Goudsche Courant, zaterdag 27 juli 1940

JAM VAN iYCK Z e hervormer der religieuse kunst SPANNING houdt den mensch Vijfhondercl jaar geleden stierf hij te Cent D moMddmt vm id lam Gods hentmd elttmduk om Vm Eyck k de kathtdraid te God mm i j 1 A l ïi fi i Detl vm het beroemde cltaarstttk D E gtbroedtrt Habtrt tn Jan oen Eyck ga i eoorioeperi gtweesl van ten lange reek $ Yttamscht tcIüUen lij hebben voorei itn varditnitt gehad dal zü de ktrkel ke kan$t die de reMleil ithawde plaattten in de omgeving van k n tyd Achtergrond eotfaanu en personen leerden mtt langer géidealiteerd tot ietê onwerkelyk $ dat ondergeiehikt was aan de godsdienstoefening maar teruggebracht tot de werkelijkheid van het dagelgkstht leven Jan van Eyck ooripronkelgk de letrling maar al spoedig de meester van zgn onderen broer Hubert leelda hel langst en stierf in Juli 1440 De kanstenaar tal in Vlaanderen en in het h xonder te Cent maar hü werkte en waar zgn schoonste stukken morden bewaard in stille worden herdacht Ook m millen enkele oogenblikkenaan hem gden nu A f 569 jaar geleden sHerf Van de drie Van Eyck s de gebroeders Hubert en Jan en hun zuster Margaretha is Jan het meest bekend = geworden Zij zijn een voorbeeld van de waarheid dat een mensch zelf reeds totaal vergeten kan z n wanneer z n nobele werk nog voortleeft Want van de levensomstandigheden van dè drie Van Eyck s de grondleggers der oud Vlaamscba schilderschool il weinig bekend nauwelijks weten wiJ nauwkeurig het aar waarin zij stierven Maar de Sint Baafskerk te Gent is een bedevaart plaata voor talloozen omdat daar De Aanbidding van het Eam Gods tot hen spreekt van eeuwige dingen uitgebeeld door een begenadigd kunstenaar die mets bezat dan wat verf en wat penseelen Jan van Eyk moet gestorven zijn m Juli 1440 en dus herdenken wy te midden van het oorlogsrumoer dat ook om zijn schoone werken zoo dikwijls heeft gedaverd en nog onlangs over Vlaanderen woedde m itilte zijn dood vóór vul eeuwen Hij kreeg les van zijn ouderen h i Hubert met wien hq Brugge als woonpJ ts koos Na 1420 begaven zij zich naar G lt voor het uitvoe ren Én de opdracht tot hjif schilderen van een groot altaarstuk daar stierf Hubert die in de Sint Baafskerk werd begraven Jan maakte het werk in 1432 af keerde paar Brugge terug en stierf daar acht jaar later 6 Mei 1432 werd het werk De Aanbidding van het Lam Gods door de geestelijkheid van de Sint Baatskerk plechtig in ontvangst genomen De telde broeders waren zoozeer één in hun kunst dat het nimmer is gelukt vast te stellen welk aandeel ieder hunner in dit altaarstuk heeft gehad Het meest waarschijnlijk iijkt dat Hubert het middenstuk Jan de beide vleugels heeft gemaakt Buitengetooon coloriet Het werR U in alle opzichten onze diepe bewondering waard Men weet niet waarvoor men den meesten eerbied moet hebben voor de tech niek waardoor de kleuren tot in onzen tijd vijf eeuwen latter dus in volle schoonheid ongerept zijn g bl ven het coloriet van buitengewone kracht en tegelijk streelende teederheid samengesmolten tot volkomen harmonie die nergens wordt verstoord of de schoonheid en vroomheid van de opvatting en de natuurlijkheid van personen en landschap De beieekenis van de gebroeders Van Eyck bès taat hierin dat zij de kunst van hun tijd door een verbeterde techniek vooral van het schilderen met oliever tot een volmaaktheid brachten welke de eeuwen wist te doorstaan en nieuwe wegen tot verdere ontwikkeling opende Hun