Groot Gouda, dinsdag 27 november 1945

In de grootste bevolkingscentra is de procentueele stijging het grootst bij de oudere mannen in de provinciesteden bij de zuigelingen De weeksterftecijiers vertoonen duidelijk twee hoogtepunten In de 5e week eindigend 4 Februari en in de 19e week eindigend 13 Mei 1945 was de nood het hoogste hetgeen overeenkomt met de minima in calorische waarde van het distributiepakket Amerikaansch Soldatenkoor zal een tournee door ons land maken Het Amerikaansche soldatenkoor het Ozark koor van de 102e infanteriedivisie heeft het plan een tournee door ons land te maken De juiste data zijn nog niet vastgesteld maar men heeft de bedoeling om o m op 16 December a s een concert in s Gravenhage te geven Het koor wil op deze wijze hulde brengen aan de hartelijkheid van de dappere Nederlandsche burgers Het ligt in de bedoeling van het kooi deze concerten voor de Nederlandsche bevolking gratis te geven doch als zulks door de autoriteiten verlangd wordt zullen de concerten gegeven worden ten bate van een Nationale instelling van liefdadigheid Wanneer de concerten worden gegeven stelt het koor er prijs op dat alles zal worden gedaan om de leden van de vroegere verzetsgroepen voorrang te verleenen voor het verkrijgen van zitplaatsen Deel der Koninklijke trein komt terug De New York Times meldt uit Frankfort dat twee groote vrachtschepen op het oogenblik hydro electrische en andere machines die door de Duitschers tijdens de bezetting in Nederland werden gestolen aan het laden zijn Zij zullen zoo spoedig mogelijk naar een Nederlandsche haven vertrekken Het blad meldt voorts dat dit de eerste teruggave op grooe schaal van gestolen eipendom uit de Amerikaansche zone is Elf landen aldus het blad dienden verzoeken om teruggave in Nederland wordt het eerst bedeeld In de buurt van BOEKBESPREKING Een rijk verzorgde uitgave van Eereschuld en Dankbaarheid In een boekwerkje van een twintigtal groote bladzijden voorzien van een aantal teekeningen alles gedrukt op prachtig kunstdrukpapier vertelt Eereschuld en dankbaarheid over haar ontstaan en haar doel Het begon op eersten Kerstdag 1940 met een kerstviering van gewonde militairen in het hospitaal te Utrecht geleid door den reserve veldprediker Ds Ringnalda De N C R V zond deze bijeenkomst per radio uit en aanstonds kwamen vanzelf giften binnen Nu is het uitgegroeid tot een organisatie die moreel gesteund door veldprekers en aalmoezeniers aan vele militairen en achtergebleven gezinnen zonder onderscheid van geloof jaarlijks voor 3 ton uitkeert In het slotwoord wordt geschreven Weliswaar is het comité ervan overtuigd dat de Nederlandsche Regeering niets achterwege zal laten om te zorgen dat den invaliden zieken en gewonden militairen alsmede den nagelaten betrekkingen der gevallenen die hulp zal worden geboden waarop zij recht hebben maar het is zich er ook van bewust dat de regeering ihier wellicht niet of voorloopig nog niet alles zal kunnen doen bij de velje na oorlogsche problemen welke de aandacht van de Overheid behoeven En zeker zal er toch altijd plaats blijven voor particulier initiatief voor den drari van de Nederlanders die het zich tot een eereplicht rekenen iets te mogen blijven doen voor hun dappere landgenooten die zulke groote offers brachten Welnu Eereschuld tn Dankbaarheid biedt haar geheele organisatie haar ervaring al het haar ten dienste staande materiaal en gegevens aan om die hulp zoo doeltreffend mogelijk te kunnen doen ge schieden Ook Gouda wordt vermeld als een van de plaatsen waar het werk spoedig werd aangevat In Gouda bestond een subcomité dat zich hoofdzakelijk toelegde op de voorziening in de groote behoefte aan textielgoederen in de gezinnen en honderden pakketten verzond Tevens zorgde dit comité dat de artikelen welke de patiënten gemaakt hadden bij de arbeidstherapie verkocht werden De brochure ziet er luxeus uit Op het eerste gezicht is men geneigd te vragen ïs het niet wat al te mooi en duur voor een Comité dat zich in dienst van de milddadigheid heeft gesteld Maar blijkbaar is het de bedoeling met een zekere representatie voor de