IJHas PRIJS koffie! 1LS NIEUWS- EN ADVERTENTIEBLAD VOOR GOUDA EN OMSTREKEN Dit blad verschijnt dagelijks, behalve Zon- en Feestdagen karpatho-oekraine hongaarsch. Betoogt ng bij de grenspaal. Karpathische Oekraine vraagt hulp tegen Hongarije. ffa 19985 f _Vrijdag 17 Maart 1939^ 77e Jaargang ^RGAMBACHT, berkenwoude, BODEGRAVEN, BOSKOOP, gouderak, haastrecht, moordrecht, moercapelle, NIEUWERKERK, OUDERKERK, OUDEWATER, 11 REUWIJK, SCHOONHOVEN,,,STOLWIJK WADDINXVEEN, ZEVENHUIZEN, enz. j Boedapest en Warschau bereiken hun doel: een *~g£meenschappelijke Poolsch-Hongaarsche grens. „Geen territoriale ambities”. Is Duitschland erop vooruitgegaan .o 4 van Sighet onder te brengen. zich Slowakije vervolgt het blajl, zal i dts lands. j 'l land zou hebben gezonden., De processtukken waren echter op#ge heimzinnige wijze verdwenen; men gaf Gajda weinig kans op rehabilitatie. van generaal van het Tsjecho-Slowaaksche leger. Deze man, die drie keer van vaderland veranderde, door na in het Oostenrjjksche leger, eerst in de Russische en daarna in de Tsjecho-Slowaaksche weermacht dienst te nemen, en met een wel zeer avontuurlijken levensloop, is thans „Führer van het Tsje- chische volk” geworden. Hij is 47 jaar en staat dus nu voor een nieuwe periode in zjji zoo wisselvallige leven. Hij heeft een vier de vaderland, het Duitsche Rijk, zijn dien sten aangeboden. 5 millioen pond sterling per maand. Deze afvloeiing kon korten tijd gehandhaafd worden, doch zou, bij aanhouding weldra ernstige gevolgen gehad hebben voor de Duitsche mogelijkheid tot invoer van de essentieele grondstoffen en levensmiddelen. Indien Duitschland de effectieve controle verkrjjgt over het Tsjechische betaalmiddel, zal Duitschland den voorraad goud, buiten- landsche deviezen en realiseerbare buiten landsche activa ten bedrage van bijna 6n millioen pond sterling in beslag nemen, een som gróót genoeg om Duitschland’s verlies aan deviezen in de eerstkomende twaalf maanden te compenseeren. In sommige Londensche bankkringen gaf men gisteren te kennen, dat de goudvoor raad van de Tsjecho-Slowaaksche Natio nale Bank, welke voorraad’thans in Londen wordt bewaard, niet aan Duitschland mag waarop een eere-compagnie generaal Boruta Spiechowicz antwoordde t langrijke schrede verder 1 x toekomst wacht de Kaï worden uitgeleverd. Men herinnerde aan het feit, dat toen Duitschland een jaar ge- Reeds 4 dagen vloeit er bloed! Noch Roemenië, noch Duitschland komen tusschenbeide. Het Ceteka meldt: de minister van bui- tenlandsche zaken der Karpathische Oekrai ne heeft aan alle buitenlandsche ambassa deurs te Berljjn het volgende telegram ge zonden: „Reeds vier dagen vloeit aan de grenzen der Oekraine bloed in een niet-verklaarden oorlog. Vraag namens de regeering*der Karpa thische Oekraine de inmenging van uw hoo- ge regeering bij de Hongaarsche regeering, opdat de kwestie der Karpathische Oekrai ne langs diplomatieken weg en niet door wapengeweld wordt opgelost.” Tsjechen vluchten naar Polen en Roemenië. De komst der Hongaren is voor vele Tsjechen aanleiding geweest de Karpathen Oekraine te ontvluchten. Ongeveer 10.000 Tsjechische militairen en ambtenaren met hun familieleden zijn met twee treinen over de Poolsche grens gekomen. Slechts enke len hunner wisten wat er met hun land ge beurd was. Mannen, vrouwen en kinderen, die niets, te eten hebben gehad, bestormden het stationsbuffet. Zij