voorgangers hadden met alleen uitsluitend kerkelijke voorstellingen geschilderd maar die ook in zuiver kerkelijken zin uitgevoerd Hun doel was het de godsdienstoefening te dienen Zij hielden het vooT ijdelheid welke m de kerk niet thuis hoorde zich te bekommeren om het bonte menschenleven en de verschijningen in de natuur Vandaar dat de vorm werd veronachtzat md het heilige van het aardsehe werd losgemaakt vandaar de gouden achtergl ond welke den hemel moest verbeelden en de stijve aaneenrijing der personen De Van Eyk s ecliter plaatsten zonder af t zien van het godsdienstige doel der kunst hun menschen en gebeurtenissen midden in de reeele wereld van hun tijd waarbij zij den personen de kleedij gaven van hun tijd en de historische gebeurtenissen onderwierpen aan alle toevalligheden waaraan zij in de werkelijfceid onderworpen zijn Het goud van den achtergrond werd vervangen door een arehitectionischen achtergrond of een landschap Men ziet ook een t egin van anatomische studie in handen voeten en gelaat Voortreffelijk is de uitbeelding van de stof der gewaden De gebroeders V an Eyck kunnen in menig opzicht worden beschouwd als de voorlooper van een lange reeks geniale schilders uit de Vlaamsche school als Van der Goes Van der Weyden Memimg Holbein Lucas van L yden en tallooz anderen Vericeerdc denkbeelden over de slijtage van onze levenskracht W ij kennen hem allen den droomer die wat onbeholpen door het leven gaat nooit geheel roet zijn gedachten bij de laak waar het om gaat den man die zich de besta kansen Iaat ontglippen maar die toch een beste kerel m en dikwijls zelfs een echte geluksvogel Ook kennnen wij het omgekeerde type den altijd actieven rusteloozen werker wien de dingen n et vlug genoeg afgedaan kimnen worden doch die door overmaat van ijver juist dikwijls de mooiste kansen voorbijstuift Doch wanneer wij deze beida categoneen tegenover elkaar stellen moeten wij onmiddellijk opmerken dat het type van den droomer steeds zeld amer wordt althara in geciviliseerde landen Bi kinderen vindt men dikwijls zulke oogenblilcken van afwezigheid en men mag hen dan nist storen De volksmond beweert dat in die oogenblikken de hersenen groeien Ongetwijfeld schuilt hierin een kern van waarheid Wanneer het kind zachtjes neuriet of in zichzelf mompelt is dit een bewijs dat de hersenen licht vermoeid zijn zooals begrijpelijk Is bij een wezen dat dag aan dag zooveel nieuws te leeren krijgt I e volwassene evenwel die een deel van zijn tijd doorbrengt met aan niets te denken komt in aczen tijd veel minder voor De moderne techniek alleen reeds zorgt ervoor dat wtj sneller denken en handelen en meer tegenwoerdigheid van geest aan den dag leggen Het jonge kind wordt zoodra het kan loopen op ds gevaren die het omringen opmerkzaam gemaakt Het steekt niet onvoorzichtig de straat over doch leert al vroeg hoe het zlcU kan b eiUgen Oog en oor worden geoefend Een schoolklas van honderd jaar geleden zou zeker w el een jaar noodig hebben om zoo gewiekst te zgn als een klasse kinderen van denzelfden leeftijd van thans Hel slijten der zenuwen Is het waar dat het tempo van onzen tijd de zenuwen als het ware doet slijten Een dergelijke voorstelling van zaken is bezijden de waarheid Wanneer men twee menschen kon vlrden van wie men met behulp van een of ander apparaat kon vaststellen dat hun zenuwkracht even groot was dan zou degeen die rustig op het land leeft over eenzelfde tijdsverloop zeruwkracbt