Goudsche Courant, maandag 26 augustus 1940

GOUDSCHE CGtBANT Dinsdag 27 Ai ustus 1940 NIEUWSBLAD VCX R GOUDA EN OMSTREKEN Jwreaiie No 4ïO Directenr t mSTKR Postgiro 484M Bur Harkt SL Tel 1749 Nieuwe orde terlijk de naaktheid schoon de kunst heeft waarde p zichzelf de zeden volgden vrij de losheid der ouden na en de staatsdwingelandij vond men tefug bü de oude Grieken Het naturalisme kreeg een oorsproneltjk karakter de Middeleeuwen 1 niets van de natuur noch van de aarde noch van den mensch tenzij over de kerkvaders en Aristoteles heen de Renaissance wil de natuur rechtstreeks waarnemen ontleden Oiedeleven Het spreekt vanzelf dat deze beweging zich daarom vrij moest maken van de autoriteit die in de i iddeleeuwen gegolden had dat het individu en het individueele den boventoon voerden en vandaar dat er een Hervorming moest komen Ziedaar in het kort een beeld van dit groote tijdperk uit de geschiedenis Het beeld van de Renaissance is er een van heftige botsingen tusschen oud en nieuw traditie en vooruitgang onderwerping aan het gezag en bandelooze vrijheid autoriteitsgeloof en individueele gewetensvrijheid dogmatische formuleering en bruisend gevoel i één woord de Renaissance de Wedergeboorte is de geboorte van een nieuwe wereldorde Nadruk verboden DE hervoTming is niet plotseling gekomen als een godsdienstige revolutie zü was Ot evolutie die mede moest ontstaan j een logisrfi gevolg van het denken wijsgeeren dat een anderen geest een nieuwe wereldbeschouwing voorlitreidde Vooral de vierde kruistc ht maakte ie Westei sche ridders en priesters bekend met de oud Grieksche be chaving en wetenschap Aan de universiteiten werd voortaan niet meer tUeen de Augustijnsche godgeleerdheid maar ook de Aristotelische wijsbegeerte bestudeerd waardoor het denken onnoemelijk verruimd en TCTTÜkt werd De invloed van Aristoteles De rationalisten namen Aristoteles over met de commentaren van den Itoorschen wijsgeer Averroës wat niet preCfes tot Christelijke consequenties leidde De godgeleerdheid werd op den achtergrond geschoven en men hechtte geen belang aan de overeenkomst tusschen geloof en rede Men verwierp de openbaring wel niet maar de menschelijke wetenschap steeg daarnaast in zeer hoog unzicn Deze beide zijn van een andere orde misschien liestaat er een dubbele waarheid zoo redeneerden deze rationahsten Daar kwamen de traditionalisten tegen op Zij verwierpen den heiden Aristoteles omdat zij vreesden voor de zuiverheid van het geloof en sloten zich nog nauwer aan bij Augustinus Tusschen deze extremistische scholen in stonden Albertus de Groote en Thomas van Aquino die trouw wUden blijven aan kerk en Christendom maar tegelijk vol bewondering waren voor de Grieksche wetenschap Daarom zochten zij naar een harmonie en bouwden in de scholastiek een ynthese op van oude menschelijke wetenschap en christelijke waarheid Onder den invloed van Aristoteles ontwikkelde zich ook de wetenschappelijke waamemingsgeest Reeds Albertus de Grbote prijst de inductie ket aanvoeren van elementen uit de annelijke w afneming om aan de haiW daarvan een algemeene stelling op te bouwen Het is dan ootó niet ten onrechte dat hy met Thomas de eerste moderne wordt gerioemd daar zij d waardeder zuivere natuurwetenschap erkenden De dertiende eeuw was het hoogte Pupt der middeleeuwsche beschaving de gothiek schiep haar prachtigste BUITENLAND DE OORLOG IN DE LUCHT Engelschen verloren gisteren 74 toestel l n Weer vijanfle lüke vliegtuigen boven Berlijn Naar zooeven bekend is geworden aldus het D N B heelt de Duitsehe luehtmaeht gisteren 67 Britsehe vliegtuitcn in liiehtgevechten neergdtaald Zeven Britsehe toestellen werden op den beganen grond vernield Achttien Duitsehe vliegtoigen zijn niet teruggekeerd In den afgelqopen nacht is te Berlün en omgeving weer luchtalarm gemaakt Verscheidene vijandelijke vUegtnigen trachtten Berljiin aan te vallen doch Mij werleÉ reeds in de bni rt van Braédonburg door lochtdoelgesckki jen zoeklichten gedwongen terug ie keeren aldus het U N B Een vliegtuig vloog op groote hoogte over het stadsgedeelte van de rijkshoofdstad Bommen werden niet oitgeworpen italiaansche duikbooten Hl de tropen Zij surveilleeren in de golf van Aden de Roode Zee en den IndischenQceaan Onaangename verrassing üoof Engelsche scheepvaart stofgoud en ivoor in de Roode