zagen er verwilderd en koud uit en zij boden Tsjechisch bankpapier aan om wat heete thee te krijgen. Zelfs probeerden emoft, ibeSoSR, na de Septembercrish ood®Bge gevolgen van dien, jda rentree op het politieke j eis^K reVisie van zijn proces 1926, waarb^nij gedegradeerd was, en o er' Russische telegrammen nagemaakt te hebben, die Gajda dan uit Parijs naar Rus- GOUkSUlE (dl HAM. beide landen een gemeétischappeljjke grens te krijgen. De president van den Poolschen senaat ►Miedzinsky deelde in den Senaat mede, dat de Hongaarsche troepen aan de Poolsche grens waren aangekomen. Hij verklaarde, dat met de zusternatie een handdruk was gewisseld voor eeuwige trouw, vriendschap en goede buurschap. De woorden van den president gingen on der in een hartstochtelijke ovatie der sena toren. Europa blijken te bezitten, is ovei 'Taag gewettigd, hoelang deze tuatie zal blijven bestaan. ABONNEMENTSPRIJS: per kwartaal 2.25, per week 17 cent, overal waar de bezorging por looper geschiedt. Franco per post per kwataal 3.15. Abonnementen worJen dagelijks aangenomen aan o As Bureau: MARKT 31. GOUDA, bjj onze agenten en loopers, den boekhandel en de postkantooreri. Onze bureaux zjjn dagelijks geopend van 9—6 uur. Administratie en Redactie Telef Interc 2746. Postrekening 48400. ADVERTENTIEPRIJS: Uit Gouda en omstreken (behoorende tot den bezorgkring): 15 regels 1.30, elke regel meer 0.25. Van buiten Gouda en den bezorgkring: 15 regels 1.55. elke regel meer 0.30 Advertentiën in het Zaterdagnummer 20 bijslag op den prijs. Liefdadigheids-advertentiën de helft van den prtfs. INGEZONDEN MEDEDEELINGEN: 1—4 regpls 2.25, elke regel meer 0.50. Op de voorpagina 50 hooger. Advertentiën kunnen worden ingezonden door tusschenkomst van soliede Boek handelaren, Advertentiebureau* en onze agenten en moeten daags vóór de plaatsing aan het Bureau zjjn ingekomen, teneinde van opname verzekerd te zjjn. Gewone advertentiën en ingezonden mededeelingen bij contract tot zeer gereduceerden prjjs Groote letters en randen worden berekend naar plaatsruimte. Om‘t zelf malen Ie bevorderen, steil D.E. een fraoien wandkoffiemolen beschikbaar voor 450 punten, ver pakt bij D.E. koffie en thee. Karpatho-Oekraine grenst in het Westen slechts 50 tot 60 K.M. breed is (gerekend van Polen tot Hongarjje) was het meest oosteljjke aanhangsel van Tsjecho-Slowa- kjje. Tot voor kort wisten slechts politici iets van de beteekenis van dit afgelegen en arme gebied. De openbare meening was er slechts van op de hoogte dat deze land streek als verbinding tusschen Praag en Sovjet-Unie een rol speelde. Karpatho-Oekraine grens in het Westen aan Slowakjje, in het Noorden aan Polen, in het Zuid-Oosten aan Roemenië en in het Zuiden aan Roemenië en Hongarije. Het bestaat uit twee zeer van elkaar verschil lende landschappen, de eigenlijke Woud- Karpathen in het Noorden en een strook der Hongaarsche laagvlakte in het Zuiden. Afgezien van zjjn geografische beteekenis als grensdistrict, waarin de meest verschil lende volksgroepen, Hongaren, Slowaken, Polen, Roemenen, Duitsche^ en als belang rijkste volksgroep de Oekrainers elkaar ont moeten, bezit het land bodemrjjkdommen en andere economische voordeelen, die den di plomatieken strijd der mogendheden begrjj- relijk maken. Vooral haar ligging maakt de Karpathische Oekraine belangrijk. Het Karpathisch-Oekrainsch gebied heeft een overwegend agrarisch