sparen en degeen die zich aan de geroegens van het groote stadsleven overgeeft zenuwkracht verspillen Doch zermwkracht is geen levenskracht Er bestaan menschen raet een ernstige zenuwstoornis die niettemin zeer larg leven n die wanneer zij niet voortdurend klaagden ook geen enkel spoor van ziekte zouden vertoonen Omgekeerd zijn er menschen met minder levenskracht die zichzelf met ijzeren tucht in bedwang houden en zich zouden schamen wannet r hun zenuwen hun de baas werden Dikwijls genoeg dwingt juist een zwakke constitutie den mensch reeds jong tot ijzeren behcersching van zijn zenuwen en wij kunnen het in de geschiedenis aan de grooten van geest vaak zien dat menschen met een zwak gestel door hun taaiheid buitengewone dingen töt stand wisten te brengen Het schijnt een rechtvaardig evenwicht te zijn dat de natuur schenkt aan de lichamelijk zwakken Het werkelijke energieverbruik bestaat niet hierin dat de eene mensch in zijn leven tienduizend de ander honderdduizend kilometer heeft geloopen ook niet in het aantal uren dat men wakende of slapende heeft doorgebracht Niemand kan van een ander mensch weten hoeveel Indrukken deze per minuut In zich opneer t op hoeveel zintuiglijke reacties hij per minuut IS ingegaan De deelnemers aan een en dezelfde reis zullen geheel verschillende indruk ken opdoen Niet gemoedslndrukken doch de telegrammen welke de zenuwbanen aan de hei senen doorgeven Desondanks is het mogelijk dat de mensch die weinig beleeft minder opgeknapt naar huis terugkeert óaa degeen die heel zijn geest voor al het nieuwe heeft opengesteld en een menigte indrukk heeft opgedaan Er wordt dikwijls beweer dat het moderne JONG leven met zijn veelheid varT rukken onze zenuwen en onze levenskracht sneller doet slijten Wy mogen zeker niet het tegende 4 beweren doch wij kunnen een feit aanvoeren dat het tegendeel schijnt te bewijzen Ivienschen die lang achtereen een saai en eentonig leven leiden vertoongp veel eerder sporen van vermoeidheid dan ZIJ me raid den In t volle leven stonden De gevarieerdheid van vele beroepen de noodzakelijkheid met veie mensc n om te gaan en zich in telkens andere omstandigheden te bevinden de hooit aflatende spanning dus waarin men wordt gehouden verbruikt de kracUten geenszins doch houdt integendeel den njensch jong een bewijs dat het z uvvgesti zooals vele physiologen ook beweren neoif verslijt en voorts een bewijs dat men door zulke omstandigheden niet nerveus wordt De sneRere slijtage waaraan het leven in onze eeuw ons blootstelt IS niet direct toe te schrijven aan falen van het zenuwstelSsJ jJajh aan andere oorzaken = DAMMEH In de Chr Damvereenigmg Rotterdam werd onlangs de volgende opening gespeeld in een partij tusschen Th van Prooyen wit en B C Klijn wart voor de bordenbezetting 1 34 30 17 21 2 3Ö 25 21 26 3 40 34 11 17 4 45 40 7 11 5 50 45 i Tn 34 30 17 21 7 32 28 18 23 Indien zwart 19 23 14 23 en 10 19 speelt is zijn lange vleugel meteen ontwikkeld Aan deii textzet kleeft het theoretische bezwaar dat wit door 37 32 zwart het nadeel kan bezorgen van een overbelasten langen vleugel waarvan wit dan ook terecht gebruik maakt 8 37 32 26 37 9 42 31 20 24 10 41 37 1218 U 31 27 21 26 12 46 41 Positioneel is deze zet niet sterk wit moét nu met 47 42 36 31 41 36 vervolgen waarmede zwart nu reeds rekening kan liouden Door 12 47 42 zou wit altijd nog keus hebben tusschen de voortzetting 36 31 46 41 41 36 en den afruil 37 31 13 7 12 13 47 42 