Goudsche Courant, maandag 26 augustus 1940

Way d e geest der voorouders to t ons spreekt Monumentale gebouw eeuwen zien U aan Telkens weer wanneer wij op een van onze zwerftochten ergens in een vergeten gehueht zoo n kostelijk oud bouwwerk ontdekken een schilderachtig poortje of een loiBkerk groot genoeg om tien maal het mwoneraantai van het plaatsje te herbergen of ran die prachtige kasteelen waar men als twintigste eeuwer nog het avontuur van de Hiddeleeuwea vermoedt dan voelen wij het ab een smaad en en gemis dat zoovele jongeren en ook onderen daar langsheen Jagen omdat zij nu eenmaal niet geleerd hebben die schoonheid te zien Hier ia een beschamende lacune in het onderwas Een ruimere plaats voor hét onderricht in de geschiedenis van de bouwkunst zou een weldaad zijn in meer dan een opzicht In onderstaand artikel een pleidooi voor de wijziging in dezen zin 2oo hier en daar bezit Nederland nog van tiie schilderachtife oude gebouwtjes als bijvoorbeeld de gildehuixeh Hier net men bet uit 1634 dateerende KorendraRcrsbuisje te Franeker in den gevel het beeld van de Korendrager Tak en lyn korenmeter de korendragers moesten het huisje deelen met de turfdragers en de brandspuitgasten Kunst u m het algemeen de spiegel van een tijdperk De bouwkunst is dat wel in het bijzonder want hier spreekt tot ons m groote duidelijke lunen de mentaliteit van een geslacht dat een of meer generaties voor ons heeft geleefd en gewerkt en zijn upvattmgen heeft neergelegd in duizend sn één verschillende bouwwerken van het kleinsie poortje tot de machtigste kathe Jraal Het merkwaardigste is dat vrijwel alle gebouwen uit een7elfdcn tijd ook een welfde ODvatting naar stijl en structuur vertoonen De vorm waarin men zijn zin voor het nuttige en het schoone vnstlegde was meer dan een modegril hier ontwaart Meer 3andacht voor het onderwijs in bouwkunst gewenscht Overzicht van de oude Ridderzaal in feestdos te s Gravenliag Naar een plaat van Pothoven enkel voorbeeld te noemen hij zal in Frineker behalve het vermaarde stadhuis het kleme maar schilderachtige Korendragerjhuisje weten te vmden m Delft zal hij niet alleen het grachtenschoon in zich opnemen maar behalve de kerken en hpt raadhuii gaan ziert naar de kostelijke Oostpoort hjj zal gaan letten op den vorm van gevelsteenen inscripties de waarde van gevelsteenen hij zal kleurige wapenschilden ontdek ken het Delttsche Gemeenlandshuia om een ander voorbeeld te noemen Enfin duizend e n een groote en kleine dingen zullen hem onverwacht schoonheid openbaren Daardoor kan hij slechts te inniger de verbondenheid gevoelen met het land waar h j geboren werd Bovendien zou een dergelijke vorm van onderwijs zich uitstekend leenen voor aanschouwelnk onderricht dat wil zeggen de leeraar kan met zijn leerlingen liefst in kleine groepjes er op uit trekken om In eigen omgeving besprekingen te houden aan de hand van de gebouwen zelf Dit soort Qpderwijs zou ongetwijfeld van blijvende waarde zijn omdat hetgeen de kinderen hier leeren leeft het is van bliivende waarde Hier ontvangen zg iets waarmede hun geheele verdere leven verrijkt wordt Bovendien komen nog vele andere gebieden als de folklore aan de beurt om zoo terloops te worden besproken terwijl dit onderwus zien uit den aard der zaak geheel zal aansluiten bij de vadeflandsch geschiedenis die hierdoor ook al weer fleuriger wordt Meer zakelijkheid en werkelykheidszin m het onderwijs vooral in het middelbare dat is ons inziens de richting waarin gestuurd dient te worden Let op uw omgeving Hebt ge nog nimmer de ontdekking gedaan in uw woonplaats of op een toertocht dat steenen geoouwen als het ware bezielcf kunnen zijn Dat zij u aanzien Velen ziin in dit opzicht helaas ziende blind of de schoonheid van vergnisde door de eeuwert bestoven en verweerde muren laat hen onverschillig Zij maken het gezegde waar dat men het meestal maar ten onrechte zoo ver mogelijk van huis en haard dient te zoeken Helaas want wie de schoon heid van ziin eigen land voorbiigaat zal het nooit ech leeren kennen En toch zijn we er aan gehecht wfint terug gekeerd van een reis in den vreemde doet het lederen Hollander weer prettig aan den voet op vaderlandschen bodem te zetten dan voelt hii dat er tusschen die steenen gevaarten en hemzelf een onzichtbare band bestaat Jam mer dat dit besef meestal lechts enkele dagen duurt Dan is alles weer heel gewoon Mmr het is niet zoo gewoon Er is in werkelijkheid zoaveel bezienswaardlgs dat het van alle kanten op u aanstormt Rechts 1 Zoo zagen de steden er uit in den tijd vait onze voorouders Gezicht op oud ilergen op Zoom Links Helaas heeft Middelburg beroemd om zijn eerbiedwaardige gebouwen schade geleden aan di historisch schoon de torens van de uit de twaalfde eenw dateerende AbdU sijn gelukkig totaal onbeschadigd gebleven zich m den regel tevrreden stellen met de behandeling van den Griekschen tempel en wat daaraan vast zit Blijkens de ervaring IS dit beproefde