Goudsche Courant, zaterdag 14 december 1940

Jacob Roggeveens verdere reis Met een zeer gedunde benaiMiBg kwaia mi Mee jaar later ap da Avonturen op Koraaleilanden gevecliten met reede vaa Texel aai Papoea s proces met de O l Compagnie enz Jacob Roggeveèns verdere reis N A hun bezoek man het Paascheijand letten Roggeveen en zün metgezellen hun reis voort Eerst stevenden zy Oostwaarts om Davisland te zoeken dat zij meenden te z n voorbUgezeild daarna zetten zy koers naar de door Schouten ontdekte Tuamotu eilanden Zy vonden op 15 graden Zuiderbreedte een klein koraaleiland en den volgenden nacht brachten zy door in een ko raaleilandenarchipel waar vele klippen en rotsen gevaar opleverden éa waarvan de Afrlkaansche galei die op een rif liep het slachtoffer werd Het schip met zün geheele lading ging verloren Op de lage kust van het koraaletland brandden eenlgc houtvuren en er werden onmiddellijk In deze richting een paar musketschoten gelost t i einde den inlanders respect in te boezemen voor de bezoekers en hen te verhinderen de in het ongereeèe geraakte vloot aan te vallen Het toeval wilde merkt Behrens op dat er eenlge slachtoffers war Dé verschrikte Inlanders trokken zich naar de andere zijde van het eiland terug In dergelijke omstandigheden schrijft Behrois is het goed niemand te vertrouwen want men weet dat de bewoners van de kusten der zeeën zeUs in Europa pogen zich t verreken ten koste van schipbreukelingen en dat zij zelfs de overlevenden pogen te dooden on de schepen te kunnen plunderen Overdag bemerkte men pas goed het gevaar van de koraalriffen waara an men had blootnstaan Het was een wonder dat da drie sutepen geen schipbreuk hadden geleden Vyf dagen had men noodig om üit de gevaarlijke zone te komen Vijf mannen bleven op het eiland achter Tij haddei openlijk de officieren 99Mt him messen bedreigd en de kapitein had gezworen hen te zullen ophangen als zU het waagden zich op hst admiraalschip te melden Zij durfden er daarom niet heen gaan en toen mierhandelaars hen gingen opzoeken om nog eens met ben te praten en hun lijfsbehoud te beloven openden zy uit het struikgewas het vuur op hen Men liet hen dus aan hun lot over waarschyniyk hebben de bewoners van Tuamotu op hen den dood van hun verwanten gewroken toen de voorraad kruit der ballingen op was Dit heeft zich afgespeeld op het eUand Taha door de Hollanders Noodlotseiland genoemd Hen vond er een overvloed van cocosnoten tcrwyi Behrens beweert dat hy er niet aan twyfelde of men zou er paarlen vinden een verwachting welke door de feiten is bevestigd waarom men heden ten dage dezen archipel vaak de PaarlcUanden noemt Alvorens te vertrekken had men gelegenheid de inlanders goed op te nemen Hun licha men warm geheel getatoueerd Zy droegen lansra van e è 7 meter lengte en waren steeds in groepen van SO è 100 byeen Weldra brak aan boord muitery uit Da bemanning was bang geen aoldy te zullen krygMi gezien de gevaren verbonden aan de vaart in deze streken Volgens een toen geldende wet konden de opvarenden van een schip dat verloren ging nameiyk geen enkelen eisch stellen ten aanzien van de soldy Eerst toen de kapitein onder eede had verklaard dat hy onder alle omatandigheden aan de mannen zou betalen hetgeen hun toekwam jr kalmeerde de stemmmg £ n hy heeft woerd g oudan Onbekend met èaunoapenen Ifan kreeg verscheidene landen in het gesbd t tn BRM liad ktt voorde dat het steeds 2 mooi weer was Overigens was de vaart in dezen archipel die 90 eilanden omvatte zeer gevaarlijk daar al de eilanden door onzichtbare klippen waren omgeven Tenslotte kwam men aan bü een hoog rotsachtig eiland van vulkanischen oorsprong het tegenwoordige Makatei Vyftig mannen gingen aan land zy naderden het eerst in sloepen sprongen dan in het water hun musketten het kruit en lood zorgvuldig boven