Nederlandsche oorlogsgewonden naar voren te komen De sfeer die er is om hen die zich voor het Vaderland gaven mag niet armelijk en schriel zijn zegt men door deze uitgave De practische bedoeling is om op te wekken een financiëele bijdrage te geven door storting op postrekening no 1142 van de firma Pierson en Co Heerengracht 206 Amstefdam met vermelding ten behoeve van het Comité Eereschuld en Dankbaarheid VOOR WIEN DE KLOK LUIDT door Ernest Hemingway Waarom geniet de eene schrijver algemieene bekendheid en een ander niet Boeken van Sincler Lewis Upton Sinclair e a zijn overbekend maar bijna niemand kent de werken van Hemingway Toch behoort hij in Amerika tot de belangrijkste schrijvers van dezen tijd Hemingway die in 1898 geboren werd heeft een avontuurlijk en afwisselend leven geleid gereisd in en geschreven over Spanje Italië China Afrika en natuurlijk Amerika Hij heeft de gave om zijn belevenissen te verwerken in zijn romans en novellen waarin soldaten partisanen stierenvechters dikwijls de hoofdpersonen zijn Vanaf zijn vroegste jeugd werd hij in alle takken van sport onderwezefi en in Spanje werd hij ook als stier envechter getraind In den hier besproken roman die tijdens den burgeroorlog in Spanje speelt komt ook een boeiend gedeelte voor over dezen Spaanschen tak van sport In dit nieuwe boek For whom the bell tolls in 1940 verschenen en nu uitgekomen in Hollandsche vertaling heeft de schrijver een minder negatieven en cynischen kijk op het leven Duidelijk blijkt dit ook als de klok luidt voor den jongen Amerikaan den hoofdpersoon uit dit boek Deze Robert Jordan die door zijn studie Spanje en de Spanjaarden goed kent heeft dienst genomen in het leger van de Republiekeinen in den burgeroorlog Om zijn groote kennis van het Spaansche volk krijgt hij een opdracht om zich bij eengroep pörtisanen ergens in de bergen tevoegen en met hen hét opblazen van eenbrug voor te bereiden Het is een moeilijke een gevaarlijke en mischien een onnoodige opdracht Maar dat doet er voor Jordan niet toe hij moet het bevel zoo goed mogelijk uitvoeren Het geheele verhaal speeH zich nu af in de enkele dagen van voorbereiding en over het geheel hangt een sombere dreiging van naderend gevaar De taak van Tubercülosesterfte in de oorlogsjaren gaven helaas een sprong naar boven te zien tot niet minder dan 7 7 waarmede de gunstige afwijking van de gemiddelden vrijwel tot het verleden behoorde In hoeverre de administratieve verwarring die tusschen September 1944 en het einde van den oorlog ontstaan is een beletsel zal blijken voor de verzameling van nauwkeurige cijfers over de tuberculosesterfte gedurende het laatste oorlogsjaar moet nog worden afgewacht De feitelijke hongersnood in de Westelijke provincies tijdens den afgeloopen winter zal zonder twijfel een acute stijging van beteekenis veroorzaakt hebben Van veel grooter belang voor de toekomst is het evenwel hoe de t b c sterfte zich thans nu de honger overwonnen is zal blijken te ontwikkelen Nederland is in dit opzicht terug gevallen tot den toestand van vóór 1920 Een kwart eeuw vooruitgang is in enkele jaren teniet gedaan Het is een van de meest trieste bijkomstigheden van den oorlog Maar anderzijds wat ons land na den eersten wereldoorlog en zelfs tijdens de economische depressie kon bereiken moet ook nu weer mogelijk zijn Nederland moet op het stuk van de tuber culosesterfte zijn eereplaats in Europa herwinnen Vooruitgang van een kwart eeuw werd te niet gedaan Voor Gouda relatief gunstige cijfers In den strijd itegen de tuberculose is 3e moderne wetenïchap langen tijd aan de winipende hand geweest Dank zij de vorderingen die op medisch gebied in de laatste tientalleiv jaren gemaakt zijn en de sociaalhygiënische verbeteringen waartoe deze vorderingen mede den stoot gaven bewoog zich de sterfte aan tuberculose in ons land voortdurend in dalende lijn Dh economische neergang in de jaren na 1930 met de daaruit voortvloeiende ondervoeding in breede lagen der bevolking riep het gevaar op van een keer ten kwade Blijkbaar kon dit gevaar echetr geheel worden opgevangen want de Nederlandsche tuberculose sterfte