karakter. Op de ruim ill.OOO K.M.2 leven circa 600.000 men- schen, waarvan er ruim 400.000 in den land bouw, ruim 55.000 in de industrie en bjjna 24.000 in den handel werkzaam zjjn. De druivenoogst schat men op 5.4 millioen ton, welke 27.8 millioen H.L. wjjn kan opleve ren. De tabaksopbrengst wordt geraamd op ruim 1000 ton. Het aantal meelfabrieken bedraagt 585, welke een dageljjksche capa citeit van 493 ton graan (tarwe en rogge) heblen zjj bieden werk voor; 900 arbeiders. Wanneer de bebouwing en de cultuur van verschillende gewassen intensiever pUats vondj zouden talrjjke landbouwproducten in belangrjjke mate kunnen worden uitge- voei(i. Voor Hongarjje heeft dit gebied, met zjfn dichte bosschen en rjjke bodemschatten, groote beteekenis. De herziening van het verdrag van Trianon is met de bezetting van de Karpathische Oekraine weer een be- r .gebracht. Welke ir^tho-Oekraine en de Oekrainers? Hoe zal de situatie zich verder ontwikkelen onder den druk van Duitschen expansiedrang, Hongaarsch re visionisme, nationaal streven van minder heden en Poojsch-Roemeensch-Russisch streven naar zelfhandhaving? den. Tsjecho-Slowakije was een groot in- 1 voerland. Misschien zouden juist daarom zjjn behoeften een krachtigen druk uit oefenen op Duitschland’s meest kwetsbare plek: zjjn hulpbronnen voor buitenlandsche^ deviezen. Op het eerste oog wint Duitschland ongetwijfeld'ontzagljjk veel, het is geen geheim, dat het Duitsche economische stdisel de laatste vier maanden aan ern stige en. snel toenemende spanningen, deels veioorzaakt door den onbevredi- i genden Vuitenlandschen deviezentoe stand en deels door de buitengewoon groote eischen die aan de productie- en arbeidscapaciteit van het land worden gesteld, was blootgesteld. In beide op zichten beteekent de annexatie van Tsjecho-Slowakije vóór Duitschland een belangrijken en onmiddelljjke hulp. Gedurende verscheidene maanden heeft Duitsohland goud en buitenlandsche deVie- zen verloren tot een bedrag van meer dan l Maar zeer verrassend werd, zooalg met w.jzich zal herinneren, op 11 Maart j.l. Gajda leden Oostenrijk inljjfde, de Engelsche bjj presidentieel besluit hersteld in dén rang autoriteiten aan de Duitsche regeering al het goud en stqrlingtegoed van de Oosten rijksche Nationale Bank, dat toen bij de Engielsche Bank was ondergebracht, hebben overgedragen. In het huidige geval echter zoo redeneert men, zouden de Britsche autoriteiten gemachtigd kunnen worden het bezit van de Tsjecho-Slowaaksche Na tionale Bank te bewaren, totdat Tsjecho- Slowakije zjjn vrjjheid zal hebben herkre gen. Het achterhouden van dit bezit te Lon den zou eveneens een garantie kunnen vor men tegen een in gebreke blijven van Duitschland wat betreft het handhaven van den dienst op de Tsjechische buiten landsche leeningen. bolsjewieken te hebben uitgeleverd. Bewjj zen waren er niet voldoende, en na een uit gebreid onderzoek werd hij-in 1926 op pen sioen gesteld. Tevens werd hij van chef var <jen generalen staf gedegradeerd tot reser- ve-soldaat en wegens zware neurasthenie van verderen dienstplicht ontheven. Ondertusschen was Gajda in de politiek gegaan: hij was fascist geworden, en in 1927 werd hij te Bmo tot partijleider ver kozen. In 1929 volgde zijn veroordeeling tot twee maanden zware kerkersstraf we gens een in 1927 gepleegden overval op «er. staatsbeambte, en diefstal van belangrijke