Ze Zonder ophouden controleerden Ee duikbooten de Engelsche scheepvaart naar en vanu Indië en het Verre Oosten Eerst later zal de wereld te wetenkomen zoodra het oogenblik daarvoor is aangebroken m hoe sterkemate de Italiaansche onderzeeërs erin geslaagd zijn in de Golf van Aden de Roode Zee en den Indischen Oceaan de Engelsche verbindingenter zee met Indië Egypte en ZuidAfrika te belemmeren De waakzaamheid van de Italiaansche onderzeeërs die in efen Egyptisch blad barrière des doods worden genoertid heeft de vaart ifit Egyptische havens op Jndië en omgekeerd vrijwel onmogelijk gemaakt De gevaren welke de schepen op deze route liepen waren lang niet denkbeeldig de Britten hebben het grootste respect aan den dag gelegd voor hun onderzcesche tegenstanders Zoolang Italië nog buiten den oorlog stond bedienden de Engelschen ziöh voor de vaart in de Roode Zee en de Gk If van Aden van kleine kustvaartuigen die zeer gemakkel k kunnen manoeuvreeren en waarmede de inboorlingen goederen en leyepsallddelen plegen te vervoerei Deze kleine vaartuigen bewezen dei Engelschen uitstekende diensten daajr zij ten gevolge van l un geringèn diepgang uitermate geschikt Zijn vèor het kust verkeer Sedert de verschijning van Itafiaansche duikbooten I hebben de Engelsehen het gebruih van deze scheepjes geheel moeten opgeven Tropische hitte Verder vestigt men er hier de aandacht op dat de Engelse len thans getroepentrans noodzaakt zijn om elk port en elk convooi van lachtschepe n i h It in het verleden De Renaissance een tijd perk v cm geweldige gisting De geestel ke omwentttUng bracht revolutie op velerlei gebied monumenten kathedralen kerken en raadhuizen er was eei heid in vele dingen vooral in het geloof de katholieke kerk was in haar hoogsten bloei Het begin der kentering In de volgende eeuw begon echter de afbrokkeling der christelijke eenheid en de kentering der geesten De honderd jarige oorlog tusschen Engeland en Frankrijk deed het nalionaliteitsgevoel ontwaken in der staat kwam de democratische gedachte op en er begonnen zich reeds leekenen te vertoonen van klassenstrijd en opstand tegen het gezag Het Volk begon zichzelf bewust te worden de volkstaal schiep reeds litteratuur De katholieke kerk werd door Philips de Schoone vernederd waardoor haar gezag bij het volk zeer sterk inkromp de pausen van Avignon tijdens de z g Babylonische gevangenschap werden bijna vazallen van den Franschen troon en de Curie werd een wereldsch hot De groote scheuring met haar tegenpausen verminderde nog jieer het aanzien der kerk en de eerste volksketterijen verhieven zich tegen hel pauselijk gezag De scholastiek de thomistische wijsbegeerte verloor zich in deze eeuw van verval in letlerzifterij en afbrekende kritiek slak allerwegen het hoofd op Willem van Ockham De philo ophie van Willem van Ockham of Okkam oefende grooten invloed uit op de latere denkwijze Hu was de vader van liet conccptualisme en verdedigde de volkssouvereinitcit tegen de tyrannic het wereldlijk tegen het pauselijk gezag Dit conceptualisme verbreidde zich ongelooflijk snel Zelfs katholieke godgeleerden als Suarez kwamen onzer zjjn invloed Luther en Melanchton Hobbes en Locke Descartes en Leibniz werden gevormd in het Okkamisme Dit philosophische stelsel ging samen met een grooten vooruitgang der overige weienschap waarschijnlijk doordat hel de aandacht vestigde op het individueele en de waarneming Reeds in dé eerste helft der 14e eeuw w as er een Parijsch rector die de wetten der zwaartekracht vermoedde en aldus een voorlooper was van Galilei en Descartes en ook gaf Nicole Oresme reeds een aanduiding van de leer van Copernicus Die myitieken Als een reactie op het dreigende sceptisme der wijsbegeerte op de toenemende zedeloosheid en ketterij jflen de katholieke geloofsleer is het n schilderij van RJfaël dat typisth een der hoofdgedachten van de nee weergeeft het teruggrijpen naar motieven uit de mythölo tische oudheid mysticisme te zien dat zich van de wereld afkeerde en troost zocht in het bovenzinnelijke De middeleeuwsdie wereld ging haar ondergang tegemoet en vertoonde dezelfde leekenen van verwording als duizend jaar vroeeer de Romemsche cultuur De groote mystieken in dezen tüd van overgang zün Gerson meester Eckhardt Tauber Suzo Nicolaas van Cusa en in ons land Ruusbroec Geert Groote