Goudsche Courant, zaterdag 20 juli 1940

i w i LEVENSLIJNEN VAN STEDEN ff De ideale plattegrond van vroeger eVnu De romantiek is dood leVe de romantiek Ieders aandacht is gevestigd op de ilannen tot wederopBouw van Rotter dam en ieders belangstelling vooral uitgaat naar het project van de nieuwe atad zooals die door ir Witteveen is gedacht verdient het aanbeveling zich eens enkele oogenblikken te verdiepen in het wezen van den stadsplattegrond in het algemeen Het is een buitengewoon belangrijk onderdeel van de cultuurgeschiedenis omdat het ten nauwste samenhangt met de ontwikkeling der menschheid Steden zijn altijd knooppunten van cultuur geweest men behoeft slecht te denken aan n men als Athene Rome Venetië of Parijs om dit te kunnen beamen Wanneer men plattegronden van steden om het even uit welk tijdperk goed bekijkt komt men tot de conclusie dat elke stad haar eigen levenslijn heelt die parallel lOQpt met haar levensbehoeften Een havenstad richt zich in haar plattegrond geheel op de havens die haar AI 1 de fiibriekszóne met de tuinsteden die xmn elkander gescheideh zijn dour onbebonicd gebied hosschen iceiden parken enz De huizetthlokken staan geheel vrij en zijn door strooken groen omgeven De groote slad volgens het idcoa i nii den beroemden Franschen sledebouwer Le Corhusier Het centrum i an den fautasiestad is een echte city met hoose pebouujcn een sterk geconcentreerd geheel Daaromheen ligt uitvoering ervan moest maar al te vaak rekening houden met gewijzigde omstandigheden Eén van de idealen die de bouwmeesters van de renaissance koesterden was het luchtige bouwen Er moest ruimte zijn voor tuinen terrassen staatsietrappen in de open lucht enz Wie eenmaal het voorrecht zal hebben het nieuwe Rotterdam te aanschouwen zal dit streven naar frissche lm ht en ruimte met vreugde kunnen constateeren Do rechte lijn van onzen tijd Wij leven thans in een nieuw tijdperk van wedergeboorte De strakke lijn die reeds eenige tientallen van jaren de richting heeft aangegeven heeft den weg gevonden naar een harmonieus samengaan van nieuwe zakelijkheid en een nieuwe romantiek Die rechte lijn in stadsplattegronden was sedert het einde van de vorige eeuw het kenmerk bij uitnemendheid van de AmeriWaansche steden Toch is er nog onder Luchtfoto ran het SiciUoaitsche stadje Crammichele dat in den tijd der renaissance door de familie Brandforti werd gesticht Het stadje zei it niet belonprijfc moor de plottegrond is uiterst merkwaardig Zóó regelmatig aangelegd is teel geen stad ter wereld Jammer dat er in Gramtnichile zoo uieinie verkeer is om ervan te profiteerenl Ipi t iK ujolfccnfcrabbers die geen plaatsje open houden voor wat groen Hier piert de zofcelijfchcid hoogtij zonder rekening te houden met de romantiek die ook in het leven van den grootettadamensch OTiontbeerlüJc is Panorama van Manhattan het centrum van New York Hier is het systeem van de rechte lijn overdreven De straten zijn te lang en te nauw Eindeloos uer strekken zij zich uit otier dit ot erbet olkt schiereiland met zijn hemelhooge Oc Jdeal ittKlsptatte nrnd can de Italiaansrhe rcnainone Een ontwerp t an den stadiarcMtect Vowrl Junior 159S Hij troj de eerste die ster cormigc pleinen ontunerp zooals ze in ioter jarm ooral in ffonaeh steden werden aangelegd bestaan verzekeren En een centraal gelegen marktstad is meer op zichzelf geconcentreerd Invloed van den tijdgeest Niet alleen echter de levensbehoeften pok de tijdgeest spreekt uit een stadsplattegrond Een middeleeuwsche stad is heel anders geteekend dan een stad die gebouwd is in den tijd van de Italiaansche renaissance sr is ook een hemelsbreed verschil tusschen