hun hoofden houdend terwyi hjm aan boord gebleven kameraden op de op het strand verzamelde inboorlingen vuurden teneinde hen te verBinderen te dicht in de buurt te komen De inboorlingen die geen vuurwapenen kenden en van wie er trouiyens niet één getroffen bleek te zyn kwamen onbevreesd de blanken tegemoet en hielpen hen by het zoeken naar kruiden voor de zil n aan boord He gebruik van onbekende kruiden zou wel eens fataal hebben kimnen zün want vergiftige planten komen in deze streken veel voor Het hoofd der inboorlingen kreeg als belóoning glazen kralen en andere snuisteryen Deze geschenken schenen evenwel geen druk op hem te maken kralen waren vflor hem niets byzonders hij had er zooveel hy wenschte en bovendien waren het dan nog echte paarlen Hy droeg om zyn armen en om zyn middel snoeren van parelnrloer die wel 600 gulden waard waren Het bezoek aan het eUand werd herhaald en men verzamelde zakken vol met kruiden die den zieken aan boord binnen enkele uren genezing brachten Men noemde het eiland daarom Eiland van Verkwikking Het herstel kwam zoo snel tot stand dat men tenslotte geen rekehing meer hield met de instructies welke waren gegeven Het kwam tot oneenigheid met de inboorling gevechten volgden en aan beide zyden werden zware verliezen geleden het opperhoofd der Papoea s was één der eerste slachtoffers Behrens rapporteert dat de bergen van kaki in de zon op bijzondere wyze glio erden hy voegt eraan toe dat dit Étellig werd veroorzaakt door de waardevolle stoffen die zy bevatten Zijn diagnose was niet slecht een maatschappy met een kapitaal van vele millioenen wint er in onzen tyd waardevolle fosfaten De tets wordt ooortg et Roggeveen belegde een scheepsraad om te besluiten wat er nnoest worden gedaan want zijn instructies voorzagen er niet in dat hij verder zou gaan dan tot waar hy nu was gekomen Persootiyk voelde hy e M el voor Nieuw Zeeland te ontdekken Anderra wilden zich op een ander eiland vestigen er de taal leeren en zich vertrouwd maken met de bestaansvoorwaarden Behrens merkt te dien aanzien op dat het gemakkeiyk moest zyn in goede harmonie met de inboorlingen te leven als men dat wilde Het resultaat van de besprekingen was dat men de reis zou voortzetten in de richting van Indië Men voer dus in No d Westeiyke richting Eenige daiten later kwam men by drie hoog uit de zee oprüzende zeer mooie eilanden die werden bewoond door inlanders diè knap van uiteriyk en zeer sympathiek waren Het waren de best gebouwde menschen die Behrens tot nu toe in de heele Zuidzee had gezien zy waren wat hun huidskleur betrof bijna even blank als de Europeanen zij tatooéerden üch niet en droegen om hun hals slingers van beerlyk geurende prachtige bloemen Op hun hoofd droegen zy aardige strooien hoeden In hun prauwen brachten zy visschen cocosnoten ananen en allerlei andere verrukkeiyk vruchten De Hollanders hadden de Manna eilanden in den Samoaar chipel bereikt Zy noemden deze eilanden da Baumann eilanden Met leedwezen heschen zy de zeUen en voeren weer weg doch zy vreesden een storm en durfden hun vertrek niet uitstellen Den tweeden dag zagen zy twee cilanden die zy voor het Cocoseiland en het Verraderseiland hielden indertyd ontdekt door Schouten Den volgenden dag passeesden zy twee andere nog grootere eilanden doch zy deden niet eens pogingen aan land te gaan want 4 bemanning was al zoo gedund dat men niet kon riskeeren nieuwe verliezen te lyden Dagen lang zag men dan geen nieuw land De zieken stierven in zóó grooten getale dat men eens zelfs op één dag vyf dooden had Niet alleen de gevreesde scheurbuik doch ook de dysenterie eischte vele slachtoffers Behrens verklaart op zyn manier die ziekten Tengevolge van slecht voedsel en dito dranken wordt het bloed dik en circuleert niet Geen hartelijk welkom Eindeiyk kregen de