven te verlaten Slechts de vlucht over land bleef hem over Plmuis slaagde er niet in den stroom te ontloopen Bewusteloos viel hy neer en kwam om Drie dagen later vond zyn neef hem De schokken waren zoo nevig dat zy zelfs in Afrika met name in Egypte werden gevoeld Te Rome verduisterde de dag door de geweldige hoeveelheden uitgewor pen stof Eerst vier dagen na de eruptie trokken de nevels op en scheen de zon over een troosteloos landschap Het gewone leven hernam zyn gang Jaren kwamen en gingen de herinnering aandeze tragedie waarby duizenden menschenomkwamen verbleekte en men vergat zelfshet bestaan van de bedolven steden alsfompeji en Herculanum Op de vruchtbareaschlaag waren de planten omhoog geschoten Op een deel van het voormaligeHercula lum verrees zelfs een nieuwe stadResina Omstreeks IbOü moest graafwerkverricht worden voor cen aan te leggenwaterleiding Toen stootte men pp de ruines van Pompeji Eerst in de tweede helftvan de achttiende eeuw werd besloten desteden bloot te leggen Het werk vorderdeen vordert evenwel slechts lang aam ookthans IS nog lang niet alles ontdaan vande lava en asch die soms als stof zoo fyns dat men het met de vingers van degteenen kan krabben Rampen van zoo grooten omvang als die san het begin van onze jaartelling zyn nu nauwelyks meer mogelyk sedert op de helling ongeveer halverwege een observa torium werd ingericht dat zich uitsluitend bezig houdt met het voortdurend waarne men van de gedr ingen van den vulkaan Het observatorium dat ir d jaren 1912 1916 werd gemoderniseerd be schikt over een uitstekende documentatie over vorige uitbirst ngen en aardbevingen ruim 600 Elke verdachte reactie wordt geregistreerd en m ernstige gevallen zoo als byvoorbeeld m 1929 wordt terstond alarm gemaakt De Vesuvius in een periode van verhoogde activiteit Een luchtopname van den top van den Vesuvius zooals deze slechts zelden slaagt Men ziet hier de machtige rook olkec welke te voorscbyn komen uit den krater het einde van de negende eeuw een staat van vrye mannen opgericht Twee eeuwen achtereen bloeide deze gemeenschap een tyd waarvan men den weerslag heeft gevonden UI de Edda en de liederenschat der skalden IDe staat geraakte in verval en kwam in de veertiende eeuw onder Denemarken t ressorteeren De helden en de vrrye trotsehe mannen schenen te zijn ge storven maar de jonge generatie ontwaakte en tegenwoordig is IJsland nog slechts door een jeer lossen band door een personeele unie verbonden met den koning Van Denemarken in wezen regeeren de IJslanders zichzelf Men moet het land intrekken de straten zyn berydbaar voor auto s wanneer men tenminste eenige schokken voor hef wil nemen en dan zal men spoedig in de ban van dit machtige landschap zyn gevangen Op het met lava bciekte land groeit slechts spaarzaam wat dor gras en Een stadsdeel in het blootgelegde Herculanura waar volgens de laatste ondenoekmgen IS gebleken dat men ook hier de Christelijke cultuur heeft gekend mos Erg innemend zien de bergen er niet uit Aan hun toppen ziet men het dat zy dood en verderf hebtjen uitgespuwd en stroomen gloeienden steen naar de laagtlakten hebben gezonden waatdoor mensch dier en plpnt vernietigd werden Men voelt zich nooit zeker of niet het volgende uur weer de zwavelgele wplk boven den berg zal staan Want de aarde waaruit dit alles naar buiden geslingerd werd in vroeger eeuwen t nog altyd niet tol rust gekomen Overal schieten de gloeiend heete bronnen omhoog niet regelmatig maar by tusschenpoozen en dan plotseling dertig eertig meter hoog In Gryla vindt men een van de beroemdste geysers Duistere bergketens houden t dal omsloten Tevergeefs tracht het mos in de kloven zich te hgchten en het grauwe van de omgeving met zyn heldei gioen wat op te fleuren Plotseling stygt damp uit een gat in de aarde naar boven een lieete straal spiingt omhoog steeds hooger Een penetrante zvvavellucht verpest de omgeving Nog duibterdcr nog dreigender chynen de steil m de soMbere diepte afdalende bergwanden ons toe Waarlyk hier Jlaat men aan de poort van de hel Lucifer woont met m Thingvelhr net breede liefelyke door een meer gevormde dal waar in den heldentyd van IJsland de rye mannen zich verzamelden om het rechtsgeding te houden veetes te beslechten of te beginnen 6f ook om hun zonen en dochters in den echt te verbinden Zy zya ojjder wapepgeklefter door de enge duistere kloof gereden langs de bruisende watervallen voordat zij geslacht by geslacht hun tenten aan de pevers van dit meer opsloegen y zullen gereden hebben op d kleine paarden die nog tegenwoordig een belangryk verkeersmiddel vormen op IJsland Krachtig is het lichaam van deze pon ef kort en sterk zyn d pooten verder lange manen en een staart die nagenoeg tot op den grond afhangt Oeze dieren zyn in hun soort onverschrokken Zy vreezen geen ruig lavaveld en geen scherpe rotsen Deze trouwe dieren draven nog heden als d getuigen van een heroïsch verleden langi de wegen waarover van tyd tot tyd ook een motorvehikel snort In de haven wacht het schip het signaal voor vertrek is reeds gegeven Men gaai terug naar het Zuiden en men besluit zijn bezoek aan IJsland waaraan fle herinnering nog lang levendig zal blyven Bovennatuurlyk helder schynt de zon De kleuren op de bergen schynen een feest te vieren dat meer een orgie is Donker als d koelissen voor een drama waarin heiden sche goden de rollen spelen staJm de vulkanen somber op den achtergrond