ff JEN EG. id AG 110. De voorloopige Kieswet, i. BINNENLAND. Zondag 18 September. 1887. N° 3601. pingr Nieuws- en Advertentieblad voor Gouda en Omstreken. L dere R, 5. jren. M’S ER, vs K la.” tot en met 8 op dien DER8 ran JDAG den gaten één ischryving nnonceerdl 'OR. raagd een kunnende te verrich- de boek- tfc. 1CT0BEB GOUDSCHE COURANT. op Zegel en zjjne iloten den lamiddags zorgdzjjn. Gouda R speciale eldig voor leveren 41150 kiezers, dat is ook ruim 11 pet., dat komt dus uit. Maar nu de kleinerede 111 gemeenten van 5000 tot 10000 zielen, hebbende eene bevolking van 731793 zielen, dat is ruim 16 pet., leveren 61280 kiezers, dat is ruim 17 pet- van het totaal kiezersde 380 gemeenten van 2000 tot 5000 zielen, met eene bevolking van 1172899 zielen dat is 27 pet., leveren 102796 kiezers, dat is niet 27 pet. van het totaal getal kiezers, maar ruim 29 pet., en eindeljjk de overige gemeenten, met eene bevol king van 650814 zielen, dat is bijna 15 pet. van het totaal van de bevolking, leveren 59569 kiezers, dat is niet 15 pet., maar bijna 17 pet Men veroorlove ons nog eene aanhaling uit eene rede van den heer Borgesius «Ik heb den door den minister overge- legden staat nog eens ampel bestudeerd, maar ben tot deze] conclusie gekomen, dat moeiljjk een staat had kunnen worden over gelegd, die de juistheid van ons beweren dat de groote steden naar verhouding te weinig kiezers krijgen, duidelijker in 'het licht stelt. Ik heb de moeite genomen om na te gaan hoe veel percent kiezers gemiddeld elk van de 84 districten zal bekomen. En daarbij kwam ik tot het cijfer van 8,6. Daarna heb ik uitge rekend tot welk percentage men komt als men zich alleen bepaalt tot de 15 grootste steden, de provinciale hoofdsteden daaronder alle be grepen. En dan kwam ik tot bet cijfer van 7,4. Door de berekening alleen temaken voor de zeven grootste steden kreeg ik een nog kleiner cjjfer, namelijk 6,6. Pus naar verhou ding steeds minder kiezers naarmate de gemeen ten grooter zjjn.» Die cijfers spreken voor zich zelf, en leveren het bewjjs dat, hoe men de rekening ook opzet, men altjjd tot hetzelfde resultaat komt. Hetzelfde blijkt ook nog nit een anderen staat, een staat wel niet opgemaakt aan een ministerieel departement, maar toch door zeer vertrouwbare personen, namelijk door de vereeniging van burgemeesters en secretarissen in de provincie Noordholland. Die staat is zeer opmerkelijk; er blykt onder andere uit, dat er plattelandsgemeenten in Noordholland zjjn, die 22, 18, 16, 15 pet. kiezers zullen verkrij gen, terwgl groote gemeenten, als Amsterdam en Haarlem, zich met 6 a 7 pet. moeten ver genoegen. Blykt uit deze cjjfers reeds, dat ons eerste bezwaar niet ongegrond is, en dus inderdaad het kiesrecht in zeer ongelijke verhouding is verdeeld, door verschillende onderzoekingen in de steden is duidelijk aangetoond, dat daar de flinke werkman geen kiezer zijn zal. Hierover meer in een volgend artikel. Wacht- J Gouda, •ken aan ink van r den Ge- In de voorstellen tot grondwetsherziening, die wy hopen binnen kort definitief aangeno men te zien, is, geljjk onze lezers weten, eene algemeene formule vastgesteld, waarop het kiesrecht voortaan zal berusten. Kiezers zullen zjjn meerdeijarige mannelyke Nederlan ders, die de door de kieswet te bepalen ken- teekenen van geschiktheid en maatschappelyken welstand bezitten. Wien dat recht verleend zal worden, moet dus by eene gewone wet worden uitgemaakt. Alleen is vastgesteld, dat er zekere kenteekenen noodig zjjn, zoodat het zoogenoemde algemeene stemrecht is uitgeslo ten. Met dat artikel kunnen allen vrede heb ben, die niet verklaarde voorstanders zijn van allemansstemrecht. Vooral sedert uit de dis cussie gebleken is, dat de bedoeling niet is, dat geschiktheid en welstand moeten samen gaan, maar dat de wetgever de bevoegdheid heeft öf den eisch te stellen van