Goudsche Courant, zaterdag 26 april 1941

Het draina T ORG EU EEN REVOLVER EN MOED Een paar honderd jaar geleden werd een orgelpijp precies eender gebouwd als nu Een moeilijk handwerk waarin maar heel weinig concurrentie is HANDWERK mijnheer Allemaal handwerk Dat is verras send Wie hetlt er tot nog toe niet gedacht dat de pijpen voor een kerkorgel gegoten werden Volgens het systeem van daar staat de vorm meiaal ingieten afkoelen wat bijwerken en dan heb je een orgelpijp toon zus of zoo Maar de pijpen voor den koning der instrumenten moeten in het geheel 125 bewerkingen met de hand doormaken voordat de maker verlicht kan zuchten Ziezoo die is af En het is een vak waarbü een speciale kennis wordt vereischt je kunt gemakkelijker en sigaar of een Gou sche kaars leerên rollen dan een orgelpijp Het is een oeroud degelijk en moeilijk handwerk waarin maar bitter weinig concurrentie is De heer J Stinkens te Zeist is een der zeer weinigen in ona land die het vak goed onder de knie hebben en die een eigen industrietje heeft opgebouwd En hier riet u de pijpen als lange glanzende staven rondom staan groot en kleine dUfkr ndunne Strak zullen zü vnl wijding ruischen in het sfeervolle interieur van een kerk De tijden van hoogconjunctuur toen tal van aanvragen binnenliepen om registers pijpen een pijp wordt Immers nooit apart geleverd doch altijd in familieverband moge thans voorbij zun men heeft nog geenszins reden tot klagen en er moet nog dagelük onder hoogen druk worden gewerkt Weliswaar werkt men thans niet meer met 22 man zooals in de gouden dagen een keer Is voorgekomen maar toch Daar in dien donkeren hoek vande werkplaats pruttelt een groot pan op het vuur Erwtensoep Hetlijkt er wel wat op op een afstand maar t is eeirheel ander soepje een mengsel van gesmolten lood en tin Kijk eens verklaa een zoon van den heer Stinkens we nemen als metaallegeering een legeering van bankatin en lood Voor de strijktonen gebruiken wü 75 en 80 procent tin voor de prestanten 40 k 50 procent en voor de bastonen de gedekte registers dus maar 2545 procent Die hebben veel lood noodig Dat mengsel houden we steeds goed schoon met de schuimspaan er drijft van allerlei rommel op ziet u wel En dan gieten we het uit op deze bank de giettafel Daar is linnen over gespannen zóó strak dat het niet kan verbranden Hierna gaan we met dat houten toestel erover heen en wrijven de massa dus goed plat op die manier verkrijgen wü de plaat waaruit straks de pijp kan worden gerold Alles met de hand Misschien wat primitief maar het gaat uitstekend Het doet wal dadig aan nli eens niet een ingewikkelde machinerie te zien dié het zaakje wel eens eventjes een tweedrie zal opknappen Een plaat mijnheer Druk maar op dat knopje en zet dat handeltje maar schuin pas op daar heb je ze al f Neen zoo is het hier niet Alles gaat met de hand tot het glad schaven van de metalen plaat toe Volgende stap op maat snijden en om een houten of ijzeren staaf den zoogenaamden vorm rollen Ah nu kunt u zien dat hier orgelpüpeti worden gemaakt Het Eesultaat lijkt er al een beetje op Het is een groote metalen kaars De pUp moet eerst doormidden worden gesneden waardoor men de twee deelen het corpus en den voet verkrijgt N wordt de lip gemaakt een kern er in gesoldeerd en de mond uitgesneden Wjar is de soldeerboutTvraagt 4 heer Stinkens jr Metvaardige hand kit hy een pijpdicht met een dun looden Ujntj Doe het hem maar eens na Een pUp moet absoluut luchtdicht zün anders spreekt hijslecht aan verklaart