Groot Gouda, woensdag 14 november 1945

De moeilijkheden bij de gepensionneerden Ten aanzien van de gepensioneerden schuilen de moeilijkheden vooral in het feit dat de groote pensioen betalende instellingen hun geheele betalingssysteem hebben ingesteld op gebruikmaking van de giro terwijl zooals ik eerder reeds heb vermeld met name de postchequeen girodienst niet in staat is gebleken in de praktijk een verschil te maken tusschen een girale en een vrije rekening waarbij dan onder het laatste moet worden verstaan een rekening waarvan men het geld naar believen kan opnemen Voorloopig is daarvoor de oplossing gevonden dat iedere rekeninghouder bij den Postchequeen Girodienst en voor de spaarbanken geldt hetzelfde die kan aantoonen dat hij over onvoldoende vrije m iddelen uit andere bronnen beschikt om in zijn levensonderhoud te voorzien 50 in de veertien dagen ten laste van zijn rekening in contanten kan opnemen Ik erken dat deze reeling niet bevredigt Daarom heb ik opdracht gegeven de toegelaten uitbetalingen van ƒ 50 per veertien dagen tot ƒ 100 te verhoogen Ruiterlijke erkenning n dit verband stel ik er prijs op een opmerking te maken naar aanleiding van een tot mijn Ministerie gericht verwijt dat een niet onbelangrijk bedrag aan achterstallige rente dat ten minste van de Nederlandsche obligatiehouders van een groote onderneming met internationale werkingssfeer was opgeloopen onlangs aan deze obligatiehouders in vrije guldens is uitbetaald Tegen den achtergrond van de beperkte vrijgave van girotegoed die ik zoojuist vermeldde heeft men met het oog op dit geval gesproken van meten met twee maten Ik aarzel niet om te zeggen dat ik dit geval betreur niemand treft hier een verwijt dan mij persoonlijk want hoewel mij deze uitbetaling eerst bekend is geworden uit de pers is zij geschied op grond van een algemeene aanwijzing betreffende het beschikbaar stellen van gelden ten behoeve van de voldoening van schulden die niet eerder konden worden betaalbaar gesteld een aanwijzing door mij persoonlijk goedgekeurd die op dit punt de door mij aangekondigde gedragslijn niet nauwkeurig genoeg dekte Van eenige kwade trouw is bij geen der betrokkenen ook maar de minste sprake geweest een scherp onderzoek heeft dit overtuigend aangetoond De aanwijzingen zijn op dit punt inmiddels verduidelijkt zoodat een herhaling is uitgesloten De herinstallatie der gezinnen Tot de vraagstukken die mij na de reeds genoemde op het oogenblik het meeste bezig houden behoort het vrijgeven of verschaffen van de noodige middelen ten behoeve van een aanvulling van de linnenkast Ik vat daaronder gemakshalve samen alles wat noodig is voor de herinstallatie der gezinnen met kleeding schoeisel en huisraad De zorg voor de voorziening met deze goederen behoort tot de taak van mijn ambtgenoot van Handel en Nijverheid bet geld at voor de aankoopen van deze goederen door de belanghebbenden benoodigd wordt valt onder mijn bemoeienis Op dit stuk zijn verschillende gevallen te onderscheiden Sommigen hebben voldoende middelen vrij of op girorekening om wanneer zi een toewijzing voor goederen krijgen deze terstond te kunnen betalen Anderen met name de oorlogsslachtoffers zullen daarvoor gebruik kunnen maken van de tegemoetkoming wegens oorlogsschade die hun daartoe door het Rijk wordt verschaft Voor de uitbetaling daarvan eventueel bij wijze van oversehQt zijn onder zekere waarborgen i besteding overeenkomstig het doel dd benoodigde regelingen getroffen OokAelen die niet tot de oorlogs slachtoffers kunnen worden gerekend behoeven echter dringend een aanvulling van hun linnenkast Een deel van hen zal over geblokkeerde tegoeden beschikken een ander deel daarentegen ontbreekt het aan de noodige koopkracht in welken vorm dan ook Uiteraard kunnen niet allen tegelijk worden geholpen daarvoor ontbreken eenvoudig de