en Thomas a Kempis Renaissance en Humamstite Als een uitvloeisel van de veranderde mentaliteit zijn te beschouwen de Renaissance en het Humanisme De Renaissance is dat groote tijdperk van gisting waarin de moderep wereld geboren werd Het was een eeuw van koken en zieden een strijd tusschen de oude en de nieuwe wereld waarj r het nieuwe zegevierde een tijd vo leven en beweging Een nieuwe geest nam bezit van de mcnschheid Kerk en staat kunst en wetenschap hemel en aarde zagen er anders uit dan voorheen De openbare zcdelgkheid verzwakte bij het volk den adel en de geesteiykheid in kloosters en abdijen De geheime diplomatie met haar slimheid en bedrog begon zich te ontwikkelen De Vorst van Macchiavelli werd het model voor de moderne staatslieden Vooral het geloof in het gezag ging verloren de boeren verhi en zich tegen de heeren steden en edelen tegen de vorsten de geloovigcn tegen den paus Het geloof in de autoriteit verminderde en de individualistische mystiek won veld Zoo werd het lai gzamerhand aan iedereen duideli dat er een hervorming moest komen en deze kwam niet in vrede de sterke driften van dien tijd hebben geweldige omwentelingen en oorlogen veroorzaakt r 11 De groote Italiaansrhe dichter Dante Alighieri een der schitterendste vertegenwoordigers van de Renaissance Het portret is de reproductie van het gedeelte van een fresco voorstellende het Paradijs door Giotto Von omen V P B correspondent THANS nu SomalUand geheel in Italiaansche handen is gevallen kan een tip worden opgelicht van dén sluier waarmede tot dusvtrre de actie van de Italiaansche duikbooten in den Indischen Oceaan was bedekt Zij hebben bü de verovering van de Engelsche kokSnie een belang rijke rol gespeeld Zü hebben daarbij ten gevolge van de buitengewoon hooge temperatuur van het water in de tropen de gk eiende onafgebroken zonn itte en de doorzichtigheid van het water tot op gtoote diepte te kampen gehad met moeilijkheden zooals men die in de Middellandsche Zee slechts in beperkte mate en in de Noordelijke zeeën in het geheel niet kent Over de werkzaamheid van de Italiaansche duikbooten in de Roode Zee de Golf van Aden en den Indi schen Oceaan is tot 9 dezen dag om begrijpelijke redenda het stilzwijgen Ontdekkingen en uitvindingen Bü den grooten vooruitgang van wetenschap en kunst kwamen de ont dekkingen van de Nieuwe Wereld en andere onbekende gewesten en beschavingen de boekdrukkunst het kompas en het buskruit werden wc reldbeheerschende uitvindingen Copernicus Kepler en Galilei leerden de verbaasde menschheid de wereldordj kennen De physiologische en anatoniische studie ontdekten de geheimen van het menschelijk lichaam en de democratische beweging der ketteryen deed de individualiteit ontwaken Wiclef en Hus vonden tallooze aanhangers Mer verbrak de kluisters der middeleeuwen ruimte en rijkdom is er in verhoudingen De nieuwe methoden herschiepen de wereld De val van Constantinopel Een groote gebeurtenis was in ditopzicht de val van Constantinopel in 1453 waardoor vele Byzantijnsche geleerden naar Italië uitweken met oudehandschriften en gedachten Plato enAristoteles waren bij hen niet vervormd door de systematisatie en despitsvondigheid der latere scholastieken en zij werden als grOole meestersin de wetenschap éer oudheid inItalië ontvangen Ook daar gingen de oogen open voor het verleden men pQtdekte antieke tempels en beelden men zag nieuwe schoonheid en de kunst der Goten de wetenschap der scholastieken werden verworpen door hen die voor ware kunstenaars en geleerden wilden doorgaan Het tiumanisme ontwikkelde zich snel De philologie ontstond door de liefde lol de oude talen de eerste cntisch vastgestelde teksten werden gedrukt J Letteren er kluist baseerden zich op de heidensche oudheid en voerden een heidensch leven in de maatscliappij in de mythologie vond men dich bewaard Thans echter blyl t dal het aan de duikbooten is gelukt het Engelsche scheepvaartverkeer door de Roode Zee en de Golf van Aden in hooge mate te belemmeren en te benadeelen De operalies van de Engelsche vloot in deze wateren wterden nauwlettend gadegeslagen door de duikbooten De Engqlsche oorlogsbodems of de Engelsche convooien konden geen beweging uitvoeren of aar Italiaansche zijde was dit onmiddellijk bekend Belemmerd beepvaartverkeer De onverwachte aanwezighed van