een stadsuitbreiding uit het sinde der 19de eeuw en één van onze lagen Een treurig gebrek aan fantasie vertoont bijvoorbeeld de z g Pijp in Ams terdara een saai stuk itad met lange rechte straten scheef weggeduwd tusschen den prachtigen ITd eeuwschen grachtenring en het toen opgezette moderne plan Zuid K aarin zakelijkheid en fantasie har N onisch zijn vereenigd Afschuwelijk van doelloosheid Is pok menige wijk in sGra venhage Bezuideishoutkwartier en Transvaalbuurt en vooral ook de ïtók in de buurt van het Hollandscne Spoor station geheel in teèenstelling töt den weelderigen stadsaanleg rondom den ouden Hofvijver die het deftige s Hage nog altijd zylk een imposant cachet vprieent Vooral de vorige eeuw heeft ten aanzien van de uitbreidiiig van stadsplattegronden veel onheil gesticht Dit geldt helaasrln bet bijzonder voor ons land went in het buitenland valt nog h nig goed voorbeeld van stedebouwkunst in de 19de eeuw op tè merken In dit verband moet vooral Parijs worden genoemd Bpk steden als München Berlijn e B hebben in de vorige eeuw goed bouwmeesters gehad die aan den bestaanden plattegrond een artistiek verantwoorde uitbreiding gaven De Middeleeuwsche Europeescbe stad zooala men die aantreft in het hart van Duit hland met name in het oude land der Franken en In midden Frankrijk is als het ware een samenscholing rondom een geestelijk middelpunt meestal een marktplein met een kerk Weliswaar vormt de plattegrond an zoo nsiiad niet het doolhofachtige dat de Moorsche steden waartoe ook de Spaansche stad Toledo gerekend kan worilên kenmerkt doch er zijn verscheidene punten van overeenkomst en het voornaamste is de concentratie de middelpuntzoekende kracht Middelpuntvliedende kracht Het tijdperk der renaissance wedergeboorte heeft In zijn stadsplattegronden de middelpuntvlicdende kracht tot uiting gebracht De menschheid verlangde niet meer naar een geestelijk centrum doch naar een geestelijke uitbreiding naar de ruimte Di renaissance bad vooral ruimte noodlg om zich uit te leven Er werden in de steden groote pleinen aangelegd om groöten paleizen tot voorhof te dienen Van die pleinen liepen breede kaarsrechte straten straalsgewijs In alle windrichtingen Breedheid van levensbeschouwing zwierige levenskunst artistieke genialiteit spreken uit menigen Itaiiaanscben stadsplattegrond die in die jaren van wedergeboorte der klassieke Oudheid is ontstaan Eén van de merkwaardigste voorbeelden hiervan Is het Slclliaansohe stadje Grammichele een schepping van de Italiaanache familie iKltcifortL Een luchtfoto van dit plaatsje doet het regelmatige spiióiew karakter van den aanleg duidelijk uitkomen Zoo n regelmatigheid Is overigens uiterst zeldzaam wel leverde de renaissance talrijke ontwerpen op papier op zie bijv dsD iJdealen itadsplattegrond ymn den ongeD Vasari doch de scheid te maken tuschen al die straten zonder eind steden in de Vereenigde Staten New York bijvoorbeeld is al een heel onaesthetisch Een grappige fantasie van den Amerikaa nschen architect H M Hood welke beoogt feopmoet te komen aan den ci ch om zoo ooedkopp mopelijle t e boiitren n l hooge huizen op een zoo klein mogelijk stni bouwgrond Zoo zien He U olkcn KX bbers er uit als populieren Doch niet alleen in de Nleu e Wereld moet men Amerikaansche steden zoeken Ze zijn ook in E iro Het oude centrum van Berlijn bij voorbeeld met zijn rechte elkaar rechthoekig snijdende winkelstraten foorts de prachtige hoofdstad van de moderne Catalaansche metropool De gesbtiiedenis van clen bril Als keizer Nerb naar de Arena ging had hij altijd een smaragdXbij zich die hij van tijd tot lijd voor zijn oog h ld Dit was dp eerste