schepen Nieuw Engeland in zicht Een zwerm inboorlingen kwam hen in prauwen gezeten tegemoet zy stelden zich aan als waanzinnigen Zy klapten in hun handen rukten zich de haren uit het hoofd aarop lieten zy een regen van pyien spiesen en keisteenen op de schepen neerdalen De blanken antwoordden met kogels en dooden eenige inboorlingen waarop de overigen op de vlucht gingen De dappersten der blanken zetten hen in een sloep achterna doch nauwelyks was de sloep in zee gezet of een onverwachte windvlaag dwong ds schepen hel ruime sop te kiezen Over een vry grooten afstand voor de kust was het water zeer on diep en de matrozen moesten hun sloep een eind over een steenachtigen bodem voortsleepen alvorens aan land te kunnen gaan Onmiddeliyk daarop trad de duisternis in De op het strand staande hutten waren leeg doch uit het bosch klonk een afgrijseiyk gehuil Er waren veel cocospalmen en daar men geen byien had moest men zich tevreden stellen met verlangend te kyken naar de heeriyke vruchten die te hoog hipH n om er by te kunnen Dk nacht duurde lang men hield v ortdurend de wacht de geweren in den aanslag Toen de dag aanbrak varsche nen de scheen opnieuw en groot was de vreugde toen de opvarenden hun makkers in goede gezondheid terugvonden Bij de Papoea s De tocht werd langs de kust voortgezet in de richting van Nieuw Guinea Wy ontdekten onderweg zooveel eilanden dat wy zelfs niet in itaat waren ze allen een naam te geven zegt Behrens Toen men eindelyk by de eilanden Moa en Arimoa niet ver van de westkust van Nieuw Guinea voor anker ging was meer dan één matroos niet meer in staat in het want te klimmen Het voedsel was trouwens niet meer te eten Behrens zeU kon niet meer loopen Hier legdeii de inboorlingen vriendschappelyke gevoelens aan den dag zy brachtes e overvloed van versche levensmiddelen die de zieken weer snel op krachten deden komen By wyze van dank gingen de reizigers aan land en kapten een groot aantal palmen om zich meester te maket van de cocosnoten De kleurlingen die zich op deze manier van hun vruchtboomen beroofd zagen grepen hun pylen om hun bezit te verdedigen en er was wéér stryd De inboorlingen waren Papoec s menschen met een zwarte huid en kroeshaar zy warenbyzoiider wfeed Behrens was geschokt doorhun moed In honderden prauwen drongen zyrond het schip Men schoot op hen zonderhen te raken By elk schot hieven zy eengehuil aan en grynslachten zy Zy hadden hun neus doorboord en daar een vingerlange p n doorgestoken hetgeen him uiteriyk iets aapacbtigs gaf Men nam afscheid van deze gevaariyke buurt om zich naar Boeroe te begeven waar de Hollanders vroeger een fort hadden D inlanders hadden het echter overmeesterd sn het geheele garnizoen uitgemoord Er wa ren nog slechts eenige Europanen op het Mik Vervolg op pagina k DAMMEN Een partij met slagspel De volgende Interessante party werd op 30Nov j l gespeeld door mr D H MöUenkamp Constant A met wit en J v d Berg HetWesten met zwart I 31 27 it 21 2 37 31 19 23 3 81 28 14 19 4 28 17 11 31 5 36 27 12 17 6 41 38 10 14 7 34 30 7 12 8 48 11 17 21 8 41 37 as 29 10 3S 34 20 29 Een sterke en agressieve voortzetting waarmede zwart het centrum in zijn bezit wil nemen Op 39 33 volgt 19 23 23 28 21 41 en zwart wint minstens een schUf II 30 28 1 T 12 S7 31 7 11 13 31 28 Thans mag 38 33 natuurlijk niet wegens eenvoudig 21 28 van zwart Deze laat zich na den textzet vrywillig opsluiten aan den korten vleugel door 11 17 hetgeen combinatiemogelUkheden schept Uit zuiver theoretisch oogpunt bezien verdient op den textzet 19 23 28 17 11 31 36 27 12 1 de voorkeur 13 11 17 14 42 37 19 23 dreigt 23 28 L 37 1 De bekende componist van openingsstudies en ilagzetten in mlddenspelen J B M J Eekhoud toonde nu aan dat op 2 7 de volgende merkwaardige damzct mogelijk is indien zwart verkeerd slaat a i É