geschiktheid, óf den waarborg te zoeken in zekeren maat- schappelyken welstand, öf in beide vereenigd. Zoo opgevat, laat inderdaad het nienwe artikel aan den wetgever de meest mogelyke vrjjheiden kan het in de toekomst niet worden een hinder lijke band, die belet de kiesbevoegdheid te regelen naar de wisselende behoeften van staat en maatschappij. Doch de ontworpen grondwet bevat niet alleen dit algemeene voorschrift, maar ook eene voorloopige regeling van het kiesrecht, die gel den moet totdat eene nieuwe kieswet is tot stand gekomen. Men vindt die in de additio- neele bepalingen onder No. VII. Aan die rege ling ligt ten grondslag de maatschappelijke welstand, zooals die kan worden opgemaakt nit de huurwaarde der woningen. Daarmede gaat gepaard een stelsel van enkelvoudige kies districten voor de keuze van het 100 tal afge vaardigden, waarnit voortaan de kamer zal be staan. Deze beide hoofdbeginselen zjjn aldus uitgewerkt. 1°. De leden der Tweede Kamer worden gekozen door de mannelyke ingezete nen des Rjjks, tevens Nederlanders, die over het laatstverloopen dienstjaar ter zake van hunne woning in de personeels belasting zyn aangeslagen naar eene hoogere huurwaarde dan die, welke aanspraak geeft op vermindering tot Vs °f V» gedeelten der belasting naar de drie eerste grondslagen, benevens zy die over hetzelfde dienstjaar in de grondbelasting zyn aangeslagen tot een bedrag van ten minste 10 gulden en na tuurlijk in beide gevallen dien aanslag ten volle hebben betaald. II’. Het Ruk wordt verdeeld in enkelvoudige districten, gemiddeld eene bevolking van 43.360 zielen bevattende (d.i. '/^van de geheele bevolking, die op 1 Jan. 188t> bedroeg 4,336,012 zielen), behoudens- uitzonderingen voor de gemeenten, die eene bevolking van méér dan 45,000 zielen tellen, voor welke meervou dige districten zyn gevormd. Deze laatste zyn Amsterdam met 9 leden, Rotterdam met 5, den Haag met 3, Utrecht en Groningen elk met 2. Oppervlakkig gezien, heeft deze regeling niet veel bezwaar. Zy beeft ontegenzeglijk het voordeel van eenvoudig en practisch te zyn. Zy is geschikt voor dadelyke toepassinghet geheele kiezerspersoneel staat onmiddellyk kant en klaar, terwyl de indeeling in districten als vanzelf gaat, wanneer men op de kaart eerst de groote gemeenten als eilanden afzonderlijk indykt en dan, van 't Noorden des lands ouder gewoonte beginnende, de overige gemeenten in groepen van ±43,000 zielen by een voegt. Toch zl)n by de behandeling in de kamer een paar gebreken openbaar geworden, waaraan men vergeefs getracht heeft door amendementen te gemoet te komen. Wy bedoelen lo. den eisch van vollen aanslag, welke ten gevolge heeft, ,,,d® ,wet on8eli)k werkt en niet overal de zelfde klasse van personen tot het kiesrecht zal worden geroepen 2o. het handhaven van groote districten voor de hoofdsteden. GOUDA, 17 September 1887. Z. M. heeft met ingang van 21 dezer, mr. A. J. Roest te Rotterdam benoemd tot Burgemeester van ’s-Gravenhage. Burg, en Weth. hebben benoemd tot tijdelijk onderwijzeres aan do 2e Burgerschool voor meisjes, ter vervanging van mej. C. C. W. van AmerOm, mej. A. E. L. Steens Zijnen, te Nijmegen. Naar wij vernemen, vertrekt, nog in den loop van dit jaar, een der Heeren Geestelijken van de R. C. Kerk op do Gouwe, naar China, ter bakee- ring der Heidenen. Heden morgen is op do Karnemelksloot alhier, voor de houtloods van den heer Lafebtf, door schrikken van het paard, dit zoowel als de wagen met 50 kazen van E. Mulder uit het land van Stein in het water gevallen; de personen zijn spoedig gered, de kazen zijn allen opgebaggerd en het paard is eenigszins gewond. Naar wij vernemen heeft Ds. Wildeboer, van Benthuizen, het beroep naar de Hervormde gemeente te Oudowater aangenomen. Intusschen is de pas- Vooreerst de volle aanslag, zonder remissie. Deze eisch zal in het algemeen ten gevolge