gbederen Maar het IS een klemmende sociale eisch dat ook deze laatste groep aan het allernoodzakelijkste wordt geholpen De gedachten der regeering gaan in d nchbng van de invoering van leverantiesop crediet met een afbetalingsstelsel Wienog over een voldoend geblokkeerd tegoed beschikt zal zulk een crediet nietbehoeven want zooals ik reeds eerderheb toegezegd is voor deze doeleinden een deblokkeering toegestaan De regeling daafvoor werkt echter nog niet W maakt en zal dlft bioeten WèrdeAfVéW beterd ib r ilu m 1 VerrttimiDB in het geldverkeer op komst den ramen zoodat de geldcirculatie zich naar ruwe schatting tha ns tot het volksinkomen verhoudt als 1 tot 2 Naar vooroorlogsche maatstaf gemeten is deze verhouding aajn te rherken als de normale Dat dit resultaat reeds na vijf weken kon worden bereikt is zeker verhevigend te noemen Men mag aannemen dat het nationale inkomen zich bij voortduring in stijgende lijn beweegt Dit rechtvaardigt een verdere uitbreiding van den geldsomloop die in den vervolge nu het evenwicht ongeveer te zijn bereikt echter zoodanig in de hïind moet worden gehouden dat de stijging van het nationaal inkomen en van de geidhoeveelheid zooveel mogelijk evenwijdig loopen Een grootheid die wij daarbij niet in de hand hebben is dt omloopsnelheid van het geld Hoe trager de omloopsnel 5eid van het geld is d w z hoe grooter e geldvoorraden zijn die de bevolking in kas of in de kous wenscht te houden des te meer geld is er noodig om het economische verkeer vlot te doen verloopen Wil de totale geidhoeveelheid binnen verantwoorde perken blijven dan moet de omloopsnelheid niet gaan vertragen maar integendeel tot het normale dat wil in dit verband zeggen tot het vooroorlogsche tempo worden opgevoerd Daarvoor is noodig wat het girale gelü betreft dat de opdrachten tot overschrijving binnen enkele dagen worden uitgevoerd en wat Het bank en muntpapier aangaat dat de neiging om dit op te potten verdwijnt Zware slag aan den gifhandel Mio Lieftiock maaat aao tot zuinigheid In een gisteravond gehouden radiotoespraak over de geldsaneering heeft de Minister van Financiën allereerst de oorzaken besproken vande krappe toemeting van nieuw geld Als moreele winst der geldsaneering noemde hij het nog steeds toenemend aanbod van arbeidskrachten en in de twteede plaats den zwaren slag die aan den zwartehandel was toegebracht Ook de economische gevolgen der gleldsaneering gaven reden tot voldoening Tot nu toe is 900 millioen gulden aan hankpapier in omloop gebracht en naar schatting staat het dubbele van dit bedrag op de girale rekeningen Tesamen geeft dit een circulatie afgezien van de zülverbons en het zinken geld van ruim 21 2 milliard Daar de waarvan het volksinkomen geraamd wordt op 5 milliard staat de gcldcirculatie tegenover dit laatste alsl 1 staat tot 2 Geen vrees behoeft te bestaan voor een blijvende schaarschte aan papiergeld En dit laatste zal ook niet hooger worden waardeerd dan het girale geld Wannieer kleine zaken in moeilyldiedein komen door gemis aan bedrijfskapitaal zal een ruimere dcblokkeering kunnen worden toegestaan Gepensicnc erden en zij die kunnen aantoonen over onvoldoende middelen uit andere bronnen te beschikken zullen nu in plaats van f 50 f 100 in de 14 dagen in contanten kunnen ontvangen Ten aanzien van de oorlogsslachtoffers zal gebruik kunnen worden gemaakt van de tegemoetkoming wegens oorlogsschade De opbrengst der komende vermogensbelasting in den vorm van © en heffing ineens op de tijdens den oorlog verkregen vermogensvermeerdering wordt ruw op 4 milliard gulden geschat Geen betalingen per giro onder 25 Met het oog op de overbelasting der banken doe ik een ernstig beroep op U allen om bedragen onder de ƒ 25 voortaan niet meer per giro overdracht maar met bankbiljetten en zilyerbons te betalen Dit zal een enorme ontlasting van de