bleef tot en met 1939 van jaar tot jaar dalen waardoor zij tenslotte op 4 1 per tienduizend inwoners was aangeland Hoe gunstig dit cijfer was wordt pas goed duidelijk als daarbij bedacht wordt dat du t b c sterfte omstreeks 1920 nog 7 5 bedroeg en omstreeks 1890 zelfs nog 14 per tienduizend Geboorte en sterftecijfers eerste halfjaar 1945 Het Centraal Bureau voor de Statistiek heeft eenige cijfers en grafieken gepubliceerd betreffende de geboorte en sterfte een 12 tal groote gemeenten in het in Westen des lands waarbij het eerste halfjaar 1945 wordt vergeleken met de overeenkomstige periode van 1944 Tegenover ruim 13 000 sterfgevallen in de eerste helft van 1944 blijken in 1945 ruim 29 000 personen te zijn overleden hetgeen een stijging beteekent met 120 procent Alleen Amsterdam en Rotterdam telden tezamen reeds 10 000 extra sterfgevallen Anders dan de economische depressie heeft de oorlog onmiddellijk een ongunstige wending in de cijfers gebracht Reeds in 1940 liep het sterftecijfer aan t b c in ons land op tot 4 4 De verhooging in vergelijking tot het voorafgaande jaar was nog wel niet aanzienlijk maar dat de curve na een jarenlange daling plotseling in ongunstigen zin werd omgebogen werd in de sociaal medische wereld toCh als alarmeerend beschouwd En terecht Want de verdere oorlogsjaren is maar al te duidelijk gebleken Dat de stijging van 1940 geen incidenteele afwijking was Reeds in 1941 kwam de t b c terfte op 5 9 per tienduizend inwoners Het volgende jaar 1942 bracht een verdere stijging tot 6 1 terwijl 1943 een sprong naar boven te zien gaf In dat jaar moest een sterftecijfer aan tuberculose van 7 per tienduizend worden geregistreerd welk cijfer in de eerste maanden van 1944 tot 8 opliep In Zuid Holland was de t b c sterfte de laatste jaren voor den oorlog steeds wat gunstiger dan het rij ksgemiddelde In 1939 was zij gedaald tot 3 3 per tienduizend inwoners in 1940 liep zijop tot 4 2 om in de drie volgende jaren te stijgen tot resp 5 6 5 7 en 6 5 Het eerste halfjaar van 1944 gaf vervolgens een grootere toename te zien n l tot 7 5 per tienduizend en per jaar Voor Gouda was de toestand in dit opzicht in 1939 al bijzonder gunstig in dat jrar was het gelukt de tb c sterfte in onze stad tot het uitzonderlijk lage cijfer van 1 per tienduizend terug te dringen Óok hier bracht 1940 een ongunstige wending n l tot 2 7 maar dit cijfer was toch nog laag Het jaar 1941 deed de tb c sterfte evemwel stijgen tot 5 1 waarmee de gemiddelden van land en provincie al dicht genaderd werden In 1942 trrd echter een behoorlijk redres in tot 4 2 terwijl 1943 wel een stijging bracht doch slechts in beperkte mate n l tot 4 8 De eerste maanden van 1944 Opheffing stakingen bij Departement van Binnenlandsche Zaken voor minder ernstige gevallen Naar aanleiding van in eenige dagbladen verschenen berichten inzake de opheffing van de staking van onder het Departement van Binnenlandsche Zaken ressorteerende personen zij er op gewezen dat het enkel de bedoeling is een modus procerendi in te voeren waardoor voor de minder ernstige gevallen de reeds maanden lang durende stakingen worden beëindigd Met het oog hierop is door den Minister van Binnenlandsche Zaken bepaald dat de commissarissen der Koningin alle gevallen van staking en schorsing van de onder het Departement van Binnenlandsche Zaken ressorteerende personen vóór 1 December a s onder het oog dienen te zien en de staking of schorsing dienen op te heffen voor zoover met redelijke zekerheid kan worden aangenomen dat de betreffende personen niét voor ontslag in aanmerking komen Door het geven van de noodige richtlijnen is er naar gestreefd eenerzijds zooveel mogelijk rechtsgelijkheid te verkrijgen anderzijds te voorkomen dat lichtvaardig tot opheffing wordt overgegaan Bij de opheffing dient in de overwegingen tot uitdrukking te komen dat de opheffing van de staking onverlet laat den voortgang van de loopende zuiveringsprocedure en geschiedt ongeacht eventueel nog te nemen definitieve maatregelen Munchen werden deelen van den particulieren trein van H M de Koningin teruggevonden Zij zullen met andere