hij En dan ja we schamen ons om het t vertellen maar het feit is er dan gaan we naar een hoekje waar een electromotor loopt Dat beetje machinekracht in dezen tempel van handenarbeid zullen we overigens maar niet te zwaar laten wegen Hier wordt een punt aan de püp gedraaid doch zoo dat nojg een kleine ronde opening over blijft Kijk hier moet de lucht straks door om de püp aan te spreken De heer Stinkens verontschuldigt zich overigens met een glimlach Vroeger ging dat ook met dehand Dan moesten twee jongensdraaien Maar n motortje is veelgemakkelijker nietwaar Dan verhaalt hiJ dat men hetsoms ook erg druk Heeft metpüpen restaureeren Enkele jarengeleden kreeg men eens Pijpenvan een heel oud orgel dat honderden jaren langs zich heen hadzien gaanv Weet u wat Interessant wa Om die pijpen had men destijds Lettergreep Puzzie Tussdien Cobra en Menam Het intoneeren van één der pijpen tf to Di XMT t Zeistt ZIJ bezften niets dan een paar koeien en kippen een lantaarn die hun huisje armelijk verlichtte wat zeH getimmerde meubelen en een revolver Een revolver die een plaatsje in een museum verdiende I Zij waren arm doodarm maar zij waren Jong Federigo en Josita die midden in de pampa leefden en van elkaar hielden Zü bezaten niets desondanks waren zij op een geheimzinnige wijze rijk en zeker waren zij dat in den tijd toen de gruwelijke droogte heerschte die de kudden met ondergang bedreigöe In de geheele provincie werden zij benijd en van heinde en ver kwamen mannen op stof o verdekte paarden aangereden om iets van hu voorraad te vragen Zoo lang zij wat te missen hadden gaven zij maar eindelijk hadden zij zelf niets meer De rijkdom waarom zij benijd werden was water I Zij bezaten een bron met helder koel welwater De bron gaf echter den laatsten tijd net ZOO veel dat hun vee voldoende kon drinken maar water om weg te geven leverde de bron niet meer Zij waren wel genoodzaakt alle verzoeken om Water te weigeren alleen Escalada gaven zij twee volle flesschen mee Zijn kind lag met hooge koorts maar de dtie pas aangekomen pioniers van Santa Katarlna die vloekend en dreigend water ischten weigerden zij eiken druppel Federigo was een man als uit brons gehou wen met donkere gloedvolle oogen Josita zei hij op een morgen tegen zijn vrouw die voor het huis maniok zat te schillen ik ga naar Fernandez om over het vee te praten Mocht er iemand om water komen doe dan niet open en kom je in moeilijkhe den schiet lan de revolve r af dan kom ik onmiddellijk En Federigo sprong op zijn paard en draafde door de zonnige pampa Nauwelijks was hij uit het gezicht verdwenen j f Josita hoorde uit de tegengestelde richting paardenhoeven naderen Josita tuurde het waren de pioniers van Santa Katarinal Zij schrok Haar eerste gedachte was zich in huis t verschansen het viel haar echter in dat dan hun water verloren zou zijn Neen zij moest de bron verdedigen desnoods met de wapens Het ging om het vee dat hun bestaan wa Zonder koeien en paarden waren zij verloren Josita klemde haar kaken opeen dan baalde zU vastberadeti de oude revolver en rende naar de bron Onmiddellijk sneed zij het touw van den wateremmer door zoodat deze naar beneden viel en plotseling besloten ging zij over tot het oude verdedigingsmiddel van de pampa zich met banden en voeten stuttend tegen de wanden van de bron daalde zij in den put af tpt zij in het water stond Gespannen staarde zij naar boven de revolver gereed Daar naderden de paarden De mannen sprongen at Josita hoorde hen spreken