rec pt echter niet toereikend om wezenlij schoonheid te leeren onderscfleï35n ntfwerken uit eigen tijd Meer aandacht voor de bouwkunst op Middelbare schalen gewenscht Inderdaad het zou zeer gewenscht z jn dat op lagere en middelbare scholen waar het kunsthistorisch onderwijs toch al zoo stiefmoederlijk bedeeld is den scholieren een of twee uur m de week ondei richt te geven in de verschillende bouwstijlen aan de hand vafn afbeeldingen van de representatieve gebouwen welke men m ons land kan vinden Wat zou dit tot gevolg hebben In de eerste plaats een beter begrip van de architectuur en een Varmere spontane belangstellinl van hef opgroeiend geslacht Wanneer de le erting met vacantie ergens vertoeft zal hij er behoefte toe gevoelen eens te gaan kijken naar dat en dat gebouw waarover ze eens zoo n interessante les met lichtbeelden hebben gehad Om een Ranaissadice gcvei v ecii gesloten kaï takter heeft De gevel is als het ware doorbroken mei vensters men een diepere beteekenis Wanneer een lyl als Romaansch Gothiek of Barok al gemeen verspreid toepassing vindt dan omt het omdat dergelijke stijlen weerKlank vonden bij de menschen van een bepaalden tiid Daarin zagen zij hun idea en an levenshouding belichaamd en oasten lerhalve geen willekeurige andere toe die overleefd was Wie de ontwikkeling van de bouwkunst vafi den vroegsten datum tot heden bekijkt net dat het een Wisselend spel tusschen ntersten is waarbij steeds weer gezocht vordt naar de blijvende waarden die een eneratie zullen overle en ledere men chengroep vindt vanzelfsprekend een aniere oplossing Het kan zijn belang hebben in deze dagen nu men met vicantie a t ar nog eens op te wijzen ditmaal te etten op de tallooze bouwwerken die ze imringen sommige leeliik andere schoon Ons land bezit nog talloos vele schildtrichtige gebouwen welke waarlijk juwee n genoemd verdienen te worden d spreende getuigenissen van vorige generates DE STEENEN JUWEELEN DER OUDHEID Om het even of ge nu staat voor Haarzuylen de Doorenburg Doorwerth of tusschen moderne Amsterdamsche huizencompleicsn als bijvoorbeeld op het Mercatorplein al deze gebouwen hebhen naar eigen trant u le s te zeggen Er hangt een sfeer rondoTi die speciiiek eigen i voor een generatie die is of was er ligt het streven van een geslacht in besloten meest Sil een streven naar schoonhe i oprechtheid toonen vin wilskraehft maar f soms G this ehe travas van een kloostergang ts Utrecht ook de karaktorlooze teekenen van domheid Dat IS het grootel voordeel van den toerist die zich op reis eens goed de oogen uitvrijft hij ziet wat schoon tn goed en daardoor ook wat leeliik en afgestompt is Hij leert te onderscheiden Wie hiervan eenmaal den smaak te pakken heeft hjj zal overal langs gaan met een critisch bewonderend of afkeurend oog Het begmt al met het onderscheiden van die verschillende bouwstijlen Benamingen al Romaansch Gothiek Renaissance zijn den meesten ni t vreemd maar zooals J J Vriend in zijn Bouwkunst m Ons Land Uitgave Scheltenaa en Holkema Adam een buitengewoon interessant en populair geschreven boek dat wij gaarne aanbevelen uiteenzet waaneer het op onderscheiden aankomt beginnen de moeilnkheden Wil nemen een deel van zijn betoog hierover a Anders wordt het echter wanneer het OD onderscheiden aankomt Dit wotdt te moeilnker naarmate men de bouwkunst uit de afgeloopen eeuw of iie van onzen ei en tijd nadert Zoo ergens dan laten ons daar de verschillende etiketten waaronder we alles gaarne onderbrengen m den steek Ons land zorgt voor zijn oude monumenten Talrijke kerken kasteelen monumentale gebouwen en poorten werden in de afgeloopen jaren gerestaureerd terwijl vele steenen getuigenissen van hei verleden in de komende jaren nog onder banden geniNBea nlM werden Waarom moet de leek een gevel uit de Rer ai sance met kolommen enz hooïeliik bewondTen en bohoort hij prompt ziin afkeuring uit te spreken over 19de eeuwsehe bouwwerken waaïaan men toch ooeenschiinliik dezelfde elementen vindt Hier stokt iets hier aaot een kloof die nauweIliks door woorden byerbniggen lilW Slechts een aesthe K norm die m i zich na veel moeite iJH jgemaakt heeft en een scherpe intuïtie kunnen hier uitkomst èevcn la tncht Sint Servaaakerk Boinaaasdie bouwstijl be stichting gaat terag tot de ende eenw vergroot m de elfde eenw De Westbouw dateert uit de tweede helft iiS Znldportaal oJt plm IZlOr de tegenwoordige gewei en li r Mnnflakken met liseeven tm rondboogfriezen in aanslnltittfe op het Bim Adaehe kerMvpe De middontoren i van 1896 Links zi t piea de Sint J ft c M n moet als het ware beschikken over een toetssteen om het gehalte van de bouw Vlerken elk in hun eigen specifieke uitingen op de juiste waarde te kunnen toetsen En zulk een eisch is nu eenmaal aan het publiek met te stellen Verschillende middelbaren scholen geven eenig inzicht met een algAneen aesthetics die echter flverwegend wprdt toegepast op schilderen b ldhouwkunst D bo iwt t m t