Goudsche Courant, zaterdag 22 maart 1941

man in allerlei rorman geel bruin zwart met eeo lange met een korte tong en ook ién met e iv open mond waarin geen tong te bespeuren is Ginds staat eeiv kerel met open SchiUei hemd met zwaren baard en ringsnor en een uitdrukking of hy u met zun wijd open muil zoo direct met huid en haar zal verslinden een andere gaper mat een treurige uitdrukking op het gelaat als verdroot hem het gapen reeds lang gapers met allerlei merkwaardigheden van allerlei typen enkelen bieden vergulde pillen aan welke zij direct zullen doorslikkaa Gapers Waarom een gaper Zoo lang als men zich kan herinnermi was de gaper het symbool van den drogist Uiteraard zijn in den loop der tijden vele theorieën opgesteld welke de herkomst het hoe en waarcwn van dit blazoen moesten vetklaren maar het eenvoudigste schijnt toch wel deze verklaring te zijn gapen doet de patiënt als de dokter zegt Steek uw tong eens uit Gapen W noodig om poeders pillen en hkkepotjes te slikken gapen deden ook zy die vroeger den apothekerswmkel binnen gmgen om er een glaasje kruidenwijn of maagbitter te verschalken Van gapers en gapeo leefde de apotheker geen wonder dat hij hem als zinnebeeld koosl De geschiedschrijver Van MaSselt meent dat de gaper het portret is van den schalknar of Willemsdwaas De groote heeren hielden die er op na ei de apothekers zouden ze voor hun deurai geplaatst JLÜoe komen Haarlemmers aan den tijnaam wl al satd L wei papbuiken genoemd wat aog maar een peuleschitletje is vergeleken bij namen als skytstoelen voor geboren en getogen bewonefs van Akkrum platpooten voor Purmerlenders kwallen voor bewoners van Ts el enz Als het booBC j Higetje zijn speeBcameraadje wil uitschelden zegt hij Haarlemsche mug en denkt daarby wellicht meer aan de dunne lange spiUebee é apen werkt aamtekelijk G hebt dot zeker wel Ky ent ondervonden al uw buurman de ooffcn dichtkneep de moTid opensperde iteeüs wijder en wijder Weldra zit ge mee te gapen En zoo vergaat het ook den bezoeker als h j in Haarlem kenrU maakt met een verzameltni welke een drogist hteft inDerieht een collectie oud Hollandseht gapers gapeji elkaar aan op een zolderkamertje Zij worden het gapen nooit moe al doen sommigen van hen het al honderd o meer jaar achtereen Haarlem is een stad met merkwaardige verzamelaars Eenigen tud geleden schreven wq over het telefoonmuseum dat door een inwoner van de Spaarnestad is opgericht Niet miader mteressant it achter da collectie gapers van den drogist Ook deze man zocht het niet in de alledaagsche liefhebberijen als postzegels vlinders lucifersmerken sigarenbandjes en wat dies meer zij maar hu koos een onderwerp dat bu z jli beroep past Op het zolderkamertje bijgenaamd Het Gapertje van deMrogister j staan ze met tientallen bijeen de gapers Er zijn er bij met markante koppen er zyn onnoozelrai er js n er met tulbanden en met mutsen maar welk verschil in kop er ook moge zijn z doen allen hetzelfde gapen Daar staat een narrenkop met roode muts en kraag en gouden beUen Een Amsterdamsche pohtie gent uit de vorige eeuw een kurassier in vol ornaat een Duitsche Michel een getulbande Muzel DE GAPER Het uithangjbord van den drogist Waarom hingen de apothekers en drogistenvroeger tegenwoordig gebeurt datItaast niet meer een gaper buiten Oltfdat de doleter zegt Steele uw 4ongeens uit Ofi omdat gapen noodig isom pillen en poeders te slilcken en n glaasje kruidenwijn oC maagbitter waarvoor men vroeger bij den apotheker binnenging 2 sinten hebbai om de liedlm uit te noodigen binnen te tradan een likeurtje te drinken an vroolijk te wordaa En smds de eerste gaper verscheen is het ihema eindeloos