en even later aan de huisdeur kloppen Zij kregen geen gehoor hun plan zou dus gemakkelijk kunnen worden uitgevoerd meenden zij Zij haastten zich naar de bron en vonden het touw van den wateremmer doorgesneden Razend van w e waren zij Misschien is er bij het huis een touw tevinden Weer gingen zij naar het huis Zij vonden en paar oude teugels die zij meenamen Van de ou teugels maakten zij één lang eind wiëïpendat in den put Het is lang genoeg riep één van hen trokden teugel weer op en bond er een emincr v aa De emmer sloeic heen en weer en trof éê vrouw daar beneden hard in het gezicht Zij greep hem en hield hem schuin alsof hij reeds op den bodem van de bron lag Als de mannen den emmer zouden ophalen zouden zij denken dat er geen water meer in den put was overlegde Josita Het kwam evenwel jinders uit dan zij had gedacht Toen de waterroovers den emmer optrokken en zagen dat bij leeg was ing é van hen op den grond liggen om in den put te kijken Verdraaid riep hij Ik geloof datdaar iii de diepte iets ligt Wat dan Misschien een kalf dat naar beneden isgevallen Misschien Plotseling zwegen zü alle drie en keken in de diepte Josita keek op naar de van woede vertrokken gezichten boven den putrand Angst greep haar aan De mannen trokken zich terug een oogenblik zag zij weer de blauwe lucht hoog boven den put Dan bemerkte zij e 5n Uehta beweging bij den put rand Zij zag een gesloten vuiSt In die vuiat glinsterde iets Een revolver Onmiddellijkljlchoot Josita De knal dreunde haar in de ooren tot doofwordens toe Maar de hand met de revolver was verdwenen Zij wachtte de kleine dappere Josita Zij zou de bron ver digen tot het einde toe Want zonder water had het leven geen waarde Lang bleef het stil daar boven aan den putrand Dan schoot weer een hand naar vo Gevraagd worden 19 woorden van twee lettergrepen De te gebruiken lettergrepen geven we hieronder terwijl de 19 woorden de volgende beteekenis hebben 1 bitter vocht 3 boomen S schaduw dichtvorm t stekels 8 gaat heen f onzin T Beneden eensklaps hinderen opnieuw vereend hetzelfde fiets voor twee personen mistig weer 18 Riuzleklnstnunent 18 graag 17 Thailand een nachtschade plant extra verdund i3 lettergrepen ztJn al am auw bak j de dem den der der door een eend eens ex gaar gel hei her ig In it lln nen nieuw n non on op op or ren scha sem sens si ta tan ijl Heeft men de juiste woorden gevonden dan geven de eerste letters van de eerste en de tweede lettergreep van boven naar beneden gelezen en bekend reekwoord Ik geloof dat daar in de diepte iets ligtl V9rten Perib i ren Wéér schoot Josita Wéér verdween da hand Maar nu verschenen eensklaps drie handen en drie schoten knalden tegelijkertijd De kogels ketsten tegen de leemen wanden Josita werd gespaard Kriimpachtig drukt zij zich tegen den bronwand Toen trof een jsteen haar schouder Dappere Josita zakte ineen Niet lang daarna kwam Federigo met een paar anderen naar tola g e draafd HIJ had da schoten gehoMd en begrepen dat Josita in nood moest verkeeren Hij zag de sporen bij de bron keek naar beneden sprak geen woord De mannen wierpen een lasso naar beneden Federigo daald af en bond Josita eraan Dan trokken zlJ haar op In het dorr gras legden zij haar neer Doodsbleek was zij en haar gezichtje zat vol bloed Zij had haar bron verdedigd arme dappere Josita Maar zij had er zelf het leven bij ingeschotenr Vervolg van pagina 5 Door het venster zag ik den blauwen door de zon beschenen hemel van Siam en in de verte sierlijke torentjes en