nu 3 S B I S S S B a B B 4S tf 4 4 W Wit kan spelen op ï 7 van zwart J2 28 en zwart moet dan vervolgen met 21 32 28 10 5 14 38 27 29 33 39 28 17 21 26 17 12 23 met iets gunstiger spel Zou zwart echter na 2 7 32 28 antwoorden met 23 32 dan zou wit een prachtigen damzet uitvoeren naar ruit 1 en wel door 27 2211 17 28 gedw 38 27 21 32 31 27 32 21 28 17 11 21 39 33 28 39 of 29 38 43 1 13 18 1 10 5 14 en wit heeft op werkeiyk origineele wyze een ituk veroverd 19 4 10 18 SS 30 Hlerby gaf dezelfde opmerker aan dat 39 34 eveneens aanleiding zou hebben gegeven tot een niet minder oorspronkeUjken slagzet bij verkeerd slaan van de tegenparty n l op 39 34 kan zwart spelen 23 28 en op wit 32 23 volgt dan verrassend 21 32 38 27 17 21 26 17 12 32 23 12 8 17 34 23 32 381 43 32 14 20 25 14 10 26 l met schyfwinst voor zwart Bovendien kan zwart na 18 35 30 nog op 2 7 dezelfde damzet volgen ali aangegeven in den diagramstand indien zwart op wit 32 28 verkeerdeiyk met 23 32 zou slaan 16 29 33 Zwart is hiertoe welhaast gedwongen Het handhaven van het by zyn negenden zet gekozen speUysteem verelscht vryheid van beweging aan den korten vleugel en d ar heeft zwart zelf zUn zettenkeuze beperkt door zich by den dertienJen zet te laten insluiten Nu hy veiligheidshalve den voorpost op de kerkhofruit dour afruilen verwydert biyven voor hem twee theoretische nadeelen bver lo de korte vleugel opsluiting en 2o de randschyf die op ruit 35 ontstaat 17 39 19 13 35 18 38 33 9 13 19 40 34 14 19 20 43 38 Ift aS 21 47 42 V Op IS 20 en 10 IS peelt Wit SS ZSt met zmt lastig spel voor zwart 21 lO r 14 22 42 37 5 10 23 33 28 2 7 Deze zet is fout en kost zwart de party Hy had 13 19 of 3 9 moeten spelen 24 28 19 14 23 Ook op 13 24 volgt verlies door 27 22 zooals ook na den textzet geschiedt 25 27 22 17 28 gedw 26 26 17 12 21 27 34 29 23 34 28 32 1 Zwart geeft op Stand na zwart s 23sten zet zwart 14 sch op 3 6 8 10 12 13 15 18 21 23 38 wit 14 sch op 25 27 31 32 34 36 38 44 45 48 50 Wit kan hier ook spelen 34 29 23 34 25 20 15 24 44 40 36 44 50 19 13 24 27 22 etc met winst van de party 4 Op de Ranch Vervolg van pagina 3 Dat weet ik Maar hy heeft my bedrogen Hy heeft niet het recht met eendronken herder tegen my samen te spannen Hy is my in den rug aangevallen Dat neemik van niemand Dalya zelfs niet van jouw ryken man Dalya zette van verbazing groote oogen op Waar heb je het nu over Qlell Hy drukte zyn zakdoek tegen zyn bloedende lippen Ik heb het over een huweiykskoek enryst Dalya Over een leugenachtigen herder die wat in zyn mond had gestopt om my met voorgewende kiespijn om den tuin te leiden Over twee nietswaardige schurken die my van de stad verwyderd hielden terwyiik naar jou verlangde Dalya Maar nu iade zaak uit Heelemaal niet uit zei het meisje snel Je houdt mij voor de vrouw van Jory Crals Daarin vergis je je ik Vervolg van pagina 2 eiland achtergebleven wier bestaan in het uit den grond trekken van welriekende kruiden men weet dit was een vaak toegepaste politiek om Tidore en Ternate het monopolie van den handel in die kruiden te waarborgen Het waren de eerste blanken die men ontmoette sedert het vertrek van Brazilië In September 1722 bereikte de expediti de stad Japara op Java waar mea goed werd ontvangen en waar de zieken konden worden ontscheept wy brachten hen met behulp van een kabel in hun bedden liggend aan wal zegt Behrens want zy waren bang dat zy hun armen of beenen zouden verliezen als wy ze droegen Dank zy het overvloedige voedsel herstelden zy spoedig en men zag weer de waarheid van het aloude niets veranderiyker dan de mensch Diezelfde menschen die aan boord byna niets anders hadden gedaan dan bidden om hun herstel gaven zich nu over aan al lerlei excessin zij dronken maakten ruzie met ledereen en vloeRtcnt j P een wyze die Iemand de haren ten