gevarieerd In Amsterdam hing langen tyd een gaper met een hoogen hoed die nu in het Gemeentelijk Museum een onderkomen heeft gevonden Gapers een aap waren er vroeger veel maar nu kan ze alleen nog nvaar in de musea bewonderen Merkwasfrdig is overigens dat men de gapers bijna uitsluitend in Nederland en voor een deel in e astDuitschland rlndt Het begin van de verzameling Door toevallige omstandigheden kwam deie Haarlemsche drogist op het idee gapers te verzamelen De gaper die aan den gevel van de zaak is bevestigd bewonderde hij al van jongs af De beeldhouwer en houtsnyder B J Bouwjneester heeft hem in 1889 toen hy tachtig jaar oud was gesneüen De kop was echter allengs beschadigd geraakt zoodat er eemge jaren geiteden een copie van moest worden gemaakt Het oorspronkelijke exemplaar werd daarop gerestaureerd en staat nu nog m den wmkel Op zekeren dag kwam een reiziger In de zaak die zich interesseerde voor den markanten kop Het gesprek kwam op gapers en de reran deelde mede dat hy nog een byzonderen kop te koop wist Een drogistery werd opgeheven en de gaper zou voor brandhout worden gebruikt Het oude verwaarloosde exemplaar werd gekocht en Keek m zeer bouwvalligen staat te verkeeren Een handige vakman zorgde evenwel voor de restauratie ftiet hout werden de gebarsten deelen aan elkaar gevoegd gips deed de rest en nadat de oorspronkelijke kleuren waren gevonden kwam de verfpot te voorschyn Het resultaat was verbluffend Daar stond een gaper een Moor met een forscben tuttjand het prototype van al zijn collega s uit de vorige eeuw Kort daarna kwam dezelfde reiziger weer een kop op het spoor en ook deze verhuisde naar Haarlem En thans zyn er gapers uit Amsterdam Harderw k Nunspeet Arnhem Nymegen Beverwyk Wagcningen Gorinchem Rotterdam Heemskerk Haarlem Dordrecht Gouda Wyk bij Duurstede Vlaardingen enz enz Meex dan twintig verschillende typen zyn hier vertegenwoordigd Steeds schaarscher Sinds 1900 zyn er naar de meenmg van den verzamelaar geen gapers meer by gesneden De koppen worden dan ook steeds schaarscher Zy zyn aan weer en wmd blootgesteld en worden zelden meer nagemaakt De oudste gapers z jn van massief eikenhout er zyn er ook van vuren of mahoniehout een enkele Is van metaal of uit steen geboHww tanvijl er tanalotta nog enkAle gipsen exem mm Een Haarlemsche drogltfi bracht er tientallen bijfeenJ Een unieke trzameling JE bent een leelijke mug zegt de verbolgen met Haarlemmer tegen den bewoner van de Speamestad an beiden zijn ar van overtmg4 dat er een leelyk scheldwoord la uitgesproken Als je eerste spreker uit St Oedenrode komt heeft hij kans ten antwoord te krygen En jy bent een papbuik Hoe komen de Haarlemmers aan hun bijnaam muggen Een intereseante Vlaag welke al dikwijls is gesteld maar zelden werd beantwoord onfdat de oorsprong evenals die van andere namen m het duister van een ver verleden is verborgen Vermoedelijk is de naam reeds lang geledan ontstaan en door de Amsterdammers ingevoerd die 09 hun beurt weer koeketers werden genoemd Wemig welluidend zijn overigens de meeste bijnamen De bewoners van St Oedenrode worden zooals plaren zijn Een goede kop weegtlwel dertig tot veertig kilogram Wanneer hy horwerd jaar oud is door de zon geblakerd door regerS neeuw en wind gestriemd en aangevreten dan is er heel wat t restaureeren Soms moet men zeven of acht lagen verf verwy deren om de oorspronkelijke kleur terug te vinden Aldus 18 er een verzameling in Haarlem gekomen welke zeer afwisselend is Veel verschil is mr nog tuaschen dezelfde typen De nerven van het hout geven soms precies de g iiChtskringen Gapers met de vreemdsoortigste gezichten dikwyls verweerd