vergulde koepels Sen dokter stond aan mün bed Kn mijnheer Hagenbeck ho gaat hetTHebt u nog pijn Pijn Neel Maar waarom zit Ik zoo stijf Ingepakt Ja als Ja een paar ribben gebroken hebt waarbij ook da longen het hebben moeten ontgelden Is dat wel noodlg Maar over twee aanden zult u wel weer de oude zijn Toen kwam één van m n vrienden Zeg wat Is er tgenlDk met ja gebeurd Ben Je door een olifant aangevallen Ik wmoed dalhet dezelfde is die jij den vorlgerfSg geschoten en gevangen had Hi was losgebroken En toen we hem weer vingen had hij een wond aande slurl Ja ik herinnerde ma dat Ik op zDn slurf schoot toen ik hem zoo plotseling naast me zag opduiken Had de olifant wraak genomen Naar alle waarschUnlUkhrid weL In leder geval is het avontutir mat da eobra o d steeds maar sti gende bergbeek het spannendste dat Ik ooit heb beleefd Visitekaartjes Puzzle Dit keer h t onze vriend LOE DRIETOG AU u de letters van zt n naam door elkaar aoolt ia een andere volgorde weer neerlegt kopt n I welk berew hl uitoefent Zoo groot als hoomstammen Zoo klein als Sigaretten kranten gedaan dl nog met d hand geschreven waren Ver moadelijk om die dingn goed vast t zetten Deze rariteiten zijn naar het museum gegaan Pijpjes als sigaretten de hooge tonen We wandelen naar e i ander vertr ek waar tal van nietige pijpjes als sigaretten bijeen liggen netjes gesorteerd op d tafel Dat i een rubriek der hoog tonen Soms maken w tweehonderdvan die kleine dingen die hoorenallemaal biJ elkaar en tot één register Stelt u zlch eena voor tweehon derd van die hoog het klinkt wel een beetje prozaïsch maar w zullen het woord toch maar gebruiken pieptoontjea en allemaal verschillend allemaal met flijne nuancccringenl In een register loopen all pijpen af wat breedte en lengte betreft m a w de windinhoud looptaf Maar om u nog iets anders t vertellen het Ümbr en da aan spraak van een pijp vereischen nog speciale zorg Komt u maar eens kijken In een klein werkkamertj ataat een orgel met een seri loss Pijpen erop d men naar wensch kan verwisselen Een motortj gaat zoemen nu wordt de blaasbalg met lucht geblazen en men kan gaan spelen Een paar tonen klinken ter demonstratie tuuuut toet De menschei halen altijd twe dingen door elkaar Het stemmen van een pyp is heel wat anders dan het intoneeren Het laatst beteekent de juiste kleur van een toon bepalen daarvoor maken wU de spleet van den mond wat nauwer of breeder En het stemmen Hiervoor Wordt van boven een strookje metaal uit de pijp gerold nat ala bij een sardineblikja Door leta naar voren of iets naar achteren t rollen wordt de püp d w z d luchtkolom die straks aan het trillen wordt gemaakt langer at kop ter Het is maar een weet zooala met alles in het levai Het kan gebeuren dat een orgel na een honderd jaar door de temperatuiur en verschilleoda ander Invloeden c n halven toon t boog staat dan moeten aU pijpen niet één uitgezonderd iets worden teruggerold zoodat de luchtkolom langer wordt i De heer Stinkens vertelt dat allaihaal met het grootst gamak hfl kan het wel droomefi Als goed vakman kent hij alle geheimen zoo door en door dat hy het vreemdste orgelpijpenprobleem zou kunnen oplossen Hij heeft ta heel b kende kerken püpen gerestaureerd en metr allerlei puzzles omtrent toonhoogte aanspreken en klankkarakter geworsteld Een paar honderd Jaar geleden werd een orgelpijp precies eender gebouwd als nu dus zelfs het oudst instil ment kan hem niet voor verrassingen plaatsen Ja Je bent tenslotte orge tfPCBbouwer A e bent het niet