hebben, dat de grens ten platten lande lager getrokken zal zyn dan in de steden er zullen naar evenredigheid in kleine gemeenten meer kiezers zjjn dan in de groote, zoodat de platte landers bevoordeeld worden boven de meer ont wikkelde stedelingen. Men is heter over eens, dat bij deze gelegenheid de gezeten werkman zooveel mogeljjk binnen de grens der kiesbe voegdheid moet getrokken worden dit zal wel het geval zyn in verscheiden dorpen, maar nergens in steden van eenigen omvang. Daar voor is geen andere verklaring te vinden dan in het vastkoppelen der kiesbevoegdheid aan den vollen aanslag volgens eene verouderde belastingwet. De bedoelde wet date rt van 1843, zoodat er geen rekening is gehouden met de verbazende veranderingen, welke in de laat ste 40 jaren in vele gemeenten hebben plaats gegrepen. Daarenboven is de toepassing der wetsbepalingen niet overal dezelfde, hier stren ger, daar zachter; vooral weder eene groote tegenstelling tnsschen kleine gemeenten zonder kom en groote steden. Er zyn gemeenten in dezelfde provincie, die merkwaardige tegenstel lingen vormen. Bij voorbeeld in Noordbrabant de gemeenten Asten en Stratum, beide met ongeveer 4,000 zielen. In Asten zyn 164 ten volle aangeslagen en allen betalener is geen enkele non-valeur. Te Stratum 404 ten volle aangeslagenen, maar 99 non-valeurs. In de zelfde provincie bljjft in de gemeente Woensel met 5514 zielen 25 pCt van de 495 ten volle aangeslagenen in gebreke, terwyl in Etten en Leur met 539 ten volle, aangeslagenen geen enkele non-valeur voorkomt. In Zuid-Holland vindt men naast gemeenten, waar bjjna alle aan- geslagened betalen, ook plaatsen, waar 10, 20, 30 tot 70 pCt. (het voormalige Delfshaven) in gebreke bljjft. Deze ongelijkheden zyn niet alleen door verschil in welvaart te verklaren. Dergelijke afwijkingen zjjn er ook in de ver houding van het aantal voor het geheel tot dat voor de gedeeltelijk aangeslagenen. Toch is besloten voorloopig het kiesrecht te verbin den aan deze door iedereen veroordeelde belas tingwet. De gevolgen zullen dan ook niet uitblyven. In groote steden zullen naar even redigheid minder kiezers zyn dan op het platte land. De regeering zelf kon deze bezwaren niet wegcijferen; zy berustte er echter in,om dat op het oogenblik geen beter stelsel voor voor de hand lag. Er werd een amendement voorgesteld door eenige liberalen (bet bekende voorstelVan der Feltz), dat tot strekking had niet den eisch te stellen van vollen aanslag, maar de gemeenten te rangschikken in klassen naar het aantal inwoners en dan een verschil lende huurwaarde te bepalen voor het kiesrecht, zoodat overal ongeveer dezelfde lagen der maat schappij bereikt zouden worden. Dit voorstel is afgestuit op den onwil der regeering, maar heeft toch gelegenheid gegeveu tot eene dis cussie, die duidelijk het gebrekkige van het regee- ringsontwerp in dit opzicht heeft blootgelegd. Uit vertrouwbare berekeningen is gebleken dat in de plattelandsgemeenten, gezamenlijk uitmakende ongeveer 21/, millioen van de bevolking, volgens het Regeenngsvoorstel 2 pet. meer het kies recht zullen erlangen dan in de hoogste klassen van het personeel. Terwyl het in eerstgenoemde gemeenten 9 pet. bedraagt, zal het in de groote gemeenten niet meer zyn dan 7 pet De heer Gleichman zeide bjj het debat o. a. het volgende «Hoe men de zaak ook opzette, steeds komt aan het licht, dat het platteland naar verhou ding te veel kiezers zal krjjgen. Volgens het Regeeringsvoorstel bjjv., hebben de 20 plaatsen boven de 20000 zielen, met 1283081 inwoners, dat is 29 pct. van de bevolking van het geheele land, 87295 kiezers, dat is niet 29 pct. van het totaal getal kiezers, maar 24 pet. De 38 ge meenten van 10000 tot 20000 zielen, hebben 497425 inwoners, dat is ruim 11 pet., èn zy

Streekarchief Midden-Holland Kranten

Goudsche Courant | 1887 | | pagina 1