papieren. Zjjn straf zat hjj echter pas in 1932 uit. In het najaar van 1929 hadden dé herfst” verkiezingen plaats, en Gajda zag zich in het parlement verkozen. Toen hjj echter tegen zijn juist uitgesproken vonnis in hoo- ge beroep ging, verloor hij niet alleen zjjn proces, maar met zijn kiesrecht ook zjjn zetel. In 1933 pleegden de Tsjecho-Slowaak sche fascisten een overval op de kazerne van Brno. Gajda, verdacht van medeplich- tigheid, werd eerst vrijgesproken, maar later tot zes maanden zware kerkerstraf veroordeeld. Na deze stijaf uitgezeten te hebben, nam hjj in Mei 1934 weer zitting in het parlem| In Noveml en alle noot maakte Gajda tooneel. Hij van beschuldigde de Tsjechische regeering van, Uongarjje heeft de Karpathische Oekraine, het Oosteljjkste deel van den thans niet meer bestaanden Tsjecho-Slowaakschen vrjjwel geheel bezet, Hongaarsche troepen zjjn reeds aangekomen bjj de Pool-» sche grens. Reeds werd Chust bezet. Hier mede is de gemeenschappelijke Poolsch- Hongaarsche grens, waar Boedapest en Warschau sedert den zomer van het vorig jaar voor hebben gejjVerd een feit gewor den. De vraag rjjst, in hoeverre met deze liquidatie van het autonome Oekrainsche gebied een eiride is gemaakt aan de Oekrain sche vrijheidsbeweging, welke er naar streefde het Karpatho-Oekrainsche gebied te maken tot een basis voor de be vrij ding van de millioen'en Oekrainers, die wonen binnen de Poolsche en Sovjet-Russische staatsgrenzen. Berljjn heeft zich niet verzet het is althans niet gebleken tegen het Hongaar- sche^ binnentrekken in Karpatho-Oekraine en het schappen eener gemeenschappelijke Poolsch-Hongaarsche grens. Beteekent dit, dat Berljjn er van afziet, de Oelyainsche vrijheidsbeweging te steu- nen? Dat Ijjkt niet waarschijnlijk. Deze vtjjhiedsbeweging vormt een scherp wapen tegen de Sovjet-Unie en heeft voor het Duitsche “Rijk groote politieke en economi sche beteekenis. Ten aanzien van den Duit schen „Drang nach Osten” speelden en spe len de Oekrainers een belangrijke rol. De gebeurtenissen van het laatste half jaar hebben uitgewezen hoe de Duitschers ge bruik weten te maken van agitatie der min derheden in buurstaten. Zoowel te Warschau als in Moskou, Boe karest en elders zal men daar in de naaste toekomst ongetwijfeld terdege rekening me de moeten houden. Intusschen hebben Boe dapest en Warschau hun lang en vurig ge- koesterden wensch in vervulling zien gaan: de gemeenschappelijke Poolsch-Hongaarsche grens is geschapen. Gezien den korten le vensduur, welke de grenzen in Midden- trigens de nieuwe si- jrzamehng, de series xtra voor- te letten zant alleen rk op het eeleR&D- n de fijne kleuren. De diplomatieke medewerker van de „Times”, die een opsomming geeft van het groote aantal malen, dat Hitler met nadruk heeft verklaard geen territoriale ambities meer te hebben, meldt, dat de meest recen te verklaring van Hitler in dat opzicht een paar uur vóór het begin van de interventie in Tsjecho-SIowakjje werd gegeven. Op Dinsdagmiddag, toen de Duitsche troepen zich aan het concentreeren -waren bij de grens van Tsjecho-SIowakjje en op een oogenblik, dat sommige afdeelingen (zooals later is komen vast te staan) reeds de grens over waren, kregen de Britsche en de Fransche ambassadeur van het de partement van buitenlandsche zaken te Ber ljjn de verzekering „uit de meest bevoegde bron”, dat Duitschland in het geheel niet van zins was