isiederlandsche ei gendommen worden teruggezonden De eerstvolgende Indië Postvlucht De Directeur Generaal der P T T maakt bekend dat het vertrek van het eerstvolgende Indië vliegtuig is vastgesteld op Woensdag 28 November a s Ook met deze vlucht zullen uitsluitend nietaangeteekende brieven en briefkaarten zonder expres bestelling voor geheel Neiierlandsch Indié kunnen worden vervoerd Verzending van stukken naar andere bestemmingen dan NederlandschIndié is nog niet mogelijk De totale frankeerkosten port en luchtrecht tezamen blijven voorloopig vastgesteld op 20 et per briefkaart en 30 et per lu gram voor brieven Staking bij den D U W Zaterdag zijn de arbeiders van den D U W werkzaam bij de Heide Maatschappi en de Grond Mi voor het in cultuur brengen van de drooggevallen Wierlngermeergronden cultuurtechnische werken In staking gegaan Een aantal timmerlieden is gelijktijdig een sympathiestaking begonnen Oppotten zinken pasmunt Uit overweging dat in de tegenwoordige omstandigheden geen aanleiding bestaat tot handhaving van de beschikking verbod oppotten zinken pasmunt heeft het de minister van financiën deze beschikking ingetrokken Nederlandsche Jeugdbladcn De Nederlandsche jeugd Gemeenschap is het vertrouwensinstituut van de Regeering en legt contacten met verschillende jengdbladen In samenwerking met het Nationaal Instituut is een scholierenblad verschenen genaamd Met vlag en win pel Vervallen Postzegels De Directeur Generaal der P T T maakt bekend dat met ingang van 1 januari a s de zomer postzegels en de weJdadigheidspottzegels de z g kinderzegels beide uitgifte 1940 buitea gebruik worden gesteld en dus voor de frankeering waardeloos worden Jordan is nu ook om deze partisanen te overreden met hem mede te werken Dit is geen gemakkelijke taak want het kan voor hen beteekenen het moeten verlaten van hun schuilplaats Pablo de bendeleider wil op eigen gelegenheid zijn oorlog voeren maar geen bevelen van den staf opvolgen Deze man die vroeger een goed vechter was is afgezakt tot een dronkaard met een onbetrouwbaar karakter Ergens zegt deze Pa blo dan ook Je moet geen bruggen opblazen in de buurt waar je woont Je moet op de eene plaats leven en op de andere opereeren Ik ken mijn zaakjes Wie nu na een jaar nog leeft kent zijn zaakjes wel Op slinksche wijze werkt hij Robert Jordan tegen en hij speelt zelfs even een leelijke rol Het is de vrouw in deze samenleving van partisanen een fel levende sterke figuur die na vele avonturen hier terecht is gekomen die Jordan weet te helpen en Pablo ook weer in het goede spoor weet te brengen Ondanks alle achterdocht is er in deze groep van ruwe soms goedhartige primitief denkende en nog bijgeloovige men schen een sterk gevoel van saamhoorig heid Ieder heeft den ander noodig Boeiend zijn de verhalen die deze men schen s avonds om het vuur gezeten in hun speelonk doen over hun avonturen de gruweldaden die ze ondervonden maar ook die ze bedreven hebben Temidden van deze eigenaardige samenleving speelt zich in deze enkele dagen van naderend gevaar nog een hef desidylle af tusschen Robert Jordan en het Spaansche meisje Maria dat ook op een toevallige manier bij dit bergvolk terecht is gekomen Als tegenstelling van deze rauwe werkelijkheid brengt de schrijver ons hier in een heel andere sfeer die soms aan een fijn sprookje doet denken En al deze gebeurtenissen hebben tot achtergrond den oorlog De vliegeraan vallen het organiseeren van een offensiet dat als het rolt evenals een lawine niet meer te stuiten is ook al blijkt de zaak verraden en een offensief onnoodig Dat is de oorlog Dan komt de beslissende dag wachtposten worden overvallen de brug vliegt oohet juiste moment op de juiste manier in de lucht maar Robert Jordan kan niet tijdig vluchten en hij alleen komt er bu om Het is voor hem dat de klok luidt Men moeet eerst wat wennen aan denstijl van Hemingway vooral de dialoog is wat kortaf wat afgebeten maar zoo indringend zonder een woord teveel datmen het heele boek dat ruim 500 blz telt van het begin tot het einde gespannen doorleest De boeken van Hemingway zijn in de Openbare Leeszaal aanwezig A J