met het stempel van den niets sparenden tyd andere gerestaureerd met fraai snywerk en felle kleuren getocid men vmdt ze alle in Haarlem En als men zoo langs de stellages loopt dei t men dat het toch eigenhjk jammer is dat deze koppen hoe langer hoe meer van de drogisteryen verdwynen Is er een beter uithai gbord denkbaai Men zou wel tegen alle drogisten Trillen zeggen bewaart uw gaper Het is te betreurfn dat de gaper in discrediet raakt Het is een sieraad dat niet raag verdwynen Op het zolderkamertje te Haarlen staan de ga pers Narren boeren fakirs aartsvat ers negers muzelmannen allen met open mond r looie leelyki bizarre gapers een verzameling we ke welbchi geen kunstzinnige waarde heeft maar z ker uniek i Het is nu alleen maar te hopen dst u met zoo als wy na de rondwandeling door het kleine nnu seum een niet te bevechten neiging heeft om meete gaan gapen a n van zl n m dtertStt Own wcY mn 1x t iiiwinwn maect det des zomers altijd si n uiterste b at 4a t ons het leven te vergallen door op bet maast ong legen mipment door de slaapkamer te gaan zoemaa Inderdaad schijnt het msect niet geheel vrijuit te gaan als het gaat om den oorsprong van den bgfi aam Haarlem was vroeger namelijk geregend met periodieke muggao laaaD In de omgeving was veil water en boacbgrood de ideale taaM aataen vaar cliet verraderlijke stekcrtje Maar ook waren de Haarlemmers vroeger bekend of misschien wel berucht om bun kleinsteen sche hatelijkheid om hun ei aeiteltao om overal kwaad uit te zuigen hortom sauggendftarl Sn dsB Tisterdammer met zijn ronden humor waa deze burger met sympathiek Hij kon niet goed opschieten met een kwaadsprekend kleingeestig mensob En wanneer een Haarlenunar er dus op betrapt werd dat hij iën meer dezer rerfoelUJke eigen schappen tot de zijne kon rekenen dan werd hij een mug genoemd Amittrdamêck k a ti nto m De spotnaam dateert reeds van eeuwen her Reeds in de veertiende eeuw moet het weinig vleiende pracdicaat gebruikt zijn evenals da spotnaam welken de Amsterdamsche uttrinders op htm beart hr gen Amsterdainsche koeketers Wanneer da Ai sterdammers zooals dit vroeger gebruikelijk was in den zomer naar Haarlem togen om den dag ta slijten in de lommerrijken Haarlemmer Hout storsB den sij na het binncntredai van de IpauiMrqudeib poert met heele troepen den wtnkti bfaae waar het blazoen d Amsterdanisobe Koek eter uHhing Hier sloeg men proviand in w ia al w and e lend in Dan Hout werd verorberd AH De Amsterdammers werden altt booa ah bijnaan van Amstardamsche I deden zelfs bun uiterste best om zich diaa titri waai dig te maken door koek ki steeds graetcre h ea v e e l heden naar binn i te werken Hater koeketers daa dliedstaaa ka aak woord Ofschooe de Haarlemmers si da hooCMedc faige elkaar uitscholden en dezen den wlnkal d Asistai damsche Ko Eetar met faun Maftilliii iM asrdsB was ar tooh wal em varscUl tsb appuBÉath Ik A nameB Want geen Haarlenmar ao ket oelt ki zijn hoofd hebben gehaald in Amsterdam een kroaf of een winkel binnen te gaan waar op den h e een zwerm muggen was atgaheaX Smomégt sobrijTers a n ovestfsas tmi dat de Baarlemmers hiaa Mfaaam eek ta hebben aan hi n formaat Over het algemacn moeten de Haarlemmers kleiq an gestalte siJB geweest ea als aml zoe iemand ontmosMe 4aa Ml aM land JHj k nua Haagta rnm T iaat Maar hoe het ook a de kSnaaiB k m nog maar hoort men een Raarlammer mitc no men Het doip werd een stadj de wallen sa poorten verdwenen en daarmede ook Niet kisiasteadacha sfihaliilsn BoofsUns kan maa ts wwiiiiiillg aag ia SandToort den naam mvsgen ke dan beantwoord wordt met 4 mdveortoche garnalen een bijnaam welke geen espUealie krinelti X iif sagsA i