een drastische actie te onder nemen. Het schijnt dat het vooral op grond van dit voorval is, dat de Britsche regeering instructie heeft gegeven in de Wilhelm- rtrasse om inlichtingen te vragen. Terwijl de diplomaten de gevolgen van dezen coup aan het bestudeeren zijn en economen de rijkdommen (in het bijzonder goudvoorraden) aan het schatten zjjn, wel ke nu aan Duitschland zullen toevallen, be rekenen de militairen, hoeveel oorlogsmate riaal in handen van de Duitschers zal ko men. De ontwapening van het Tsjecho-Slo waaksche leger beteekent, dat de uitrusting van een staand leger van veertig divisies overgenomen zal worden, een apparaat dat bovendien in verband met de September- crisis van verleden jaar, geheel gemoderni seerd was. De befaamde Skoda-fabrieken met hun 30.000 arbeiders worden Duitsch, evenals de wijnfabrieken in Bmo. Boven dien waren er 25 andere fabrieken in Tsje- cho-Slow’akije vóór het gieten van kanon nen en het maken van geweren en 9 fa brieken voor de constructie van tanks en pantserauto’s. Bovendien moet men beden ken, dat de Tsjecho-Slowaaksche regeering al eenige maanden vóór de crisis van ver leden jaar een volledige industrieele mobi lisatie aan het perfectioneeren is geweest. zij hun zilvergeld bjj het gewicht te ver- koopen. Warme dranken waren er echter niet te krijgen. Er waren alleen lekkernijen. In den eersten trein bevonden zich 400 vluchtelingen, o.m, doupne-ambtenattn, grensbewakers, burgerambtenaren, school meesters met kinderen, vrouwen met klei ne kinderen, terwijl veel families ook de honden hadden meegenomen. Een oude douane-ambtenaar huilde toen hjj verklaarde, dat de menschen niet wisten, wat met hen zou gebeuren nu zij geen land meer hebben. Te Lwow (Lemberg) is een commissie gevormd, welke de verzorging op zich zal nemen voor de vluchtelingen voor dezen met speciale treinen weer naar Bohemen zullen worden teruggezonden. Ook bij den Roemeenscren grenspost Sighet is een duizendtal Tsjechische vluch telingen, meest vrouwen en kinderen, uit de Karpathen-Oekraine over de grens getrok ken. Zij hadden niets bij zich en verklaar den door de Oekrainers te zijn uitgeplun derd en mishandeld. Bij Tecau is een Tsjechisch regiment over de grens gekomen; het is ontwapend. Volgens Rador neemt het aantal vluchte- lingen uit de Karpathen-Oekraine van uur tot uur toe. De autoriteiten overwegen d” I mogelijkheid hen in dorpen in de omgeving «Spanning op Duitsch economisch leven wordt verminderd” aldus Financial News. Voortaan zulle? Tljechië en uitmaken van het economische stelsel '*n Duitschland en het on middellijk gevolg ervan zal zjjn, dat de spanning op het Jttsche economische leven wordt vermin- zefft de „Financial News” in een ar- el over „De economische winst voor itschland na het uiteenvallen van Tsje- tno-Slowakjje.” Duitschland, zoo vervolgt het bla^, zal 6 controle verkrijgen oyer ongeveer 60 1,11 lioen pond sterling, aan goud, buiten- endsche deviezen en realiseerbar^ activa. evens h^iiert het de beschikking! over een gro°te hoeveelheid Tsjechisch oorlogsmate- ria«l, de controle over de industrie en over I Mn reBerve aan arbeidskrachten. Op der. langen duur zal dit misschien anders wor- r Uw koffie pas enkele iten vóór het zetten «alen, blijven geur en ik het volledigst he len. DE „FÜHRER DER TSJECHEN”. Gajda’s avontuurlijke loopbaan. Drie nationaliteiten. Het is niet de eerste maal dat Gajda, de Tsjechische fascistenleider, die thans „Führer der Tsjechen” is geworden, de aandacht van het groo\^ publiek op vestigt. Reeds meer d$n eens was zjjn naam betrokken bjj opzienbarend^ gebeur tenissen. Op 14 Februari 1892 werd te Cattaro, in het toenmalige Oostenrijk, Rudolf Geioi geboren. Bjj het uitbreken van den oorlog werd hjj als onderofficier ingeljjfd bij een Oostenrjjksch regiment aan de Montene- grjjnsche grens. Hjj liep toen over naar de Montenegrjjnen, waar hjj als „dr.