banken beteekenen en aan het inhalen van den achterstand die hier en daar nog bestaat ten zeerste ten goede komen Daarom zal men er goed aan doen niet meer papiergeld in kas te houden dan voor het doen van kleine uitgaven noodzakelijk is Op dit oogenblik IS er vergeleken met vroeger een zeT ere wanverhouding tusschen de hoeveelheid in papiergeld en giraalgeld die in omloop zijn Hieraan zal kunnen worden tegemoet gekomen dOor het papiergeld ten koste van het giraalgeld nog wat te vermeerderen Om dit te bereiken zal ik de uitgifte Van het nieuwe papiergeld voorshands nog geleidelijk doen voortzetten totdat de werkelijke behoefte van het verkeer daaraan voldoende zal zijn bevredigd In Engeland en in de Vereenigde Staten IS men er al lang aan gewend zijn betalingen voor 80 tot 90 over de banken te laten loopen met alle voordeelen daaraan verbonden Hier te lande bestaat in dit opzicht in bepaalde kringen nog een zekere onwennigheid en het is op zichzelf niet zoo vreemd dat deze in een periode van vijf of zes weken niet plotseling wordt overwonnen Het lijkt mij echter zeer waarschijnlijk dat velen die met deze betalingswijze nog niet geheel vertrouwd zijn haar op den duur niet meer zullen willen missen Het opdringen van de girale betalingsgewoonte tegen den zin der burgerij ligt overigens allerminst in mijn bedoeling Zoodra de algemeese toestand dit mogelijk maakt zal de dam tusschen de girale rekening waarover slechts door overschrijvingen kan worden beschikt en het gereede geld dat van hand tot hand gaat worden doorgestoken Dan zal men het girale geld naar eigen voorkeur weder in papiergeld kunnen omzetten Daarvoor acht ik het geschikte moment echter nog niet gekomen Ik geef U gaarne de verzekering dat ik met uitvoering niet langer zal wachten dan met het oog op het algemeen belanf verantwoord is De belasting die hand having van de bestaande regeling voor het bankapparaat beteekent moeten wij op den koop toenemen De voorgenomen staatsleening zal den vorm hebben van een inschrijving op een bijzonder grootboek met een rentevoet van 3 pCt Behalve grootboek inschrijvingen zullen ook spaarcertificaten worden uitgegeven De hervatting van het kapitaalverkeer heeft de volle aandacht van den Minister Voor het maken met leen begin van beperkt beurs verkeerliggen de voorwaarden gunstig personeel van post en distributiekantoren benevens aan den belastingsdienst die de zoo diep ingrijpende geldvemieuwing hebheu doen slagen Koopt niet op de zwarte markt Het wordt tijd dat het inzicht doorbreekt dat het meest doeltreffende middel tot het uitroeien van de zwarte handelspraktijken ligt in een algerpeene koopersstaking op de zwarte markt Wanneer het publiek zich er voortaan van onthoudt om zwart te koopen is het met de zwarte handelaars spoedig uit De voorwaarden daarvoor zijn thans aanwezig de voorziening met de eerste levensbenoodigdheden is thans ruim genoeg om het koopen op de zwarte markt overbodig te maken Weliswaar is er nog een groot tekort voorals aan schoeisel en kleedmg maar ook dit zal gaandeweg beter worden en als men slechts eenige maanden geduld betoont zal men straks tegen redelijke officieele prijzen en bovendien tegen betere kwaliteit kunnen koopen dat wat thans door den zwarten handel met woekerprijzen wordt omgezet Het is dus in uw eigen belang orft zwarte aanbiedingen af te wijzen maar er IS een beter en hooger motief om iiw houding tegenover den zwarten handel te herzien indien gij dit nog niet gedaan mocht hebben Slechts de Overheid is in staat om zich een oordeel te vormen over de rangorde der dringendheid volgens welke in de behoeften van het volk dient te worden voorzien en wie dank zij dé beschikking over veel geld zich goederen zwart weet toe te eigenen verstoort de billijke verdeeling er van en onttrekt ze aan anderen die daarvoor vanuit een sociaal