monocle en wij hebben en naam bril aan dit feit te danken want bSryll is eda soort smaragd Men heeft een hè en tijd geloot J dat Nero bijziende was maar oU is niet waar De Romeinen wisten oog niet oat bijziendheid en verziendheid door een op een be aalde manier jesiepen glas konden worden verholpen Sedert Nero wordt er tot 1300 met meer over brillen gesproken We weten niet zeker wie len bril heeft uitgevonden mén nsemt aan iat het Roger Bacon is geweesi eenXhekende logarts die in de 14de eeuw i in Engeland woonde In de 17de eeuw waren de ian tegenwoordig en de glazeii waren gehè rond Ook keiide men de monocle al maar dezè iverd nog niet yoor het oog gebruikt maar in le hand gehoudèp Tegen het einde van de regeering van UldeA ijk XIV was de brillenmo e zoo algemeen geworden dat iederée er eén had of hij er en noodig had of nipfe Oeze mode duurde 150 jaar Het was toen chic orrTeen bril in de hand te houden aan den hncd of den wandelstok te bevestigen of in de tabaksdoos te stoppen Piemont Italië Tui ljn Barcelona en tenslotte de meeste steden van het jonge Finland trekken de aandacht door haar kunstmatige strakheid van aanleg die vcJistrekt niet dor n koud aandoet integendeel genoemde steden zijn niet minder schoon vin perspectief dan de vernuftig geconstrueerde leg puzile Parijs het centripetale Moskou dat zich rondom het Kreml groepeert of de drie watervorstinnen onder de steden Ahisterdam Stockholm en Venetië Rotterdani s toekomst en de nieutt j romantiek brillen groover In de naaste toekomst zal Rotterdam zich scharen aan de zijde van Europa s modernste steden De Maasstad zal een kern kHjgen die kan wedijveren met de doelmatigst en fraaist aangelegde steden van ons oude werelddeel sterker nog die den wdstrijd wint vooral wat betreft ruimte en luchtigheid Èeri hardwerkende stad als Rotterdam heeft ste ke longen noodig zij moet diep kunnen ademen en zich vrij bewegen Het verkeer zal stroomen door breede straten en over groote pleirven van en naar de havens Er zullen geen bedompte steegjes meer zijn en smalle straten waar het zonlicht nauwelijks binnendringt Lucht en licht zullen in ruime mate Rotterdam s deel worden DrpfflDB A GDfflg Pap pSaié3BSaLlSja 5 ö aönrjcMaa 7aaaDD SaGDODairr e3DiODODS3aaoè in Sisiarn C tnaoDaDaD mr5ci r3oaoci ooRDao r aoQOQcs v iS paaHaon lDÖaoDCDOaornoDncïi UL ÖUDUUaDODLDRdQl lujÈ yu p § gjgarjppQaoUDDpQQO 3CSoapoeSfiSn08C ledere Rotterdammer zal daaraan op zijn wijze moeten medewerken want aan den forschopgezetten plattegrond alleen neeft men bitter weinig als die plattejrond niet de juiste levenslijn van de stad blijkt weer te geven Het uiterlijk en het mnerlijk moeten elkander volkomen dekken Een gezonde ziel moet in een gezond lichaam huizen Ook hier zullen nieuwe zakelijkheid en een nieuwe romantiek hand in hand gaan De stad zal ongekend mooie perspectieven krijgen dank zij die ruimte De romantiek van achterbuurtjes is uit den tijd het was een decadente romantiek welke behagen schiep in schilderachtig verval De nieuwe romantiek is de stropming die bewondering eischt voor alles wat jong gezond en levenskrachtig IS De nieuwe romantiek dat zijn o a de trotsche wolkenkrabbers dat is het werk der bruggerp en tunnel bouwers dat zal lok de wederopbouw van Rotterdam zijn IL JLJ cSooaijBSao Pg§pl373 l O I n gedeelte an deH plottegrond van de Noord Amerikaarucht residentie Washington Ook hier geldt het systeem van de rechte Vin doch Het is niet dor en geesldoodend rooals in Net r York Dioors doör het ruitenpion uan straten loopt een onder plan i an wtgen die belangrijke knooppunten vormen en aldus een groottch complex van pleinen opleveren