*‘ Gajda dienst nam. Kort daarop trok hjj naar Rus land en diende daar in het tsaristische le ger. Hier hielp hjj mede aan het vormen van een Tsjechisch Legioen, bestaande uit Tsjechische overloopers en krijgsgevange nen. In 1916, toen hjj dus 24 jaar oud was, werd Gajda opperbevelhebber van het Tsjechisch-Slowaaksche Legioen in Rus land. Juist toen hjj uit Siberië naar het westen wilde trekken, kregen de bolsjewis ten het bewind in handen. Dadelijk sloot hjj zich aan bjj admiraal Koltsjak, wiens dochter hjj gehuwd had, om hem te helpen, Rusland van het bolsjewisme te bevrijden. Deze veldtocht mislukte echter, zooals men weet en over Wladiwostock keerde Gajda in 1920 naar Europa terug. Te Praag werd hjj metz groot eerbetoon als generaal ont vangen, maar vóór zjjn militaire loopbaan in Tsjecho-SIowakjje voort te zetten, ging hjj drie jaar naar Saint-Cyy, de Franscho Krijgsschool. ïn 1926 was hjj chef van den generalen staf van Tsjecho-Slowakije. Hjj werd er echter van beschuldigd tjjden?^djr Verbljjf te Parijs militaire geheimen aafr PALESTIN A-CONFERENTIE. Joden verwerpen de voorstellen der regeering. Joodsche commissie besluit zichzelf z te ontbinden. Associated1 Press verneemt, dat de Jood- sche commissie voor de conferentie inzake Palestina vandaag besloten' heeft de voor stellen, vervat in het nieuwe plan der re geering, onaanvaardbaar te achten als basis voor êen verdere bespreking of over eenkomst. 11 De commissie heeft de Joodsche delega tie van haar besluit in kennis gesteld; zjj heeft voorts besloten zichzelf te ontbinden. De Joodsch-Palestjjnsche gedelegeerden zullen hedenavond naar Palestina terugt- keeren. Reuter meldt nader, dat vernomen wordt, dat de Britsche voorstellen inzake Palesti na de totale Joodsche immigratie geduren de de eerstvolgende vijf jaar beperken tot 75.000, n.l. 15.000 per jaar. Naar het schjjnt zal de Hooge Commissaris echter gemach tigd worden het jaarlijksche. gemiddelde te varieeren, in overeenstemming met de op- pemingScapaciteit van het land, echter zon der de limiet voor de vijf jaar te over schrijden. Gistermiddag heeft zich in het plaatsje Klimiec (Oost Karpathen) een ontroerende betooging van Poolsch-Hongaarsche broe derschap voorgedaan ter gelegenheid van het herstel der gemeenschappelijke grens tusschen de beide staten, na een onderbre- king gedurende 166 jaar. De eerste Hongaarsche patrouille, welke de grenspaal naderde, riep in het Poolsch: ”Leve Polen”, waarop een eere-compa van het Poolsch^ leger, onder leiding Rencranl Romi-r. Aet de kreet: „Leve Hongarjje”. De Poolsche generaal drukte den com mandant der patrouille stevig de hand. Er werden door de commandanten harte- D e toespraken gehouden, waarin uiting We^. ^eKeven aan vreugde over de verwe- >twlijking van een eeuwenouden wensch dcr4 'i A

Kranten Streekarchief Midden-Holland

Goudsche Courant | 1939 | | pagina 1