en economisch oogpunt gezien meer in aanmerking komen zooals de velen die door het oorlogsgeweld zwaar getroffen zijn Daarom landgenooten doet aan het koopen van zwart niet meer mee De geldzuivering heeft den grondslag gelegd voor een terugkeer van het fatsoen in dit opzicht bouwt met dit nieuwe geld in handen daarop nu allen voort Gevolgen op economisch gebied Ook de economische gevolgen van de geldsaneering geven reden tot voldoening De hoeveelheid bankpa pier die tot nog toe in omloop is gebracht vertegenwoordigt aan waarde van bijna 900 millioen gulden Het bedrag dat op de girale rekeningen staat schat ik op ongeveer het dubbele Tezamen beteekent dit afgezien van de zilverbons en het zinken geld een circulatie van ruim 2 2 millard De waarde van het volksinkomen kan men bij iden htiidigen tiedrijvigheidsraad en het tjians b staaode prijsniveau berekend Bff laatbasisi op ongeveer 5 millard gul Verruiming in het geldverkeer De nauwe grenzen die gedurende de eerste weken van de geldvernieuwing aan de geidhoeveelheid en het geldgebruik moesten worden gesteld zullen geleidelijk aan verruimd dienen te worden pm de indi vidueele vrijheid niet meer dan noodig is te beknotten en om het maatschappelijk verkeer voor zoover zich dit van geld bedient de onder de huidige omstandigheden toelaatbare ruimte te geven Naarmate wij daaitoe overgaan worden de eischen van zelfdicipline grooter en klemt de noodzaak te meer dat een ieder weet wat van hem wordt verwacht en op welke belangen die boven de zuivere persoonlijke uitgaan hij als lid eener zeer verarmde en met het herstelvraagstuk Geen angst voor gitaal Id De volledige inlevering en bipkkeering dienstbaar gemaakt aan een ipgistratie van het aanwezige geldbezit was het nïachtige hulpmiddel tot dé ohtwapening van den zwarten handel Ruimere deblokkeering voor den kleineren mnn De meeste zorg baart mij op dit oogenblik de toestand van den kleinen man d w z van de kleine zaken en van de pensioentrekkenden en renteniers Voor zoover kleine zaken in moeilijkheden geraken wegens gemis aan voldoende vrij bedrijfskaptiaal zal een ruimere deblokkeering worden toegestaan onder de noo dige waarborgen dat misbruik wordt voorkomen Overigens zijn deze zaken er zeer mede gediend indien hun cliënten in af dige waarborgen dat misbruik wordt voéi de aangeboden rekeningen snel betalen DCj genoemde overwegin g€n i aven tevens aanleiding tot het inst fUefl v n de z g girale rekeningen waa Ver alleen per overschrijvingsopdracht kslh WtxAtn beschikt Deze girale rekeningenfverschaffen het verkeer een zeer bruikb r middel óm de noodzakelijke betalingen t blijven verrichten ook zonder de beschikking over contant geld Velen staan tégenover deze betalingswijze nog wat onwennig maar vele anderen hebben door de ervaring geleerd dat deze wijze om betalingen te verrichten ook ontegenzeggelijk voorceelen heeft Zij maakt het houden van grootere bedragen aafi contant geld in huis of in de zak overbodig en schenkt daardoor groote veiligheid zij vormt een rem op het doen van lichtvaardige uitgaven die anders maar al te gemakkelijk door een groep naar de beurs of de portefeuille plaats vinden zij maakt quiteering overbodig en verschaft gemakkelijk bewijsstukken van een verrichte betaling Deze voordeelen zijn echter afhankelijk van een lotte afwikkeling der overschrij vingen en van het volstrekte vertrouwen dat aan het tegoed bij een bank of giroinstelling dezelfde betalingsmogelijkheden zijn verbonden als aan het geld dat men bij zich kan dragen Aan dit laatste behoeft men geen oogenblik te twijfelen Het girale tegoed is even bruikbaar en de vrijheid om daarover te beschikken zal op dezelfde wijze worden ontzien als aanvaard is voor de nieuwe banken muntbiljetten Dank aan bank en ander personeel De Minister bracht wéfme hulde aan het bankpersoneel en het