2 7 Zwart belet hiermede 40 34 waarop een damzet volgt door 16 21 27 16 18 22 28 17 12 21 16 27 26 31 37 26 23 29 34 23 19 48 30 19 13 24 Natuurlijk is de dam op 39 34 nog eenvoudiger zonder den tusschenzet 26 31 14 36 31 gedw 14 20 Hier moet beslist 11 17 worden gespeeld 12 17 kan niet wegens2S 20 14 34 40 20 15 24 35 30 24 35 33 29 23 34 39 30 25 34 28 22 17 28 32 5 Nu zwart 11 17 verzuimt volgt 41 38 van wit en ipart kan voor looplg aan den korten vleugel niet meer spelen omdat wit 11 17 en 12 17 met 27 22 verhindert 15 25 14 9 20 16 41 36 10 14 Stend zwart 18 sch op 3 8 10 13 15 16 18 20 23 24 26 wit 18 sch op 27 28 30 33 35 40 42 45 48 49 In dezen stand kunnen zich verwikkellagen voordoen Zwart hsd 20 25 kunnen spelefi e op 27 22 volgt dan 25 34 40 20 re 24 4 40 gedw 18 27 31 22 12 18 37 31 26 37 42 31 18 27 31 22 7 12 met groot voordeel voor zwart Zie cijierstand 20 25 40 34 15 20 en wit staat in een dubbele opsluiting wurult hij niet kan loskomen door het tijdelijk offer 34 29 wegens 23 84 28 22 10 W 33 28 5 10 39 88 12 17 30 39 19 23 28 80 28 34 39 30 17 50 wint Zie cijferstand 20 25 39 34 15 20 en nu kan fit loskomen door 34 29 en indien 25 34 dan 27 22 18 27 28 9 4 13 b 40 29 12 18 of 82 2ini te 21 ge4w WKnt ok 2 17 voigt Sa 23 35 307 33 4 met dam 31 i W 2l 37J31 26 37 j42 22 en wit heelt op verraisendt Wijze een stuk gewonnen Daarom moest zwart bij de slagkeuzé aangeduid met a verplicht 23 34 slaBn Zie cijferstand 20 25 3 34 15 20 34 29 25 34 37 22 18 27 29 9 en nu b 3 14 en wit wint schijf 31 door eerst 40 29 te slaan echter zou 31 22 fout zijnr want dan zou zwart winnen door 12 17 40 29 19 23 28 30 17 50 De verwikkelingen In deze openlngsvarlant zijn uiterst leerzaam en io wikkeld in den cijfer stand staan zwarte stukken op 4 10 15 20 24 zoodat het wel heel diep verborgen ligt dat hier een voortzetting tot een damslag Van wit kan lelden die van ruit 33 over 24 en IS nur 4 loopt over een rij velden die ia de aanvangistelling alle bezet waren Dit is weer eeB nieuwe variatie op de volgende opening 1 3 28 18 23 2 S 33 12 18 8 44 8 7 12 4 49 4 17 21 8 81 27 21 26 6 36 31 20 24 7 41 38 14 20 8 84 30 20 25 9 S r S4 15 20 10 34 29 i m l u 28 38 ts m m SB E m s m w 48 iS HW erplicht 23 3 te ilaan mdat geeft door 27 22 18 27 29 7 1 12 40 29 12 18 32 21 28 17 34 2 l 23 34 2i 22 17 28 43 23 Speelt men In deze opening in plaats ran10 34 28 eerst 10 47 il en zwart 10 18 dan kan na 11 3 29 23 34 gedw 1S 30 39 volgen 12 18a 13 2722b 12 17e 14 33 9 23 34 19 40 29d 24 33 16 38 29 18 24 ISema is 39 34 verplicht wSnt dS atndere voortzettinjrenzijn verliezepd op 29 r23 volgt 24 80 38 24 20 40 45 34 zwart wint vOh schijven op 3fF 33 komt 24 r30 35 24 13 19 24 13 9 40 45 34 met twee stukken verlies ook 43 38 verliest va wel door 24 33 38 29 28 30 38 24 13 19 24 18 9 47 d wit kon hier editer wiaoen ox Inplaatsvan 40 29 te slaan 39 301 en vervdq na 25 34 4029 24 33 28 39 17 28 32 25 Zoo zijn ook de met letters aangegeven voorafgaande zatten stuksgewijze fout hetgeen de beA driegelijkheid van het damspel aantoont e 12 17 is fout omdat wit als aangegevenkan winnen b 27 22 is fout omdat wit Winstverzuimde en a 18 23 is verkeerd omdat zwarthierdoor een schijf had moeten verliezen Wit hadbij b n l al kunnen spelen 13 33 28 24 22 14 27 71 1 X2 18 35 30 25 34 16 40 7 en wmt een stukt REKEN PUZ2LE Op de punten mofeten cijfers wortJen geplaatst zOodat de deeling ia uit te veeren 1 8 L 9