Cérge tleed ryzen Beslag op de schepen Een verrassing wachtte den reizigers bU hun aankomst te Batavia Eenige honderden soldaten kwamen aan boord en legden beslag op de schepen de lading werd verkocht en de bemanning verdeeld over een aantal handelsschepen Het hielp niet of Roggeveen protesteerde en het doel van de expeditie uiteenzette de schepen behoorden aan de OostIndische Compagnie beweerde men Behrena Dan ben dus niet met liftn maar waarom ben je dan eergisteren te paard met hem hierheen gekon Aen Ik ben pas vanmorgen vroeg gekomen Clell ik heb achter jou aangereden maar ik kon je niet inhalen Met een sprong was Clell bU Jory en greep hem bij den schouder Wie was het meisje met den gelen sweater brulde hy dat jou gisteren te paardvolgde Zeg de waarheid of Wie heeft gezegd dat h et een meisjewas bracht Crals met moeite uit tengevolge van zyn gezwollen lippen Het wasPawee Aldrice myn herdersjongen Je weef drommels goed voor wie ikhem heb gehouden Daarom dacht je datik myn schapen tegen vier cent het pond zouverkoopen en er vandoor gaan jy en je helper Minchloe hebben dat mooi uitgekiend Ik heb je nooit bedrogen mopperdeCrals Asl je zoo dom was dergelijke conclusies te trekken Ik heb zelf eenige conclusies getrokken viel Dalya hem in de rede toen ik Cralsmet den dronken Hinchloe tiCRiversvllle bezig zag Ik dacht dat je misschieen een betrouwbaren herder noodig had Clell m daarom heb ik hem maar ineens meegebracht Hy bevindt zich beneden by jouw wagen Enik dacht ook dat je misschien dat je misschien mij graag zoudt terugzien zy kreeg een hoogroode kleur Ik had de kudde vast gekregen sisteCrals als het meisje niet tusschenbeide wasgekomen En wel tegen den prys dien ikzelf had bepaald Onzin Crals Clell haalde een atu papier uit zyn zak Je hebt iets over het hoofd gezien ging hy voort Je huwelykskoek was in een krant gepakt die pas een week oud was Daarin staat dat te Ohama de marktprys voor goede lammeren zeven cent per pond bedraagt C werd rood van woede maar Dalya riep strd d van vreugde Bat klopt fllet Clell Want verleden weekis de prys opgeloopen tot acht cent per pond Dan wordt ons blokhuis het mooiste datooit op de oevers van de Riffle kreek heeft gestaan riep Clell en hy legde zyn arm om Dalya s middel en kuste haar voegt er aan tQ dat deze brutale handelwyze leidde tot een proces en dat de OostIndische Compagnie een groote schadevergoeding moest betalen Van de terugreis vertelt Behrens heel wat interessante byzonderheden vooral van ZuidAfrika Kaapstad en van de gevaren in de Tafelbaai Hy vertelt van de ryke kolonisten en hun geweldig groote kudden van de Hottentotten die men daar aantreft van de vele olifanten en leeuwen van de uitroeiing waarvan de Compagnie premies uitloofde enz De kolonisten waren reeds meer dan 600 myien in het binnenland doorgedrongen alleen om vrede ie sluiten met de wilde Kaffers De Hottentotten waren op de jacht meesters in het gebruik vag pyl en boog lansen en assegaaien Zy leefden van wat zy konden dooden of vangen Wat het vee betreft aten zy slechts dieren die hun natuurUjken dood waren gestorven Men zag hen steeds van de eene weideplaats naar de andere trekken Tydens de reis laadden zy hun huisraad en hun wapenen op buffels waarop zy zelf met him vrouwen en kinderen plaats namen Buitengewoon handig waren de Hottentotten om in een oogwenk hun woning op te bouwen Voorts is er nog sprake van een bezoek aan Sint Helena De schepen naderden het eiland in slB orde voor het geval er zich piraten zouden bevinden Een arme drommel werd op het Ascenaionsciland dat toen onbewoond en ryk aan visch schildpadden en vogels was afgezet en aan zUn lot overgelaten Met vreugde werd het verschUnen van de Polster begroet en den Uden Juni 172S bereikten de reizigers zonder verdere avonluiea de reede van Texel