Italiaansche duikbooten in deze omgeving heeft tot resultaat gehad dat het Engelsche £ cheepv artverkeer vooral in de Golf van Aden én de Róode Zee beperkt werd tot kustvaart van zeer kleinen omvang De Engelsche koopvaardijschepen wagen zich niet meer in de open zee en varen angstvallig zoo dicht mogelijk I onder te kust Groote vlootoperaties zijn d Mr de aanwezigheid van de duikbooten geheel uitgesloten en tevens is de kdp ingedrukt a n den levendigen sluikhandel iii wapens BALKAN Büeenkomst te Agram DE VAN ZWBÏKOWrrsi De Zuid Slavische rainisterpresidantZwetkowitsj heeft gisteren by de opening van de regeeringszitting in degouden zaal van het Banaatsgebouwnaar aanleiding van den eersten ver iaardag van de onderteekening van deServischKroatische overeenstemming SporazumJ een rede uilgesproken Higwees op de binnenlandsche politiekebeteekenis van de door hem op 26 Aug 1939 in opdracht van den prinsregentmet den Kroatenleider en plaatsvervangenden premier dr Matsjek bereikte overeenstemming welke alleconflichten heeft ppgeheven en hel gemeenschappelijke vaderland van deServen Kroaten en Slovencn op hechteen gezonde grondslagen heeft geplaatst j De bttitenlandsche politielb Omtrent de bijeenkomst der ZuidSlavische regéering in Agram is in een officieel communique medegedeeld De regeering der nationale overeenstemming heeft hsire bijzondere aandacht gewijd aan de problemen der builenlandsche politiek Zy voert een politiek van behoud van den vrede voor ons volk en van oprechte en vriendschappelijke poliüeke en economische samenwerking menwerkingmet alle buren vooral met onze gro9te buren Duitschland en Italië De regéering wenscht echter ook bü deze gelegenheid in het licht te stellen dat de vriendschap met Duitschland en Italië in overeenstemming is met de levensbelangen van ZuidSlavië Ook Joodsche kwesU behandeld V an welingelichte Zuid Slavische zijde wordt gemeldt dat de Zuid Slavische regéering in haar zitting binnen het kader van haar groote hervormingen ook de Joodsche kwestie heeft behandeld De Joden zullen in ZuidSlavië in het vervolg van alle invloedrijke p litieke en economische posities worden uitgeschakeld Als irgent beschouwt de regeering de uitschakeling der Joden uit den handel in levensmiddelen De conferentie e Krajowa uÜbkiAiandelingen heKvat De leiders der Bulgaarsche en Ree meensche delegaties zijn weer naaf Krajowa teruggekeerd Maandag hebben zij een langdurige bespreking gevoerd De besprekingen tusschen de technische commissies i duren voort Thans zijn de miUtaire de juridische en de financieele commissies bijeen De geheele openbare meeningjin Bulgarije wacht met spanning het eindresultaat vah de onderhandelingen af Dit wordt in den loop van deze week vefwacht in Oostelijke richting te doeiv begeleiden door een aanzienliike getalzeestrijdkrachten ten einde dez transporten te beveiligen tegen eventueele aanvallen van duikbooten Bijde inscheping van de Britsehe troepenin de havens van Somaliland hebbende Engelschen de hulp moeten inroepen van al hun oorlogsbodems diezich in de vlootbases van de Golf vanAdert bevonden ten einde de evacuatie zondet stoornis te doen verloopen Door de aanwezigheid van Italiaansche duikbooten in de Roode Zeewordt de bewegingsvrijheid van de Engelschen ter zee hoe langer hoemeer belemmerd x Met hoe groote moeilijkhe n do bemanningen van de duikbooU n in deze wateren te kampen hebben blijkt uil een kort gepubliceerd bericht over de werkzaamheid van deze vaartuigen Ten gevolge van de ontzettenda hitte welke op dfeze hoogte heerscht stelt het oponthoud in een duikboot bijna bovenmenschelijke eischen aan de bemanning De onbeschrijflijic hooge tem peratuur maakt het verblijl tot een hel vooral omdat het onder water ev heet is als aan de opper vlakte wijl hét water tert gevolga van de onafgebroken zonneftitte nipt afkoelt qn juist in het tegenwoordige seizoen stijgt de temperatuur tot zoodanige hoogte dat de nfensch er bijn onder bezwijkt VooraJ bij hel onder water varea worden de machinedeelen in de duik booten aoo heet dat men ze bijna niet kan aantaken Telkens weer komt het jroor dat de r aJlschappen bü het uit voeren an herstellingen brandwonden aarj de handen oploopen Alleen diegen die door langdurig vcrblij in de tropen aan de hitte gewoon zijn kunnen f het in deze booten uithoudea